Giải quyết bài toán nhà ở là giải quyết gốc rễ của nhiều vấn đề xã hội

Phát triển nhà ở xã hội gắn với mục tiêu phát triển con người

Quan tâm đến chính sách nhà ở xã hội, ĐBQH Đoàn Minh Huấn (Nghệ An) cho rằng, cần nhìn nhận đây thực chất là chính sách xã hội về nhà ở dành cho người có thu nhập thấp và tầng lớp trung lưu, gắn với mục tiêu phát triển con người, thúc đẩy quá trình “trung lưu hóa” xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.

Dẫn kinh nghiệm Singapore, đại biểu nhấn mạnh, chăm lo tốt chỗ ở cho người dân có ý nghĩa quan trọng trong tạo dựng niềm tin xã hội. Trong bối cảnh xã hội công nghiệp với sự dịch chuyển lao động lớn, cần chú trọng phát triển và đa dạng hóa phân khúc nhà ở cho thuê, đáp ứng nhu cầu của người dân, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu sở hữu nhà ở.

Để chính sách đi vào cuộc sống, ĐBQH Đoàn Minh Huấn đề xuất Nhà nước sử dụng các công cụ điều tiết gián tiếp, như chính sách thuế đất đai, tín dụng, thay vì quay lại cơ chế bao cấp, cấp phát; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, trong phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.

Từ kinh nghiệm quản lý nhà ở của Singapore, đại biểu cho rằng, cần thiết kế đồng bộ các khâu từ đầu tư, xây dựng, bán, cho thuê, mua lại đến sửa chữa và vận hành. Nếu được kết nối chặt chẽ, chính sách nhà ở không chỉ đáp ứng nhu cầu an sinh mà còn có thể tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

ĐBQH Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, y tế, giáo dục và nhà ở là 3 trụ cột an sinh căn bản. Giải quyết tốt vấn đề nhà ở cũng chính là góp phần giải quyết những vấn đề xã hội từ gốc, tạo nền tảng cho phát triển ổn định, bền vững.

Cùng quan tâm đến chính sách nhà ở xã hội, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) bày tỏ đồng tình với việc cần cân nhắc quy định cho phép bán nhà ở xã hội sau 5 năm. Theo đại biểu, nhà ở xã hội đã được Nhà nước dành nhiều chính sách ưu đãi về đầu tư, đất đai và các điều kiện khác. Vì vậy, việc cho phép bán sau 5 năm có thể phát sinh bất cập, tạo nguy cơ lợi dụng chính sách ưu đãi. Đại biểu đề nghị nghiên cứu theo hướng nhà ở xã hội chỉ phục vụ mục đích cho thuê, không cho bán.

Mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở, bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn

Góp ý về đối tượng được thuê nhà ở tại Điều 31 dự thảo Luật, ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) đề nghị làm rõ tiêu chí xác định người có khó khăn về nhà ở, điều chỉnh thứ tự ưu tiên giữa một số nhóm đối tượng và bổ sung quy định ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 31 quy định đối tượng được thuê nhà ở là công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở. Tuy nhiên, khái niệm “có khó khăn về nhà ở” chưa được giải thích cụ thể, trong khi đây là căn cứ quan trọng để xác định đối tượng ưu tiên khi số người đăng ký thuê vượt quá số lượng nhà ở. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp được xác định là có khó khăn về nhà ở, bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng.

Đối với thứ tự ưu tiên tại khoản 2 Điều 31, ĐBQH Trần Nhật Minh cơ bản nhất trí với dự thảo, song đề nghị nghiên cứu điều chỉnh vị trí giữa hai nhóm đối tượng là học sinh, sinh viên tại điểm d và hộ nghèo, hộ cận nghèo tại điểm đ. Theo đại biểu, việc xếp học sinh, sinh viên trước hộ nghèo, hộ cận nghèo chưa hợp lý, bởi học sinh, sinh viên là những cá nhân, trong khi hộ nghèo, hộ cận nghèo thường có nhiều thành viên cùng cần chỗ ở. Do đó, đại biểu kiến nghị ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo trước học sinh, sinh viên để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong luật nguyên tắc các đối tượng được ưu tiên thuê nhà ở phải sử dụng nhà thuê đúng đối tượng và không được cho thuê lại... Theo đại biểu, nếu thiếu quy định chặt chẽ, có thể xảy ra tình trạng người thuộc diện ưu tiên đứng tên thuê nhà nhưng không trực tiếp sử dụng mà để người khác ở, dẫn đến việc lợi dụng, lách chính sách. Việc quy định rõ nguyên tắc sử dụng nhà thuê sẽ góp phần ngăn ngừa tình trạng này, bảo đảm công bằng giữa các đối tượng được hưởng chính sách ưu tiên.

Quan tâm đến việc đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho các nhóm đối tượng khác nhau, ĐBQH Nguyễn Thị Thúy Lam (Đồng Tháp) đề nghị bổ sung quy định về nhà lưu trú cho chuyên gia, người lao động ngoài khu công nghiệp và ký túc xá cho học sinh, sinh viên; đồng thời làm rõ điều kiện thuê nhà ở công vụ đối với cán bộ, công chức, viên chức được điều động, luân chuyển, biệt phái giữa các cấp trong cùng một địa phương.

Đối với khoản 7 Điều 2 về nhà lưu trú cho công nhân trong khu công nghiệp, đại biểu cho rằng, nhu cầu chỗ ở gần nơi làm việc, học tập với thời hạn linh hoạt, chi phí phù hợp còn đặt ra đối với người lao động tại doanh nghiệp ngoài khu công nghiệp, chuyên gia tại các cơ sở nghiên cứu, giáo dục và học sinh, sinh viên. Nếu chỉ quy định chung về nhà ở cho thuê hoặc đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội sẽ chưa làm rõ cơ chế đầu tư, bố trí và quản lý các công trình lưu trú tập trung.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung một điều riêng về phát triển, quản lý các loại hình lưu trú này; cho phép, khuyến khích doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng để cho thuê hoặc bố trí chỗ ở phù hợp với quy hoạch, mục đích sử dụng đất và yêu cầu an toàn. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm quản lý, vận hành, công khai giá thuê, phí dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người thuê; bảo đảm đồng bộ với pháp luật về đất đai, đầu tư, xây dựng và giao Chính phủ quy định chi tiết.

ĐBQH Nguyễn Thị Thúy Lam nhấn mạnh, việc xây dựng nhà lưu trú không làm thay đổi mục đích sử dụng đất, không làm phát sinh quyền sử dụng đất ở; nhà lưu trú chỉ phục vụ nhu cầu lưu trú trong thời gian làm việc, học tập, không được bán, cho thuê mua hoặc chuyển nhượng từng căn như tài sản nhà ở độc lập. Chính sách hỗ trợ cần ưu tiên người lao động thu nhập thấp, học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn; việc hỗ trợ chuyên gia gắn với chính sách thu hút nhân tài, tránh ưu đãi dàn trải.

Về nhà ở công vụ, đại biểu đánh giá cao quy định tại điểm c khoản 1 Điều 50 dự thảo về mở rộng đối tượng được thuê nhà ở công vụ khi điều động, luân chuyển, biệt phái hoặc thay đổi nơi làm việc sau sắp xếp tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, cần làm rõ trường hợp điều động, luân chuyển giữa các cấp trong cùng một địa phương, như từ cấp tỉnh về cấp xã, từ cấp xã lên cấp tỉnh hoặc giữa các xã, phường, nếu việc thay đổi nơi công tác thực tế phát sinh nhu cầu về nhà ở.

Theo ĐBQH Nguyễn Thị Thúy Lam, sau sắp xếp đơn vị hành chính, khoảng cách giữa các địa bàn có trường hợp khá xa, khó bảo đảm việc đi lại hằng ngày. Vì vậy, cần có quy định phù hợp để đáp ứng nhu cầu thực tế của cán bộ, công chức, viên chức.

Cùng quan tâm đến việc hoàn thiện chính sách nhà ở, ĐBQH Hoàng Thị Thơ (Đồng Tháp) đề nghị làm rõ cách phân loại nhà ở, cơ chế hoạt động của quỹ nhà ở; đồng thời bảo đảm an toàn chung cư, phát triển đồng bộ hạ tầng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đối với Điều 2, đại biểu đề nghị phân định rõ nhà ở chính sách, nhà ở xã hội, nhà ở phục vụ tái định cư và nhà ở cho thuê; xác định nhà ở chính sách là nhà ở có sự hỗ trợ hoặc đầu tư của Nhà nước. Đồng thời, làm rõ tư cách pháp lý, chức năng và phạm vi hoạt động của quỹ nhà ở, tránh trùng lặp với các quỹ tài chính nhà nước hiện có.

Liên quan đến Điều 3, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc quản lý an toàn khu vực sạc xe điện tại chung cư; giao cơ quan có thẩm quyền ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật về vị trí sạc, hệ thống điện, cảnh báo cháy và phương án xử lý sự cố, đồng thời làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị quản lý vận hành và người sử dụng. Việc quản lý cần phân biệt sử dụng thiết bị đúng tiêu chuẩn với hành vi vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, tránh áp dụng lệnh cấm quá rộng.

Về chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh tại Điều 5, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế chuyển tiếp đối với các chương trình đã được phê duyệt, nhất là trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính; công khai chương trình, chỉ tiêu nhà ở xã hội, quỹ đất dự kiến và kết quả thực hiện hằng năm.

Đối với Điều 6, đại biểu đồng tình với định hướng phát triển nhà chung cư cho thuê tại đô thị, khu vực phát triển giao thông công cộng và khu công nghiệp; đồng thời đề nghị bảo đảm đồng bộ hạ tầng trường học, y tế, giao thông và dịch vụ thiết yếu, đánh giá khả năng đáp ứng hạ tầng xã hội khi phê duyệt dự án quy mô lớn và giám sát việc thực hiện cam kết của chủ đầu tư.

Về điều kiện thụ hưởng chính sách, đại biểu đề nghị nghiên cứu tiêu chí thu nhập, điều kiện nhà ở có tính đến mức sống, chi phí nhà ở và đặc điểm từng vùng, miền; bảo đảm xét duyệt minh bạch, có kiểm tra, đối chiếu dữ liệu để tránh tình trạng một người được hưởng chính sách nhiều lần.