Giá trúng đấu giá cao nhưng bỏ cọc không thể coi là thành công

Giá trúng đấu giá cao chưa chắc là thành công

Thảo luận tại Tổ 3 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn, và tỉnh Hà Tĩnh) sáng 19/10 về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản cần hướng đến mục tiêu phân bổ tài sản, nguồn lực công khai, cạnh tranh và hiệu quả, thay vì chỉ chú trọng mức giá trúng đấu giá.

“Đấu giá nhằm đạt giá trúng cao nhất trong một phiên đấu giá, hay nhằm phân bổ tài sản và nguồn lực một cách công khai, cạnh tranh và hiệu quả?”, đại biểu đặt vấn đề.

Theo đại biểu, giá trúng cao chỉ là tín hiệu tích cực khi phản ánh cạnh tranh thực chất và được thanh toán đầy đủ. Không thể coi một cuộc đấu giá là thành công nếu người trúng bỏ cọc, tài sản bị bỏ hoang hoặc giá trúng bị lợi dụng để gây nhiễu thị trường.

Đại biểu nhấn mạnh, đấu giá là cơ chế phát hiện giá, không phải công cụ điều tiết thị trường. Những công cụ điều tiết như nguồn cung đất, thuế, tín dụng thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật khác. Vì vậy, Luật Đấu giá tài sản cần bảo đảm tính trung tính về giá, không làm gia tăng những méo mó của thị trường, đồng thời minh bạch dữ liệu để phục vụ công tác quản lý, điều tiết.

Đặc biệt, đại biểu cảnh báo nguy cơ kết quả đấu giá chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính tạo ra tín hiệu giá sai lệch. Một mức giá bị đẩy lên rất cao rồi bỏ cọc, dù không đủ điều kiện làm thông tin so sánh chính thức để định giá đất, vẫn có thể bị sử dụng tùy tiện làm giá tham chiếu trên thị trường, tác động đến kỳ vọng giá đất, giá nhà và chi phí đầu tư.

Từ thực tế này, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị dự thảo Luật quy định việc công khai kết quả đấu giá phải đi kèm trạng thái thực hiện nghĩa vụ tài chính, phân biệt rõ các trường hợp “chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính”, “đã hoàn thành” và “đã hủy”, đồng thời xác định trách nhiệm, thời hạn cập nhật thông tin của cơ quan liên quan.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ bổ sung số liệu về tình trạng bỏ cọc, hủy kết quả đấu giá và số tiền thực thu, thay vì chỉ thống kê số cuộc đấu giá và chênh lệch giữa giá khởi điểm với giá trúng. Đây là những chỉ tiêu cần thiết để đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động đấu giá, nhất là đối với quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản.

Ngăn thổi giá, bỏ cọc và thông đồng dìm giá

Từ yêu cầu bảo đảm kết quả đấu giá phản ánh đúng giá trị thực của tài sản, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần kiểm soát đồng thời hai nguy cơ: thổi giá để đầu cơ và thông đồng dìm giá, gây thất thoát tài sản công.

Theo đại biểu, việc tăng tiền đặt trước và áp dụng chế tài đối với người vi phạm nghĩa vụ thanh toán là cần thiết, nhưng phải được cân nhắc kỹ để không tạo thêm rào cản cho người tham gia đấu giá có nhu cầu thực.

“Mức đặt trước cao không tự động đồng nghĩa với giảm đầu cơ”, đại biểu nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo quy định này có thể thu hẹp cơ hội tham gia đấu giá của người dân, nhất là đối với đất ở.

Thay vì tăng tiền đặt trước đồng loạt, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế áp dụng mức đặt trước cao hơn trong một thời hạn nhất định đối với người từng bỏ cọc, tương tự cơ chế xử lý vi phạm trong đấu thầu. Cách làm này nhằm tập trung chế tài vào người có hành vi vi phạm, thay vì tăng chi phí tham gia đối với tất cả.

Đại biểu cũng đề nghị đánh giá hiệu quả thực tế của chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đã được quy định trong Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đấu giá tài sản năm 2024, làm rõ số quyết định cấm đã ban hành và tác động đến tình trạng bỏ cọc.

Một vấn đề khác được ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn quan tâm là tình trạng “nhảy giá”, khi người tham gia trả giá vọt lên rất cao để làm nản lòng đối thủ, sau đó bỏ cọc. Để hạn chế hành vi này, đại biểu đề nghị bắt buộc áp dụng bước giá cố định hoặc bước giá có mức tối đa đối với đấu giá quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản.

Bên cạnh đó, đại biểu cảnh báo nguy cơ lợi dụng cơ chế thỏa thuận hủy kết quả đấu giá để né tránh chế tài. Nếu quy định không chặt chẽ, người trúng đấu giá đã trả giá quá cao nhưng không muốn mua có thể thỏa thuận hủy kết quả, tránh bị mất tiền đặt cọc hoặc cấm tham gia đấu giá.

Vì vậy, đại biểu đề nghị đối với các tài sản thuộc khoản 1 Điều 5 của dự thảo, không cho phép hủy kết quả theo thỏa thuận hoặc quy định người trúng đấu giá không được nhận lại tiền đặt cọc. Đồng thời, cần ấn định thời hạn ban hành quyết định hủy kết quả khi người trúng quá hạn thanh toán, làm căn cứ áp dụng chế tài.

Ở chiều ngược lại, để ngăn ngừa thông đồng dìm giá, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn bày tỏ băn khoăn về quy định bốc thăm lựa chọn người trúng đấu giá ở mức giá khởi điểm khi không có người trả giá.

Theo đại biểu, cơ chế này có thể làm giảm động lực cạnh tranh, thậm chí bị lợi dụng nếu những người tham gia phối hợp không trả giá. Đặc biệt, việc người tham dự được coi là đã chấp nhận giá khởi điểm, trong khi từ chối bốc thăm có thể bị mất tiền đặt trước, khiến việc đăng ký tham gia trên thực tế trở thành cam kết mua tài sản ở giá khởi điểm.

Đại biểu đặt vấn đề vì sao trường hợp không có mức trả giá hợp lệ vẫn được coi là đấu giá thành công, thay vì xác định đấu giá không thành. Với đấu giá quyền sử dụng đất, nếu phải bốc thăm, tài sản có thể được bán ở mức giá khởi điểm xác định từ bảng giá đất mà không trải qua cạnh tranh về giá.

Để phòng ngừa thông đồng, đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về việc những người có quan hệ gia đình, sở hữu hoặc chi phối cùng tham gia đấu giá. Tuy nhiên, không nên cấm tuyệt đối các chủ thể có quan hệ với nhau, mà cần xác định rõ tiêu chí kiểm soát và cơ chế phát hiện vi phạm, tránh hạn chế cạnh tranh hợp pháp.

Đối với đấu giá trực tuyến, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần lưu giữ đầy đủ lịch sử trả giá, bảo đảm khả năng kiểm tra, đối soát và phát hiện các hành vi bất thường. Việc không công khai toàn bộ thông tin trả giá cho công chúng không đồng nghĩa với việc cơ quan giám sát không được truy xuất dữ liệu phục vụ kiểm tra.

Đại biểu đề nghị dự thảo Luật xác định rõ mục đích sử dụng dữ liệu đấu giá để phát hiện dấu hiệu thông đồng, đồng thời giao trách nhiệm phân tích, cảnh báo cho cơ quan cụ thể, bảo đảm an toàn thông tin cá nhân và dữ liệu thanh toán.

Đề xuất cấm đấu giá đến 5 năm với người đẩy giá biển số xe rồi bỏ cọc

Tại phiên thảo luận của Tổ 3 sáng 19/10, cùng quan tâm đến tình trạng đẩy giá lên cao bất thường rồi bỏ cọc, ĐBQH Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) đề nghị bổ sung chế tài xử lý hành vi này trong hoạt động đấu giá biển số xe.
Theo đại biểu, thực tiễn cho thấy có trường hợp cố tình trả giá cao nhằm đẩy giá biển số xe lên bất thường, sau đó không thực hiện nghĩa vụ thanh toán và bỏ cọc. Hành vi này có thể gây nhiễu loạn thị trường, ảnh hưởng đến tính nghiêm túc, minh bạch của hoạt động đấu giá và quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 56 dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) quy định cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đối với người cố ý trả giá cao bất thường khi đấu giá biển số xe nhằm trục lợi hoặc gây nhiễu loạn kết quả đấu giá, sau đó không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.