Giá dầu sẽ như thế nào khi xung đột Mỹ - Iran tái diễn?

Những ngày gần đây, khi giao tranh giữa Mỹ và Iran leo thang trở lại, một câu hỏi đang được đặt ra trên khắp các thị trường năng lượng toàn cầu: thế giới có đang đứng trước cuộc khủng hoảng dầu mỏ mà nhiều người từng dự báo nhưng chưa xảy ra?

Theo các chuyên gia, điều này phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của cuộc xung đột Mỹ - Iran trong vài tuần tới, cũng như nhu cầu từ Trung Quốc, quốc gia tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Quay trở lại 5 tháng trước. Trước khi Mỹ và Israel mở các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ vẫn đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Con số này tương đương gần 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và khiến Hormuz trở thành huyết mạch năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Bởi vậy, khi Iran tuyên bố đóng cửa tuyến đường biển chiến lược này, nhiều tổ chức tài chính và chuyên gia năng lượng lập tức đưa ra những dự báo bi quan. Thế nhưng thực tế lại diễn ra khác.

Mặc dù giá dầu Brent từng tăng lên khoảng 126 USD/thùng vào cuối tháng 4, mức cao nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, đà tăng này không kéo dài. Đến đầu tháng 7, khi Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận hòa bình tạm thời, giá dầu đã quay về quanh ngưỡng 70 USD/thùng, gần tương đương thời điểm trước xung đột. Kịch bản về một cú sốc dầu toàn cầu dường như đã được hóa giải.

Nhưng rồi mọi thứ lại thay đổi. Từ đầu tháng 7, Mỹ liên tiếp không kích các mục tiêu quân sự của Iran, trong khi Tehran mở rộng các hoạt động trả đũa nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz và các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh. Ngày 14/7, Washington tiếp tục siết chặt áp lực bằng cách tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.

Giá dầu Brent nhanh chóng vượt mốc 80 USD/thùng. Mặc dù vẫn chưa chạm tới ngưỡng 100 USD/thùng như nhiều dự báo bi quan, nhưng các chuyên gia cho rằng nguy cơ đó đang ngày càng hiện hữu.

Những “tấm đệm” từng cứu thị trường

Một trong những lý do quan trọng khiến thế giới tránh được cú sốc dầu trong những tháng đầu chiến tranh là bởi thị trường bước vào khủng hoảng trong trạng thái tương đối thuận lợi. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trước khi xung đột nổ ra, nguồn cung dầu toàn cầu đang dư thừa khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày. Khoảng dư thừa này tạo ra "tấm đệm" đáng kể, giúp thị trường hấp thụ được những cú sốc ban đầu.

Bên cạnh đó, Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - bất ngờ giảm mạnh nhu cầu. Trong tháng 6, lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu chỉ còn khoảng 7 triệu thùng/ngày, thấp hơn rất nhiều so với mức kỷ lục 11,6 triệu thùng/ngày của năm 2025. Các chuyên gia cho rằng, sự suy giảm này xuất phát từ nhiều yếu tố cùng lúc: xe điện ngày càng phổ biến, Bắc Kinh tận dụng lượng dự trữ dầu khổng lồ đã tích lũy trước đó và nền kinh tế tiếp tục chuyển dịch sang các nguồn năng lượng thay thế. Trong khi đó, nguồn cung từ các khu vực ngoài Trung Đông lại tăng mạnh. Theo IMF, sản lượng dầu bên ngoài vùng Vịnh, chủ yếu từ Mỹ, đã tăng thêm gần 2 triệu thùng/ngày so với năm ngoái.

Quan trọng không kém là việc các Chính phủ và tổ chức quốc tế đã huy động lượng dự trữ chiến lược ở quy mô chưa từng có. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Mỹ cũng liên tục sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) để ổn định thị trường.

Nhờ sự kết hợp của các yếu tố này, thị trường dầu mỏ toàn cầu đã tránh được cú sốc nguồn cung mà nhiều người lo ngại.

Dư địa không còn nhiều

Tuy nhiên, theo đánh giá của IMF, phần lớn những yếu tố hỗ trợ đó hiện đã suy giảm đáng kể. Công suất dự phòng trên thị trường đã bị thu hẹp. Các kho dự trữ chiến lược và thương mại ở nhiều quốc gia cũng thấp hơn đáng kể so với thời điểm xung đột bắt đầu.

Bà Vandana Hari, Giám đốc điều hành hãng tư vấn năng lượng Vanda Insights tại London cảnh báo: “Điều đã cứu thế giới trong bốn tháng qua có thể sẽ không còn cứu được thế giới trong thời gian tới. IEA đã giải phóng 400 triệu thùng dầu với giả định đây là cú sốc ngắn hạn. Nhưng những kho dự trữ này không được thiết kế để đối phó với một cuộc khủng hoảng kéo dài sáu đến tám tháng. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ hiện chỉ còn khoảng 300 triệu thùng, gần mức tối thiểu cho phép và thấp nhất trong vòng 43 năm”.

Một yếu tố khác khiến giới phân tích lo ngại là khả năng Trung Quốc quay trở lại thị trường để bổ sung kho dự trữ chiến lược. Nếu Bắc Kinh bắt đầu tăng mua dầu trong lúc nguồn cung toàn cầu vẫn bị gián đoạn, áp lực tăng giá có thể trở nên rất lớn.

Ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy và từng là cố vấn năng lượng tại Nhà Trắng, cho rằng thị trường hiện đang đánh giá quá thấp những rủi ro phía trước.

“Các thị trường đang quá chủ quan về khả năng khôi phục nhanh sản lượng dầu ở vùng Vịnh cũng như bình thường hóa dòng chảy qua eo biển Hormuz. Xuất khẩu dầu của Mỹ sẽ không thể bù đắp hoàn toàn phần thiếu hụt do gián đoạn ở Hormuz, đặc biệt khi nhu cầu trong nước của Mỹ vẫn rất mạnh và các nhà máy lọc dầu đang hoạt động ở công suất cao. Hơn nữa, Trung Quốc đang quay trở lại thị trường để mua dầu cho kho dự trữ chiến lược và phục vụ các nhà máy lọc dầu xuất khẩu”.

Iran siết chặt các tuyến vận tải thay thế

Trong những tháng qua, ngay cả khi Hormuz bị phong tỏa, dầu từ vùng Vịnh vẫn tìm được đường ra thị trường thông qua nhiều giải pháp thay thế.

Ảrập Xêút tăng cường sử dụng tuyến đường ống Đông - Tây để vận chuyển dầu sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Các công ty vận tải biển cũng triển khai hình thức “shuttle runs” - vận chuyển dầu quãng ngắn từ các cảng trong vùng Vịnh đến những điểm nằm ngoài Hormuz để chuyển sang tàu khác.

Những biện pháp này giúp duy trì nguồn cung trong giai đoạn đầu khủng hoảng. Tuy nhiên, tình hình hiện đã thay đổi. Theo Reuters, Iran vừa yêu cầu lực lượng Houthi ở Yemen sẵn sàng phong tỏa tuyến vận tải dầu qua Biển Đỏ nếu Mỹ mở rộng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này. Trong khi đó, Tehran cũng gia tăng giám sát và tấn công các hoạt động trung chuyển dầu.

Những diễn biến này khiến các tổ chức quốc tế ngày càng lo ngại. Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol gọi đây là “sự gián đoạn năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử”. Ông cảnh báo: “An ninh năng lượng vẫn là một vấn đề cực kỳ quan trọng. Chúng ta nên lo ngại, và tôi thực sự lo ngại, nếu tình hình không cải thiện trong vài tuần tới”.

Theo ông Birol, khu vực chịu tác động nặng nề nhất sẽ là châu Á. “Chủ yếu là châu Á, bởi 80 - 90% lượng năng lượng mà khu vực này sử dụng từ eo biển Hormuz”.

Cơn bão phía trước

Thực tế, cuộc khủng hoảng ở Hormuz đã thúc đẩy một quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng trên toàn cầu. Ấn Độ đã gia tăng nhập khẩu dầu từ Nga, Mỹ và Tây Phi. Hàn Quốc và Nhật Bản mở rộng nguồn cung sang Canada, Mexico, Ecuador, Azerbaijan và Venezuela, đồng thời tăng mạnh nhập khẩu dầu Mỹ.

Tuy nhiên, dù nhiều quốc gia đã tìm được nguồn cung thay thế và vẫn còn lượng dự trữ đáng kể, không ít chuyên gia cảnh báo rằng thế giới có thể đang bước vào giai đoạn khó khăn hơn. “Giá dầu đã tăng khoảng 15% kể từ khi giao tranh tái bùng phát. Iran đang trả đũa trên phạm vi rộng hơn. Chúng ta chắc chắn sẽ đối mặt với những rắc rối lớn hơn trong vài ngày tới”, ông Noel Leyco, Kinh tế trưởng của Credit Rating and Investors Services Philippines cảnh báo.

Lịch sử cho thấy các cuộc khủng hoảng năng lượng thường không bùng nổ ngay khi xung đột bắt đầu, mà xuất hiện khi những nguồn lực dự phòng cuối cùng cạn kiệt. Đó cũng là điều đang khiến giới hoạch định chính sách lo ngại hiện nay. Nếu căng thẳng Mỹ - Iran được kiểm soát, giá dầu có thể hạ nhiệt như đã từng xảy ra trước đây. Nhưng nếu xung đột tiếp tục lan rộng, những dự báo về mức giá ba con số có thể sẽ không còn là kịch bản xa vời.