Đưa bảo hiểm thất nghiệp đến gần hơn với lao động vùng cao

Đưa chính sách đến gần hơn với người lao động

Đặc thù thị trường lao động Lào Cai đặt ra yêu cầu riêng trong tổ chức thực hiện chính sách BHTN. Bên cạnh lực lượng lao động làm việc tại doanh nghiệp, khu công nghiệp, khu vực thương mại và dịch vụ, tỉnh còn có tỷ trọng lớn lao động trong nông nghiệp, lâm nghiệp và các hoạt động sản xuất quy mô hộ gia đình. Địa bàn dân cư phân tán, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận dịch vụ công giữa các khu vực chưa đồng đều cũng khiến việc tuyên truyền, phổ biến chính sách cần có cách làm linh hoạt.

Theo cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai, đến cuối tháng 9/2026, toàn tỉnh có 119.122 người tham gia BHTN, chiếm 15,3% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 9 tháng đầu năm, có 4.133 người được giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp, với tổng số tiền chi trả 83,9 tỷ đồng. Những con số này cho thấy nhu cầu thụ hưởng chính sách, đồng thời phản ánh dư địa mở rộng diện bao phủ vẫn còn, nhất là tại các địa bàn xa trung tâm.

Cùng thời gian, toàn tỉnh ghi nhận 42.108 lượt người được tuyên truyền, tư vấn về lao động, việc làm; tổ chức 58 hội nghị, phiên giao dịch việc làm với hơn 4.500 người tham gia; cấp phát 2.600 tờ rơi và đăng tải 350 tin, bài về lĩnh vực này. Đây là kết quả chung của hoạt động lao động, việc làm, không phải toàn bộ là người tham gia hoặc đang hưởng BHTN. Tuy nhiên, việc lồng ghép thông tin về chính sách trong các hoạt động tư vấn, giao dịch việc làm đã tạo thêm kênh để người lao động tìm hiểu quyền lợi.

Từ tháng 7/2025 đến tháng 9/2026, BHXH tỉnh Lào Cai đã tổ chức và phối hợp tổ chức 500 hội nghị, tập huấn, hội thảo, tọa đàm, đối thoại với 46.706 người tham dự; 15.264 cuộc tuyên truyền nhóm nhỏ với 118.170 lượt người tham gia. Hệ thống truyền thanh cơ sở thực hiện 13.360 lượt phát thanh về chính sách. Đáng chú ý, cơ quan BHXH đã triển khai video tuyên truyền BHXH tự nguyện bằng tiếng Việt và tiếng Mông. Đây là kinh nghiệm có thể tham khảo khi xây dựng nội dung truyền thông về các chính sách bảo hiểm, trong đó có BHTN, giúp thông tin dễ tiếp nhận hơn tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những vấn đề người lao động thường gặp: ai thuộc diện tham gia BHTN; điều kiện, thời hạn và thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp; trách nhiệm thông báo tìm kiếm việc làm trong thời gian hưởng trợ cấp; quyền được tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề. Việc giải thích bằng tình huống cụ thể, kết hợp phát thanh cơ sở, tài liệu trực quan và tư vấn trực tiếp sẽ giúp người lao động hiểu đúng, tránh bỏ lỡ quyền lợi do thiếu thông tin.

Bảo đảm quyền lợi, hỗ trợ người lao động trở lại thị trường

Đưa chính sách đến gần người lao động không chỉ là phổ biến thông tin mà còn phải tạo điều kiện để họ thực hiện được quyền lợi. Theo BHXH tỉnh Lào Cai, tỷ lệ hồ sơ thực hiện giao dịch điện tử trên địa bàn đạt khoảng 91%. Số hóa hồ sơ và đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến góp phần giảm giấy tờ, thời gian giao dịch, tạo thuận lợi cho người lao động ở xa trung tâm.

Tuy nhiên, không phải người lao động nào cũng thành thạo thao tác trên điện thoại thông minh hoặc có điều kiện tiếp cận internet ổn định. Vì vậy, bên cạnh hướng dẫn trực tuyến, cần duy trì hỗ trợ trực tiếp tại cơ quan dịch vụ việc làm, BHXH và chính quyền cơ sở; hướng dẫn cụ thể từng bước để người lao động hạn chế sai sót khi thực hiện thủ tục.

Một nội dung quan trọng khác là giúp người lao động hiểu đúng phạm vi và điều kiện tham gia BHTN. Đặc thù Lào Cai có đông lao động làm nông nghiệp, lao động tự làm và lao động trong khu vực phi chính thức. Tuy nhiên, không phải mọi người lao động đều đương nhiên thuộc diện tham gia BHTN bắt buộc. Việc tuyên truyền cần làm rõ đối tượng tham gia theo Luật Việc làm năm 2025, tránh tạo tâm lý rằng tất cả lao động tự do đều có quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp khi không còn việc làm.

Đối với người thuộc diện tham gia, cần hướng dẫn cách kiểm tra quá trình đóng, chủ động phát hiện thông tin chưa chính xác và thực hiện thủ tục khi chấm dứt hợp đồng lao động. Người lao động cũng cần hiểu rằng BHTN không chỉ có trợ cấp thất nghiệp mà còn bao gồm tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Đây là những quyền lợi quan trọng giúp người lao động chuẩn bị cho quá trình quay lại thị trường.

Bên cạnh trợ cấp thất nghiệp, chính sách còn có các nội dung hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Với lao động vùng cao, những hỗ trợ này có ý nghĩa trong quá trình chuyển đổi công việc, nhất là khi cơ cấu kinh tế địa phương đang thay đổi. Lào Cai đặt mục tiêu phát triển các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, du lịch, thương mại và kinh tế cửa khẩu. Quá trình chuyển dịch đó mở ra cơ hội việc làm mới nhưng cũng đòi hỏi người lao động phải bổ sung kỹ năng, thích ứng với môi trường làm việc và yêu cầu nghề nghiệp khác trước. Đến tháng 6/2026, tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh đạt 70,5%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 26%; tỷ lệ lao động nông nghiệp trong tổng số lao động xã hội vẫn ở mức 49,15%. Những con số này cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động còn nhiều thách thức.

Để hỗ trợ học nghề thực sự gắn với cơ hội việc làm, cơ quan dịch vụ việc làm cần phối hợp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong cập nhật nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đào tạo phù hợp. Việc lựa chọn nghề học cần căn cứ vào khả năng của người lao động và nhu cầu tuyển dụng thực tế, tránh đào tạo dàn trải, thiếu gắn kết với việc làm sau khóa học.

Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tạo cơ sở pháp lý mới cho việc thực hiện chính sách BHTN. Với Lào Cai, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng số người tham gia mà còn phải giúp người lao động hiểu đúng quyền lợi, thực hiện thuận lợi thủ tục và tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khi mất việc. Khi chính sách được truyền tải bằng hình thức phù hợp, quyền lợi được giải quyết kịp thời và cơ hội việc làm được kết nối thực chất, BHTN sẽ trở thành điểm tựa thiết thực hơn đối với người lao động vùng cao.