Dự thảo thỏa thuận Mỹ - Iran: Iran sẽ kiểm soát tàu thuyền qua vùng Vịnh?

Phía Mỹ chưa đưa ra bình luận ngay lập tức về đề xuất này. Trong khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố một thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz sắp đạt được, các quan chức Mỹ nhiều lần khẳng định Washington sẽ không bao giờ chấp nhận để Iran kiểm soát quyền tiếp cận tuyến thương mại quan trọng nhất thế giới đối với nguồn cung năng lượng.

Nếu một thỏa thuận trao cho Iran thẩm quyền kiểm soát hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz được ký kết, điều đó đồng nghĩa cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào tháng 2 đã dẫn đến một sự dịch chuyển lớn trong cán cân quyền lực khu vực theo hướng có lợi cho Tehran. Trước khi chiến tranh nổ ra, eo biển này được mở tự do cho tất cả tàu thuyền mà không thu phí.

Iran tuyên bố đàm phán đạt “tiến triển đáng kể”

Trong khuôn khổ những nỗ lực ngoại giao rộng lớn hơn tại khu vực, Iran và Oman đang tiến hành đàm phán song phương về eo biển Hormuz, nơi hai nước lần lượt kiểm soát các tuyến hàng hải phía Bắc và phía Nam.

Iran cho biết, các cuộc đàm phán đã đạt được “tiến triển đáng kể”, đồng thời tuyên bố cả tàu đi vào và đi ra khỏi vùng Vịnh đều sẽ di chuyển qua vùng biển thuộc chủ quyền của Iran.

Trong khi đó, theo 5 nguồn tin, Iran đã cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh rằng bất kỳ cuộc tấn công mới nào của Mỹ nhằm vào lãnh thổ Iran cũng sẽ dẫn tới hành động trả đũa nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu trên toàn khu vực. “Mối đe dọa của Iran rất rõ ràng: nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng của Iran, họ sẽ trả đũa bằng cách tập kích các cơ sở năng lượng tại vùng Vịnh và những mục tiêu khác trong khu vực”, một nguồn tin vùng Vịnh cho biết.

Trong khi đó, phát biểu trước những người ủng hộ tại một cuộc mít tinh ở Las Vegas, Tổng thống Donald Trump bày tỏ mong muốn ưu tiên giải pháp ngoại giao. “Tôi muốn đạt được một thỏa thuận hơn, bởi tôi không muốn có thêm người chết”, ông Donald Trump nói.

Iran cho biết, hơn 3.400 người đã thiệt mạng kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến vào ngày 28/2. Trong khi đó, Mỹ thông báo 18 quân nhân nước này đã thiệt mạng.

Nhiều vấn đề quan trọng chưa được giải quyết

Liên quan đến khả năng đạt được thỏa thuận giữa Iran và Oman, các nguồn tin khu vực và Iran trao đổi với Reuters cảnh báo rằng, nhiều vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết. Những nguồn tin này cũng bác bỏ nhận định của Tổng thống Trump rằng một thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz sắp được ký kết.

“Các bên đã đề xuất một nhượng bộ quan trọng - trao cho Iran một hình thức kiểm soát nào đó đối với eo biển Hormuz", một nguồn tin trong khu vực nói với Reuters. Nguồn tin khu vực còn lại cho biết các bên vẫn phải xác định cụ thể khái niệm “kiểm soát” sẽ được hiểu như thế nào. Các nhà đàm phán vùng Vịnh yêu cầu các quốc gia trong khu vực giám sát hoạt động kiểm tra tàu thuyền và mọi khoản phí phải được đóng trên cơ sở tự nguyện.

Theo nguồn tin cấp cao của Iran, Tehran muốn thu khoản phí tương đương từ 5% đến 7% giá trị hàng hóa của các tàu đi qua eo biển. Oman đang thảo luận mức phí khoảng 3%, trong khi Washington không chấp nhận việc thu bất kỳ khoản phí nào.

Nguồn tin cấp cao Iran cho biết dự thảo thỏa thuận hiện được đưa ra thảo luận dự kiến trao cho Iran quyền kiểm soát các tàu đi vào vùng Vịnh qua eo biển Hormuz. Một trong những điểm bất đồng chính là Iran sẽ giữ vai trò như thế nào đối với các tàu đi theo hướng ngược lại.

Phát biểu với hãng thông tấn chính thức IRNA của Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết cơ chế này “được thiết kế theo hướng các tàu thương mại sẽ đi qua lãnh hải Iran trong cả hành trình đi vào và đi ra”.

Ông Gharibabadi cho biết, các cuộc đàm phán với Oman đã “đạt được những đồng thuận mang tính nền tảng”, đồng thời khẳng định: “Tiến trình này đang đứng trước khả năng được hoàn tất”.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran cũng cho biết, Tehran đã nhận được thông điệp từ Mỹ cho thấy Washington “hoàn toàn sẵn sàng quay trở lại thực hiện các cam kết” trong bản ghi nhớ giữa hai nước vào giữa tháng 6, trong đó quy định chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự.

Theo ông Gharibabadi, đây là điều kiện để eo biển Hormuz được mở cửa trở lại. Tuy nhiên, ông cho biết Iran và Mỹ không tiến hành cuộc đàm phán nào trong những ngày gần đây.

Tổng thống Trump chịu sức ép từ cử tri

Tổng thống Trump đang chịu sức ép phải tìm ra lối thoát khỏi cuộc xung đột trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng vào tháng 11, trong bối cảnh tỷ lệ cử tri Mỹ phản đối chiến tranh cao gấp đôi tỷ lệ ủng hộ.

Khi cuộc chiến mới bắt đầu, ông Trump từng tuyên bố xung đột sẽ kết thúc bằng “sự đầu hàng vô điều kiện” của Iran và ông sẽ phê chuẩn việc lựa chọn nhà lãnh đạo của nước này. Tuy nhiên, nhiều tháng triển khai các hoạt động quân sự của Mỹ, trong đó có chiến dịch không kích kéo dài 2 tuần vào tháng 7, vẫn không thể phá vỡ quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Các chỉ huy quân sự Mỹ hồi tháng 7 đã cảnh báo Tổng thống Trump rằng lực lượng nước này đang dần cạn kiệt một số loại đạn dược. Reuters ngày 4/8 đưa tin quân đội Mỹ đã sử dụng gần hết số tên lửa chính xác tầm xa hiện có.

Giá dầu thô đã giảm mạnh trong hai ngày qua sau khi Tổng thống Trump hủy kế hoạch nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran, với lý do các cuộc đàm phán đang diễn ra có thể giúp chấm dứt xung đột.