Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi)Minh bạch tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược

Một nhà đầu tư quốc tế khi cân nhắc đầu tư hàng tỷ USD vào Hà Nội cần biết trước, một cách rõ ràng và ổn định rằng mình có đủ điều kiện hay không, quy trình ra sao, và ưu đãi cụ thể là gì. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, việc chọn nhà đầu tư chiến lược phải đủ chặt để chọn đúng, đủ “mở” để không bỏ lỡ cơ hội, do đó khi sửa đổi Luật Thủ đô lần này cần quy định ngay trong luật một số tiêu chí khung cho nhà đầu tư chiến lược.

Ưu đãi đầu tư có trọng tâm, hướng vào chất lượng

Sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô là đô thị loại đặc biệt, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, khẳng định và phát huy vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng, động lực phát triển quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước; đồng thời, tạo lập hành lang pháp lý để triển khai thí điểm, đánh giá và hoàn thiện các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô.

Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn có trách nhiệm chia sẻ, hỗ trợ, tạo sức lan tỏa cho các địa phương khác. Do đó, cần tạo lập cơ chế, chính sách đặc thù vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước.

Để thu hút đầu tư, dự thảo Luật đã mở rộng và làm rõ hơn thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quyết định chủ trương đầu tư, qua đó rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án. Theo đó, Hội đồng nhân dân thành phố được quyết định chủ trương đầu tư đối với nhiều dự án sử dụng nguồn vốn địa phương, kể cả các dự án quy mô lớn theo phân cấp. Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố được trao thẩm quyền rộng hơn trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư các dự án theo quy định của pháp luật. Đáng chú ý, cơ chế này cho phép áp dụng các chính sách đặc biệt đối với các dự án quan trọng; đồng thời cho phép lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt, bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong tổ chức thực hiện. Phó Giám đốc Sở Tài chính TP. Hà Nội Lê Trung Hiếu cho rằng, đây là điều kiện quan trọng để tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, thúc đẩy giải ngân và sớm đưa các dự án vào khai thác, phát huy hiệu quả đầu tư cho Hà Nội.

Đánh giá về vấn đề thu hút đầu tư, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, Điều 26 dự thảo Luật về thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đã xây dựng một khung ưu đãi khá toàn diện, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên: công nghiệp văn hóa, giáo dục chất lượng cao, y tế hiện đại, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, môi trường. Mức ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 5% cùng với miễn thuế 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo (khoản 2 Điều 26) là mức ưu đãi có sức cạnh tranh trong khu vực.

Đặc biệt, các ưu đãi dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (khoản 3 Điều 26) như: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm, miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, miễn một số tiêu chí đấu thầu cho startup. Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây là những chính sách rất thiết thực, phản ánh đúng nhu cầu của hệ sinh thái khởi nghiệp.

Rõ phạm vi áp dụng ưu đãi đầu tư

Nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược, dự thảo Luật quy định, nhà đầu tư chiến lược được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ gồm: miễn hoặc giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước; hưởng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan và thủ tục về thuế theo quy định của pháp luật đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của dự án đầu tư do nhà đầu tư chiến lược thực hiện trên địa bàn thành phố khi đáp ứng các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên theo quy định của pháp luật về hải quan và thuế, trừ điều kiện về kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu; hỗ trợ phát triển nhân lực; hạ tầng và các công trình hạ tầng xã hội; chi phí hỗ trợ cho các sản phẩm công nghệ cao; nghiên cứu và phát triển… Tuy nhiên, tiêu chí và điều kiện cụ thể lại được giao cho HĐND thành phố quy định.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc quy định này dù tạo sự linh hoạt nhưng cũng tạo ra sự không chắc chắn cho nhà đầu tư. Trên cơ sở đó, ông Đậu Anh Tuấn đề nghị, nên quy định ngay trong luật một số tiêu chí khung cho nhà đầu tư chiến lược, ví dụ: mức vốn chủ sở hữu tối thiểu, cam kết giải ngân, tỷ lệ nội địa hóa, năng lực R&D, cam kết ESG (môi trường, xã hội, quản trị), đóng góp ngân sách, tạo việc làm chất lượng cao. HĐND Thành phố chỉ nên quy định chi tiết hóa các tiêu chí này, không nên được giao toàn quyền xác định tiêu chí từ đầu. “Việc chọn nhà đầu tư chiến lược phải đủ chặt để chọn đúng, đủ mở để không bỏ lỡ cơ hội”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh,

Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, một số ưu đãi trong dự thảo Luật còn chưa rõ về phạm vi áp dụng, dễ gây lúng túng trong thực thi. Ví dụ, mức thuế suất 5% thuế thu nhập doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 26 áp dụng cho "thu nhập từ thực hiện dự án", nhưng chưa rõ đây là toàn bộ thu nhập của doanh nghiệp hay chỉ phần thu nhập phát sinh trực tiếp từ dự án được ưu đãi. Với các doanh nghiệp đa ngành, đa dự án, ranh giới này rất quan trọng.

Do đó, cần làm rõ ngay trong Luật hoặc trong nghị quyết hướng dẫn về phạm vi thu nhập được hưởng ưu đãi thuế: toàn bộ hay chỉ một phần từ dự án ưu đãi. Đồng thời cần có giới hạn ngành nghề, doanh thu hay không khi áp dụng ưu đãi. Cùng với đó, cần được quy định cụ thể thời gian xử lý hồ sơ xác nhận ưu đãi, tránh tình trạng doanh nghiệp phải chờ đợi, ông Đậu Anh Tuấn đề nghị.

Bên cạnh ưu đãi tài chính, ông Tuấn cũng đề nghị, cần bổ sung và cụ thể hóa các ưu đãi phi tài chính, bao gồm: miễn lệ phí trước bạ, giảm phí hạ tầng; ưu tiên kết nối hạ tầng điện, nước, viễn thông; bố trí quỹ đất sạch với thủ tục nhanh gọn; hỗ trợ tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là những yếu tố mà nhà đầu tư quốc tế đánh giá rất cao khi so sánh giữa các địa điểm đầu tư trong khu vực.

Cần nhấn mạnh rằng, chính sách không chỉ cần hấp dẫn, mà phải ổn định, minh bạch và có thể dự đoán được. Bởi theo ông Đậu Anh Tuấn, nhà đầu tư chiến lược không tìm kiếm ưu đãi cao nhất, họ tìm kiếm môi trường pháp lý mà họ có thể tin tưởng trong 20, 30 năm tới. Đồng thời, thực thi chính sách phải nhất quán, hiệu quả và đồng hành cùng doanh nghiệp. Phân quyền mạnh mẽ chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với năng lực thực thi tương xứng, với đội ngũ công chức dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Luật Thủ đô (sửa đổi) trao cho Hà Nội quyền lực rất lớn trong thiết kế chính sách. Quyền lực đó sẽ được sử dụng hiệu quả nhất khi có sự tham gia phản biện liên tục từ những người trực tiếp chịu tác động, đó chính là doanh nghiệp và nhà đầu tư.