Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng: Đề xuất 9 nhóm giao dịch bắt buộc công chứng

Theo báo cáo của Cục Bổ trợ tư pháp, việc xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước về xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện, hướng tới việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, xuyên suốt từ trung ương đến địa phương, bảo đảm việc triển khai nhiệm vụ được thông suốt, hiệu quả, kịp thời, cải cách tối đa thủ tục hành chính, giảm chi phí, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng năm 2024 tập trung vào một số quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện, quy định về phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, quy định về cơ sở dữ liệu công chứng, quy định liên quan đến giao dịch phải công chứng, việc sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng bổ sung quy định về giao dịch phải công chứng. Theo đó, có 9 nhóm giao dịch bắt buộc công chứng.

Một là, hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, trừ hợp đồng cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp; hợp đồng chuyển nhượng, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, tài sản gắn liền với đất mà một bên hoặc các bên tham gia giao dịch là tổ chức hoạt động kinh doanh bất động sản;

Hai là, văn bản thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất đồng ý đưa quyền sử dụng đất vào doanh nghiệp;

Ba là, hợp đồng mua bán, thuê mua, tặng cho, đổi, góp vốn, thế chấp nhà ở, trừ trường hợp tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết; mua bán, thuê mua nhà ở thuộc tài sản công; mua bán, thuê mua nhà ở mà một bên là tổ chức, bao gồm: nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư; góp vốn bằng nhà ở mà có một bên là tổ chức; thuê, mượn, ở nhờ, ủy quyền quản lý nhà ở;

Bốn là, văn bản tặng cho bất động sản, trừ trường hợp được đăng ký theo quy định của luật; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở, công trình xây dựng, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng mà các bên tham gia giao dịch là cá nhân;

Năm là, văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; văn bản chấp thuận của người sử dụng đất đồng ý cho xây dựng công trình; văn bản thừa kế về nhà ở;

Sáu là, văn bản lựa chọn người giám hộ;

Bảy là, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ;

Tám là, văn bản thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng trước khi kết hôn; văn bản sửa đổi, bổ sung nội dung của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng;

Chín là, văn bản ủy quyền giải quyết việc thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án xuất cảnh.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định về thủ tục công chứng theo hướng sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng.

Theo đó, dự thảo Luật quy định theo hướng trường hợp tổ chức hành nghề công chứng đã khai thác được các thông tin của các giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, cơ sở dữ liệu khác theo quy định của pháp luật thì người yêu cầu công chứng không phải nộp các giấy tờ này nhưng phải nộp phí khai thác dữ liệu theo quy định của pháp luật để tổ chức hành nghề công chứng khai thác dữ liệu. Dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, cơ sở dữ liệu khác phải đảm bảo đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung; trường hợp công chứng viên căn cứ vào các dữ liệu này để thực hiện công chứng mà dữ liệu không bảo đảm an toàn, đầy đủ, kịp thời thì công chứng viên không phải chịu trách nhiệm đối với văn bản công chứng đó.

Cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, song các thành viên Tổ soạn thảo cho rằng, dự thảo cần làm rõ thêm các nội dung về quy định về các giao dịch phải công chứng; các quy định liên quan đến cơ sở dữ liệu công chứng; quy định về thủ tục công chứng theo hướng sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng...

Đánh giá cao các ý kiến góp ý của các thành viên Tổ soạn thảo. Qua các ý kiến góp ý của các thành viên Tổ soạn thảo, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cho ý kiến các nội dung cụ thể về: rà soát, bỏ bớt các giao dịch bắt buộc phải công chứng, chuyển từ công chứng bắt buộc sang công chứng tự nguyện, chuyển từ công chứng sang chứng thực, các thủ tục, trình tự công chứng. Thứ trưởng Phan Chí Hiếu đề nghị tiếp tục rà soát các giao dịch bắt buộc, không bắt buộc công chứng. Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến góp ý của các đại biểu để hoàn thiện dự thảo Luật và hồ sơ dự án Luật.

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cũng nhấn mạnh, sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến cơ sở dữ liệu công chứng bảo đảm phù hợp Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia;