Dự thảo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt:Đề nghị quy định rõ đối tượng phải xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ

Kiểm soát trên cơ sở rủi ro, không phát sinh thủ tục

Thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) về dự thảo Luật Phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt sáng 4/8, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật theo Tờ trình, Báo cáo thẩm tra.

ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang) cho rằng, trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển rất nhanh, nhiều công nghệ có tính lưỡng dụng như công nghệ sinh học, hóa học, hạt nhân, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, máy bay không người lái… vừa phục vụ sản xuất, y tế, nông nghiệp, an ninh nhưng cũng có thể bị lợi dụng cho mục đích nguy hiểm. Nếu pháp luật không kiểm soát sẽ có nguy cơ mất an toàn. Ngược lại, nếu kiểm soát cứng nhắc, đại trà sẽ làm chậm đổi mới sáng tạo.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã đi đúng hướng khi lựa chọn cách tiếp cận kiểm soát trên cơ sở rủi ro, có căn cứ cụ thể, không làm thay pháp luật chuyên ngành và không đặt ra thủ tục quản lý độc lập, trùng lặp.

Cụ thể, dự thảo Luật quy định nguyên tắc hoạt động phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không thay thế chức năng quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành; không đặt ra thủ tục quản lý, cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát độc lập, trùng lặp.

Đại biểu cho rằng, nguyên tắc này có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp và người dân, bởi khẳng định Luật không tạo thêm một tầng thủ tục mới, không làm phát sinh giấy phép mới một cách không cần thiết mà sử dụng hệ thống quản lý chuyên ngành hiện có, đồng thời bổ sung cơ chế nhận diện, cảnh báo và xử lý rủi ro khi có căn cứ.

Dự thảo Luật cũng thể hiện rõ tinh thần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Các biện pháp như tạm dừng hoạt động, từ chối hoạt động, phong tỏa tài sản, trì hoãn giao dịch đều có thể tác động đến quyền tài sản, quyền kinh doanh, quyền giao dịch.

Dự thảo Luật quy định nguyên tắc phải có căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, đúng phạm vi, cần thiết, tương xứng; quyết định phải bằng văn bản, nêu rõ căn cứ, thời hạn, trách nhiệm thực hiện, cơ chế rà soát và quyền khiếu nại, khởi kiện.

Đại biểu cũng đánh giá cao việc dự thảo Luật có quy định về bên thứ ba ngay tình, về chấm dứt biện pháp khi không còn căn cứ, về bồi thường nếu áp dụng trái pháp luật gây thiệt hại. Theo đại biểu, đây là những bảo đảm pháp lý cần thiết trong quá trình thực hiện Nhà nước pháp quyền. Đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể nội dung này.

Đại biểu Lý Anh Thư cũng tán thành chính sách hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thông tin, đào tạo, hướng dẫn tuân thủ và xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ.

“Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp không cố ý vi phạm, nhưng có thể thiếu thông tin về hàng hóa lưỡng dụng, người sử dụng cuối cùng, tuyến vận chuyển, đối tượng bị chỉ định hoặc cảnh báo rủi ro quốc tế. Nếu Nhà nước chỉ xử phạt mà không hướng dẫn, chỉ kiểm soát mà không hỗ trợ, thì hiệu quả phòng ngừa sẽ không cao. Dự thảo Luật đã chuyển từ tư duy quản lý bằng mệnh lệnh sang quản lý bằng rủi ro, dữ liệu, hướng dẫn tuân thủ và hậu kiểm”, đại biểu nêu ý kiến.

Ngoài ra, đại biểu cho rằng, cơ chế chương trình tuân thủ nội bộ và chế độ ưu tiên cho tổ chức, doanh nghiệp tuân thủ tốt là một điểm rất cần thiết. Doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, có hệ thống kiểm soát nội bộ, có năng lực nhận diện rủi ro, lưu giữ hồ sơ, kiểm tra khách hàng, kiểm soát người sử dụng cuối cùng thì cần được tạo thuận lợi.

“Quản lý nhà nước nên tập trung vào đối tượng, lĩnh vực, tuyến giao dịch có rủi ro cao. Cách làm này vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa khuyến khích doanh nghiệp tự nâng chuẩn tuân thủ, từ đó tăng uy tín trong giao dịch quốc tế”, đại biểu Lý Anh Thư phát biểu.

Làm rõ căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn, bảo đảm an toàn dữ liệu

Bày tỏ nhất trí với các nội dung của dự thảo Luật và Báo cáo thẩm tra, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và thuận lợi khi triển khai.

Đối với quy định tại điểm e khoản 2, khoản 4 Điều 14 và điểm đ khoản 4 Điều 15 về biện pháp tạm dừng hoạt động đối với tổ chức, cá nhân, giao dịch, vận chuyển khi "có dấu hiệu rủi ro cần xác minh", đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ áp dụng. Theo đại biểu, cụm từ "có dấu hiệu rủi ro" còn mang tính định tính, chưa có tiêu chí cụ thể để xác định, có thể dẫn đến nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn.

Đối với khoản 2 Điều 18 và các khoản 2, 3, 4, 5 Điều 20, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định rõ nhóm tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân phải xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ; thực hiện nhận diện, xác minh đối tác, khách hàng, người sử dụng cuối cùng và chủ sở hữu hưởng lợi.

Theo đại biểu, việc xác định đối tượng thực hiện cần căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, quy mô, tính chất và mức độ rủi ro, tránh áp dụng đồng loạt đối với mọi tổ chức, cá nhân, làm phát sinh nghĩa vụ và chi phí tuân thủ không cần thiết đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ hoặc hoạt động có mức độ rủi ro thấp.

Đối với quy định về chia sẻ, khai thác và sử dụng thông tin, dữ liệu tại Điều 28, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh của tổ chức, cá nhân bên cạnh yêu cầu bảo đảm bí mật nhà nước, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin trong quá trình chia sẻ, sử dụng dữ liệu.

Ngoài ra, tại Điều 29, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nguyên tắc bảo đảm an ninh, an toàn đối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo đó, “Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt phải được bảo đảm an ninh, an toàn mạng; cơ quan chủ quản có trách nhiệm áp dụng các biện pháp kỹ thuật, nghiệp vụ cần thiết để bảo vệ dữ liệu, phòng ngừa việc truy cập, khai thác, sử dụng, thay đổi hoặc tiết lộ trái pháp luật theo quy định của pháp luật”.

Đại biểu cho rằng, quy định này sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ Cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm an toàn thông tin và thống nhất với các quy định của pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin mạng và bảo vệ dữ liệu.