Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi):Làm rõ tiêu chí quy mô của mạng bưu chính công cộng

Sáng 17/10, sau phiên khai mạc, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Thảo luận ở Tổ 14 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Đắk Lắk và Tuyên Quang), các đại biểu cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi hai luật.

Làm rõ ranh giới giữa bưu chính và logistics

Góp ý vào dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Bùi Thanh Toàn (Đắk Lắk) cho rằng, vai trò của bưu chính hiện đã thay đổi đáng kể, từ hoạt động gửi thư, tài liệu, hàng hóa sang tham gia lưu thông hàng hóa thương mại điện tử và phát triển kinh tế số. Sự tham gia của nhiều doanh nghiệp với các mô hình giao nhận, dịch vụ tích hợp đa dạng tạo thuận lợi cho người dân, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý.

Theo đại biểu, nếu quản lý không tốt, hoạt động bưu chính có thể phát sinh tình trạng thất lạc hàng hóa, chậm thanh toán, lộ lọt thông tin khách hàng, vận chuyển hàng cấm, hàng giả và nguy cơ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Đặc biệt, nếu không xác định rõ ranh giới giữa dịch vụ bưu chính với vận tải, logistics, công tác quản lý có thể chồng chéo hoặc bỏ sót, làm tăng chi phí tuân thủ và giảm tính minh bạch đối với doanh nghiệp.

Từ đó, đại biểu Bùi Thanh Toàn cho rằng, việc sửa đổi Luật Bưu chính là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần làm rõ thêm một số nội dung.

Thứ nhất, làm rõ tiêu chí phân biệt dịch vụ bưu chính với vận tải, logistics tại Điều 3 và khoản 4 Điều 5 dự thảo Luật. Tại Điều 3, cần làm rõ khái niệm mạng bưu chính, các đặc trưng cấu thành dịch vụ bưu chính và những tiêu chí phải đáp ứng đồng thời. Việc có mã vận đơn, theo dõi hành trình và giao hàng đến địa chỉ người nhận không nên là căn cứ duy nhất, bởi doanh nghiệp vận tải, logistics cũng có những đặc điểm này.

Tại khoản 4 Điều 5 cần làm rõ nội hàm logistics độc lập, phân loại theo bản chất dịch vụ thay vì tên gọi doanh nghiệp. Trường hợp doanh nghiệp cung cấp đồng thời dịch vụ vận tải, logistics và bưu chính, nghĩa vụ theo Luật Bưu chính chỉ áp dụng đối với hoạt động bưu chính.

Thứ hai, về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh quy định tại Điều 49 dự thảo Luật; tại khoản 1, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về bưu chính trên địa bàn theo quy định của Luật và theo phân quyền, phân cấp của cơ quan có thẩm quyền, nhằm phân biệt rõ nhiệm vụ được Luật giao trực tiếp với nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền.

Tại khoản 5, đại biểu Bùi Thanh Toàn đề nghị bổ sung cụm từ “theo thẩm quyền và quy định của pháp luật” đối với các hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Thứ ba, gắn trách nhiệm phát triển mạng lưới, quản lý dữ liệu với điều kiện thực hiện tại khoản 3 và khoản 6 Điều 49 dự thảo Luật.

Theo đó, tại khoản 3, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm phối hợp phát triển điểm dịch vụ, điểm phục vụ, kết nối hạ tầng bưu chính với quy hoạch tỉnh, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tránh chỉ chú trọng địa bàn thuận lợi mà thiếu cơ chế duy trì dịch vụ tại địa bàn khó khăn.

Tại khoản 6, về trách nhiệm tạo lập cơ sở dữ liệu của UBND cấp tỉnh, đại biểu đề nghị các địa phương cập nhật, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trên một nền tảng thống nhất toàn quốc, tránh tình trạng mỗi tỉnh xây dựng một cơ sở dữ liệu, phần mềm quản lý riêng, gây khó khăn cho việc kết nối. Đại biểu lý giải, việc này liên quan đến công tác hậu kiểm, nắm bắt và xử lý thông tin vi phạm, giám sát chất lượng dịch vụ và bảo vệ dữ liệu khách hàng.

Thứ tư, về cơ chế phối hợp quản lý doanh nghiệp hoạt động liên tỉnh, đại biểu Bùi Thanh Toàn đề nghị bổ sung vào Điều 49 quy định UBND cấp tỉnh phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các cơ quan liên quan và UBND các tỉnh, thành phố khác trong quản lý hoạt động bưu chính liên tỉnh; kiểm tra, xử lý vi phạm trên địa bàn theo thẩm quyền, trao đổi thông tin và chuyển vụ việc vượt thẩm quyền. Bởi hoạt động bưu chính không chỉ giới hạn trong một tỉnh mà còn diễn ra trên phạm vi cả nước, thậm chí quốc tế.

Đại biểu Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bưu chính cần hướng tới ba mục tiêu: tạo không gian phát triển cho doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển; bảo vệ người sử dụng dịch vụ, đặc biệt trước nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân; đồng thời bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Tính đến đặc thù địa bàn khi xác định quy mô mạng lưới

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) bày tỏ cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Bưu chính và các nội dung của dự thảo Luật; đồng thời đề nghị làm rõ tính khả thi của quy định về duy trì mạng bưu chính công cộng và bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ bưu chính phổ cập của người dân tại Điều 24 và khoản 3 Điều 27 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, khoản 2 Điều 4 đã xác định chính sách bảo đảm mọi tổ chức, cá nhân được tiếp cận và sử dụng dịch vụ bưu chính phổ cập bình đẳng, liên tục, ổn định. Khoản 1 Điều 24 cũng yêu cầu mạng bưu chính công cộng phải bảo đảm người dân được tiếp cận và sử dụng dịch vụ thuận tiện trên phạm vi toàn quốc.

Trong khi đó, khoản 3 Điều 27 quy định cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được chỉ định duy trì mạng bưu chính công cộng. Nguyên tắc hỗ trợ dựa trên chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ, phù hợp với quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng và đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.

Đại biểu Lý Thị Lan cho rằng, dù dự thảo Luật đã xác định phạm vi và nguyên tắc hỗ trợ, tiêu chí xác định quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng vẫn cần được làm rõ. Bởi đây chính là căn cứ trực tiếp để xác định phạm vi hỗ trợ, tổ chức mạng lưới và kiểm tra kết quả thực hiện chính sách.

“Nếu tiêu chí chưa phù hợp thì ngay cả khi cơ chế hỗ trợ được thực hiện đúng quy định, mục tiêu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân vẫn có thể chưa đạt được”, đại biểu lưu ý.

Từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang sau hợp nhất, đại biểu Lý Thị Lan cho biết, địa phương có địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao, biên giới, địa hình chia cắt, dân cư phân bố không tập trung. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi quản lý của nhiều xã mở rộng, trong khi các thôn, bản vẫn ở vị trí cũ, khoảng cách đi lại và điều kiện giao thông không thay đổi.

Vì vậy, nếu xác định quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng chủ yếu dựa vào số lượng đơn vị hành chính và số điểm phục vụ bình quân trên mỗi xã thì có thể đáp ứng yêu cầu về số lượng nhưng chưa phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận dịch vụ trên thực tế. Số xã giảm sau sắp xếp không đồng nghĩa địa bàn phục vụ và nhu cầu sử dụng dịch vụ của người dân giảm tương ứng.

Cũng theo đại biểu Lý Thị Lan, nguyên tắc Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí cần thiết để duy trì năng lực tối thiểu của mạng bưu chính công cộng, gắn hỗ trợ với quy mô mạng lưới và yêu cầu chất lượng dịch vụ là cần thiết. Tuy nhiên, các tiêu chí xác định quy mô mạng lưới cần rõ ràng, phù hợp thực tế và có thể kiểm tra, đánh giá khi thực hiện.

Theo đó, ngoài số lượng điểm phục vụ, cần tính đến diện tích địa bàn, phân bố dân cư, khoảng cách tiếp cận, điều kiện giao thông và yêu cầu phục vụ thực tế, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Từ những phân tích trên, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào khoản 3 Điều 27 dự thảo Luật quy định theo hướng: Quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng được xác định phù hợp với quy mô, phân bố dân cư, điều kiện địa lý, giao thông, khoảng cách tiếp cận dịch vụ và yêu cầu bảo đảm chất lượng dịch vụ bưu chính phổ cập; có tính đến đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Trên cơ sở nguyên tắc này, Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí xác định quy mô mạng lưới và yêu cầu phục vụ phù hợp với từng nhóm địa bàn, làm căn cứ xác định phạm vi hỗ trợ, tổ chức thực hiện và kiểm tra kết quả cung cấp dịch vụ.