Dự kiến giao đại học tự bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình

Thông tin trên được TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ GD-ĐT cho biết ngày 24/6.

Bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn với định hướng phát triển của các đại học

Theo TS Vũ Minh Đức, những năm trước, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư thực hiện qua 3 cấp. Đầu tiên, các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất lên Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định. Sau khi thẩm định, Hội đồng ngành/liên ngành trình Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận đạt chuẩn chức danh. Cuối cùng, cơ sở giáo dục đại học căn cứ nhu cầu, bổ nhiệm các ứng viên đã được công nhận đạt chuẩn chức danh.

Điểm điều chỉnh quan trọng trong quy định mới về xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư là việc bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn với vị trí việc làm, định hướng phát triển của cơ sở giáo dục đại học; chuyển từ cơ chế xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư theo mô hình tập trung sang cơ chế để các cơ sở giáo dục đại học trực tiếp tuyển chọn, bổ nhiệm và quản lý đội ngũ học thuật trình độ cao.

“Đây không đơn thuần là thay đổi về quy trình nhân sự, mà còn phản ánh sự chuyển đổi sâu hơn trong tư duy quản trị đại học: từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng; từ công nhận danh vị sang xác lập trách nhiệm học thuật; từ kiểm soát tập trung sang tự chủ có giám sát.

Việc điều chỉnh này là bước triển khai cụ thể chỉ đạo của Đảng và Nhà nước được nêu trong Nghị quyết 71 của Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, thực hiện quy định của Luật Giáo dục đại học và xu thế tự chủ đại học ngày càng cao, hội nhập với chuẩn mực quốc tế”, TS Vũ Minh Đức khẳng định.

Trước đó, Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026; tại khoản 5 và 6 Điều 29 quy định: “Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Cơ sở giáo dục đại học thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư”.

Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang khẩn trương xây dựng, ban hành Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; dự kiến sẽ ban hành trong quý III năm 2026. Sau khi Thông tư của Bộ được ban hành, các cơ sở giáo dục đại học sẽ triển khai việc xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2026.

Bộ GD-ĐT sẽ đưa ra yêu cầu rất nghiêm ngặt về đạo đức học thuật

Để đảm bảo mặt bằng chất lượng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, theo TS Vũ Minh Đức, Bộ GD-ĐT sẽ ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn, tập trung vào 3 năng lực nền tảng cốt lõi của ứng viên: năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút nguồn lực để phát triển năng lực nghiên cứu của trường.

Một số tiêu chuẩn cụ thể có thể như: có công bố khoa học quốc tế thuộc danh mục Scopus hoặc WoS, năng lực ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh, thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu của ứng viên.

Trên cơ sở quy định của Bộ, các trường có quyền quy định chi tiết tiêu chuẩn giáo sư, phó giáo sư sao cho sát điều kiện thực tế, định hướng chiến lược của mình.

“Tuy nhiên, việc này phải phù hợp với đặc thù lĩnh vực, chuyên ngành đào tạo và không thấp hơn quy định chung. Các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng xét, bổ nhiệm theo ngành/nhóm ngành, tổ chức phản biện, đánh giá năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học và uy tín của ứng viên và ban hành quyết định bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư với những người đủ điều kiện theo quy định”, ông cho hay.

TS Vũ Minh Đức khẳng định, việc giao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục đại hoc trong việc xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn liền với trách nhiệm giải trình của đơn vị. Bộ GD-ĐT sẽ không can thiệp sâu vào khâu đánh giá chuyên môn hay trực tiếp phê duyệt, rà soát lại từng hồ sơ. Thay vào đó, Bộ giám sát quy trình xét bổ nhiệm nhằm kiểm tra tính chính xác, minh bạch, giải quyết các phản ánh, khiếu nại nếu có.

Bộ GD-ĐT cũng sẽ đưa ra yêu cầu rất nghiêm ngặt về đạo đức học thuật - đưa liêm chính khoa học thành một yêu cầu “bất di bất dịch” kèm hệ thống chế tài nghiêm khắc. Các hành vi gian lận học thuật, đạo văn, mua bán bài báo, trục lợi trong công bố quốc tế hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm.

Ứng viên vi phạm bị hủy kết quả, thu hồi quyết định và có thể bị cấm đăng ký xét giáo sư, phó giáo sư từ 3 đến 5 năm, thậm chí là cấm vĩnh viễn nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng. Cơ sở giáo dục đại học để xảy ra vi phạm trong xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư sẽ bì đình chỉ việc xét, bổ nhiệm trong năm tiếp theo.

Bên cạnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các thành viên trong Hội đồng xét bổ nhiệm tại cơ sở phải chịu trách nhiệm cá nhân bằng danh dự và pháp lý đối với từng lá phiếu, quyết định chuyên môn.