Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 Luật thuế:Công khai tiêu chí, cơ sở dữ liệu, phương pháp xác định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế

Nâng cao tính minh bạch, tạo khả năng dự báo cho người dân, doanh nghiệp

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt đã thể hiện rõ tinh thần cải cách, hướng tới xây dựng một hệ thống thuế linh hoạt hơn, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Khẳng định điều này, ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cho rằng, điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật là không quy định "cứng" một mức doanh thu cụ thể trong Luật mà giao Chính phủ quyết định căn cứ vào bối cảnh kinh tế - xã hội từng thời kỳ áp dụng thống nhất cho cả cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp là bước tiến quan trọng về thể chế. Cách tiếp cận này sẽ giúp các chính sách thuế có thể điều chỉnh linh hoạt, kịp thời trước những biến động của nền kinh tế, như: lạm phát, mức sống và thu nhập của người dân. Qua đó, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người nộp thuế, đặc biệt là khu vực kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ.

Bên cạnh đó, việc bổ sung quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp có doanh thu dưới ngưỡng quy định cũng là một tín hiệu tích cực. “Chính sách này không chỉ góp phần giảm bớt gánh nặng tài chính và chi phí tuân thủ mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hệ sinh thái khởi nghiệp, thúc đẩy sự phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ vốn là khu vực có vai trò quan trọng trong tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế”, đại biểu Thạch Phước Bình nêu rõ.

Đối với tiêu chí xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế, dự thảo Luật hiện mới dừng ở quy định mang tính định tính là căn cứ bối cảnh kinh tế - xã hội. Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của chính sách, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí định lượng cụ thể hơn, như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thu nhập bình quân đầu người hoặc mức lương cơ sở. Việc quy định rõ các căn cứ này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, đồng thời tạo khả năng dự báo cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh.

“Cùng với đó, cần quy định rõ chu kỳ rà soát và điều chỉnh ngưỡng doanh thu. Ví dụ định kỳ 2 năm một lần hoặc khi các chỉ số kinh tế biến động vượt ngưỡng nhất định, nhằm tránh tình trạng chính sách bị lạc hậu so với thực tế”, đại biểu nêu rõ.

Để tránh nguy cơ lợi dụng chính sách khi áp dụng ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, như tình trạng doanh nghiệp chia nhỏ hoạt động thành nhiều pháp nhân để giữ doanh thu dưới ngưỡng miễn thuế, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị bổ sung quy định về các bên liên quan, cũng như cơ chế cộng gộp doanh thu đối với các doanh nghiệp có cùng chủ sở hữu hoặc có mối quan hệ kiểm soát, nhằm bảo đảm tính công bằng và chống thất thu ngân sách.

Giảm chi phí tuân thủ cho người dân và hộ kinh doanh

Nhất trí sự cần thiết ban hành Luật, ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (Phú Thọ) đề nghị quán triệt rõ nguyên tắc ổn định, minh bạch, dễ thực hiện và hạn chế rủi ro pháp lý, đặc biệt đối với khu vực nhỏ và siêu nhỏ.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện dự thảo Luật nên theo hướng lấy người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp làm trung tâm. Quy định rõ nguyên tắc xác định ngưỡng doanh thu bảo đảm linh hoạt nhưng minh bạch, có thể dự báo. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhất là đối với các khu vực nhỏ và siêu nhỏ. Bảo đảm thống nhất trong hướng dẫn và thực thi, hạn chế tối đa cách hiểu bất lợi cho người nộp thuế, đồng thời có cơ chế chuyển tiếp, hỗ trợ kịp thời để người dân yên tâm duy trì, mở rộng sản xuất kinh doanh.

Đồng tình với chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, song theo ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng), nếu giao toàn quyền mà không có giới hạn trong luật, Quốc hội thực chất đã giao lại một phần thẩm quyền lập pháp trong một lĩnh vực rất nhạy cảm. Do đó, trong Luật cần quy định nguyên tắc và khung giới hạn để Chính phủ điều hành linh hoạt trong khung đó, còn Quốc hội thực hiện giám sát thực chất.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cũng chỉ rõ, ngưỡng doanh thu chịu thuế hiện nay là 500 triệu đồng/năm. Trong khi đó, GDP bình quân đầu người năm 2025 đã đạt 125,5 triệu đồng, và dự kiến năm 2026 đạt khoảng 128 - 130 triệu đồng. "Như vậy, ngưỡng hiện tại chỉ tương đương khoảng 4 lần GDP bình quân đầu người, thấp hơn đáng kể so với thông lệ quốc tế".

Khảo sát tại các nước có nền kinh tế tương đồng ở Đông Nam Á và châu Á cho thấy, ngưỡng miễn thuế cho khu vực kinh tế nhỏ thường ở mức 8 - 15 lần GDP bình quân đầu người. Áp dụng vào điều kiện Việt Nam hiện nay, mức tương đương sẽ rơi vào khoảng 1 tỷ - 1,9 tỷ đồng. Do đó, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị, dự thảo Luật quy định ngưỡng sàn không thấp hơn 1 tỷ đồng và ngưỡng trần không quá 2 tỷ đồng. "Khoảng này đủ để Chính phủ điều hành linh hoạt theo từng thời kỳ, nhưng vẫn nằm trong giới hạn do Quốc hội quyết định", đại biểu nêu rõ.

Cũng theo đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, cùng một mức doanh thu, nhưng thu nhập thực giữa các ngành rất khác nhau, vì vậy, khi triển khai, Chính phủ cần nghiên cứu phân loại ngưỡng theo nhóm ngành nghề, dựa trên đánh giá cấu trúc chi phí thực tế, để chính sách đi vào thực chất, thay vì chỉ dừng ở con số danh nghĩa.

"Giao quyền linh hoạt cho Chính phủ, đồng thời phải thiết kế kiểm soát quyền lực tương ứng. Trước khi điều chỉnh ngưỡng, Chính phủ cần có báo cáo đánh giá tác động đầy đủ để Quốc hội xem xét, giám sát. Chính phủ cũng cần công khai tiêu chí, cơ sở dữ liệu và phương pháp xác định ngưỡng - đây là yêu cầu trách nhiệm giải trình tối thiểu. Đồng thời, rà soát định kỳ, cập nhật ngưỡng theo sự thay đổi của GDP bình quân đầu người và cấu trúc chi phí ngành nghề, tránh tình trạng chính sách lỗi thời trong khi thực tiễn đã thay đổi xa", đại biểu nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở việc xác định ngưỡng miễn thuế hợp lý, đại biểu cũng đề nghị nhìn nhận đầy đủ hơn về “gánh nặng thuế thực tế”, trong đó chi phí tuân thủ là một cấu phần không thể tách rời.

Do đó, cùng với việc điều chỉnh ngưỡng, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị đặt mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho người dân và hộ kinh doanh như một yêu cầu bắt buộc trong thiết kế chính sách. "Cơ quan thuế cần đơn giản hóa tối đa quy trình, chuẩn hóa biểu mẫu, đẩy mạnh tự động hóa, đồng thời cung cấp các công cụ công nghệ thông tin thực sự dễ dùng, dễ tiếp cận. Mục tiêu không chỉ là quản lý được, mà là để người dân có thể thực hiện nghĩa vụ một cách thuận lợi, ít tốn kém nhất về thời gian và chi phí".

Khẳng định sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng và tiếp thu tối đa ý kiến phát biểu của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, ngưỡng doanh thu được miễn thuế đã được cân nhắc rất nhiều mặt, tính toán kỹ đến tác động thu ngân sách, đối tượng nộp thuế và "ngưỡng 1 tỷ đồng là hài hòa trong thời điểm hiện nay".

Trong dự thảo Luật đã tiếp thu theo hướng, "ngưỡng cụ thể giao Chính phủ quy định phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội, trên nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ. Dự kiến sẽ tác động đến ngân sách khoảng 7.000 tỷ đồng, với các hộ và cá nhân kinh doanh giảm thu ngân sách khoảng 4.800 tỷ đồng và với doanh nghiệp nhỏ là 2.100 tỷ đồng.

Hiện nay, Bộ Tài chính cũng đã soạn thảo sẵn dự thảo Nghị định, gửi xin ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, bảo đảm ngay khi Luật ban hành, Chính phủ khẩn trương cũng ban hành ngay các văn bản hướng dẫn, đưa luật vào cuộc sống.

“Về quản lý thu thuế, dự thảo Luật sẽ được thiết kế bảo đảm tính trung lập, hiệu quả, tức là phải đảm chi phí hành thu thấp nhất và chi phí tuân thủ của người nộp thuế cũng thấp nhất”, Bộ trưởng nhấn mạnh.