Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừaTạo động lực phát triển cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trở thành trụ cột nội sinh của nền kinh tế
Thảo luận tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa chiều 17/10, các Đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự chuyển dịch tư duy từ “hỗ trợ khắc phục” sang “kiến tạo môi trường phát triển” của dự thảo luật. Tuy nhiên, để khu vực chiếm 98% số lượng doanh nghiệp thực sự vươn lên thành trụ cột nội sinh của nền kinh tế, các đại biểu đã chỉ ra một số điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ về nguồn vốn, chính sách thuế, đất đai và thủ tục chuyển đổi.
Gỡ vướng chính sách chuyển đổi hộ kinh doanh và khơi thông nguồn vốn tín dụng
Góp ý về chính sách khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp tại Điều 20 dự thảo luật, ĐBQH Nguyễn Đức Hùng (TP. Bắc Ninh) cho rằng vấn đề cần giải đáp thấu đáo là vì sao nhiều hộ kinh doanh hoạt động ổn định, có doanh thu và thị trường lớn vẫn e dè chưa muốn thành lập doanh nghiệp dù có nhiều chính sách khuyến khích. Đại biểu cho rằng, cần làm rõ cơ chế bảo đảm tính pháp lý của hoạt động kinh doanh, xác lập nguyên tắc xử lý các quyền và nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm chuyển đổi (như hợp đồng thuê mặt bằng, máy móc, nhà xưởng, khoản vay ngân hàng hay công nợ với người lao động) để vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ nợ, đối tác, vừa không làm gián đoạn dòng chảy kinh tế.
Bên cạnh đó, ĐBQH Nguyễn Đức Hùng đề nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ gia nhập thị trường sang hỗ trợ thích ứng và giảm chi phí tuân thủ thường xuyên sau khi thành lập, đồng thời quy định nguyên tắc việc hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp không tự động làm phát sinh căn cứ truy thu hoặc xác định lại nghĩa vụ thuế của các kỳ trước nếu không có hành vi vi phạm pháp luật.
Liên quan tới nguồn vốn, ĐBQH Vũ Văn Cường (TP. Bắc Ninh) và ĐBQH Nguyễn Như So (TP. Bắc Ninh) đồng quan điểm đánh giá cao điểm mới tại Điều 8 của dự thảo Luật khi mở rộng tín dụng sang thị trường vốn, tài trợ chuỗi cung ứng, tài sản vô hình và dòng tiền thay vì chỉ bám chặt vào tài sản bảo đảm truyền thống. Dù vậy, các đại biểu chỉ rõ phần lớn quy định hiện nay vẫn dừng ở các cụm từ như “khuyến khích”, “tạo điều kiện” và chưa đủ cơ sở pháp lý để tháo gỡ điểm nghẽn thực tế cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Dẫn chứng từ số liệu của Bộ Tài chính, đại biểu Vũ Văn Cường nêu rõ tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt trên 3,65 triệu tỷ đồng nhưng chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ nền kinh tế. Trong khi đó, các công cụ hỗ trợ như Quỹ bảo lãnh tín dụng tại địa phương trong giai đoạn 2018 - 2024 chỉ bảo lãnh được 229 doanh nghiệp với tổng giá trị khoảng 874 tỷ đồng, do vướng phải nghịch lý khi doanh nghiệp tìm đến quỹ vì thiếu tài sản thế chấp nhưng quỹ và ngân hàng thương mại vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm để bảo toàn vốn.
Đại biểu Nguyễn Như So đề xuất việc phân định rạch ròi rủi ro kinh doanh khách quan và hành vi vi phạm pháp luật để giải tỏa tâm lý sợ trách nhiệm cá nhân cho cán bộ tín dụng khi cho vay dựa trên dòng tiền.
Bên cạnh đó coi dữ liệu (từ thuế, hóa đơn điện tử, bảo hiểm, hải quan) là một loại hạ tầng của thị trường vốn để ngân hàng chấm điểm tín dụng tự động. Đại biểu kiến nghị cần sớm ban hành tiêu chuẩn định giá tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và thành lập trung tâm trung gian phát mại để tài sản trí tuệ thực sự trở thành tài sản thế chấp hữu hiệu.
Hỗ trợ chính sách thuế, mặt bằng sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi xanh và ESG
Liên quan đến chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 9 của dự thảo, đại biểu Vũ Văn Cường và đại biểu Nguyễn Như So đồng loạt đề nghị điều chỉnh thời gian miễn thuế 3 năm "kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu" thành "miễn 3 năm kể từ khi phát sinh thu nhập chịu thuế". Các đại biểu phân tích, trong giai đoạn đầu khởi sự, phần lớn doanh nghiệp chịu áp lực dồn vốn cho công nghệ, nhân sự, thị trường và thường chưa có lãi hoặc thậm chí thua lỗ. Việc “miễn” một khoản thuế mà doanh nghiệp chưa phải nộp thực chất chỉ là hỗ trợ hình thức, không tạo ra dòng tiền thực tế để vực dậy doanh nghiệp. Việc này không chỉ tháo gỡ khó khăn sát sườn mà còn bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành, hướng tới tư duy nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho ngân sách.
Về mặt bằng sản xuất quy định tại Điều 10, đại biểu Vũ Văn Cường chỉ rõ rào cản lớn hiện nay là chi phí thuê cơ sở hạ tầng trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp quá cao so với khả năng tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt tại các đô thị lớn. Đại biểu kiến nghị bổ sung chính sách hỗ trợ trực tiếp chi phí thuê hạ tầng hoặc trao quyền chủ động cho các địa phương ban hành cơ chế hỗ trợ linh hoạt theo điều kiện thực tế.
Đặc biệt, nhấn mạnh tầm quan trọng của chiến lược phát triển bền vững tại Điều 21 về chuyển đổi xanh và ESG, đại biểu Nguyễn Như So chỉ rõ tiêu chuẩn xanh nay đã trở thành “tấm vé thông hành” bắt buộc để hàng hóa Việt Nam chinh phục các thị trường xuất khẩu lớn. Đại biểu kiến nghị luật hóa hai cơ chế hỗ trợ định lượng mang tính đòn bẩy cao. Cụ thể, nâng mức hỗ trợ lãi suất tín dụng xanh lên tối thiểu 3%/năm để tạo lực hút mạnh mẽ dòng vốn tư nhân. Đồng thời, ngân sách nhà nước chia sẻ tối thiểu 50% chi phí tuân thủ ban đầu cho các hoạt động kiểm kê khí nhà kính, kiểm toán năng lượng và lấy chứng nhận xanh — những “chi phí chìm” vượt quá sức chịu đựng của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Liên quan tới năng lực tự thanh lọc và tái phân bổ nguồn lực của thị trường, đại biểu Nguyễn Như So cho biết, 9 tháng đầu năm 2026 có tới 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường nhưng chỉ có hơn 48.700 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, cho thấy hơn 71% còn lại đang mắc kẹt trong tình trạng "sống không nổi, chết không xong". Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị thiết kế một trình tự giải thể và phá sản rút gọn dành riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa với điều kiện rõ ràng, thời hạn bắt buộc và một đầu mối phối hợp, nhằm giúp nền kinh tế khơi thông dòng vốn bị chôn vùi, tạo lối ra minh bạch để người kinh doanh có cơ hội đứng lên làm lại từ đầu.
