Đồng bộ về pháp luật, tăng hiệu quả quản lý đầu tư công

Khắc phục chồng chéo, thống nhất quản lý

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực công và tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư công.

Thực tiễn cho thấy, dù Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, nhưng việc quản lý vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước (NSNN) vẫn chịu đồng thời hai quy trình pháp luật, gây giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và trách nhiệm.

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy tài chính - kế hoạch đã được hợp nhất ở Trung ương và địa phương, việc tiếp tục duy trì hai hệ thống pháp luật riêng không còn phù hợp. Do đó, việc ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định sẽ góp phần bảo đảm đồng bộ, thống nhất, giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả đầu tư công.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, mục đích xây dựng Luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; phân cấp nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo hướng bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tăng tính chủ động của ngân sách địa phương.

Tiếp tục phân định trách nhiệm, quyền hạn giữa Trung ương và địa phương, gắn với quyền và trách nhiệm của từng cấp; tiếp tục phân cấp, phân quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong điều hành dự toán ngân sách hằng năm, kế hoạch tài chính 5 năm, trong ban hành cơ chế, chính sách thu, chi ngân sách nhà nước, đầu tư công; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo Luật tập trung hoàn thiện quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách Trung ương và địa phương; lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách; quản lý, sử dụng nguồn tăng thu, dự phòng ngân sách và vốn đầu tư công. Đáng chú ý, dự thảo tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm, đồng thời thống nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm với dự toán chi đầu tư công, bảo đảm gắn phân bổ vốn với khả năng cân đối nguồn lực và nâng cao hiệu quả giải ngân.

Dự thảo cũng bổ sung quy định đánh giá hiệu quả đầu tư công xuyên suốt từ khâu chuẩn bị, thẩm định, phê duyệt đến triển khai và vận hành dự án; điều chỉnh danh mục, mức vốn đối với các dự án chưa đủ điều kiện thực hiện, đồng thời bổ sung dự án đã hoàn thiện thủ tục, có khả năng giải ngân nhằm hạn chế tình trạng giữ vốn, lãng phí nguồn lực.

Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; tăng cường công khai, minh bạch, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách và ưu tiên bố trí nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Các quy định về thời hạn lập, giao dự toán, tổ chức chi, tạm ứng, quyết toán và chuyển nguồn ngân sách cũng được rà soát, sửa đổi nhằm tăng cường kỷ luật tài khóa, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý và bảo đảm sử dụng ngân sách nhà nước đúng mục đích, hiệu quả.

Siết chặt kỷ luật, hạn chế chuyển nguồn

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tài chính công, đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ, sử dụng nguồn lực của nhà nước; đồng thời khắc phục những hạn chế, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.

Ủy ban cơ bản nhất trí với nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý, giải trình của cơ quan soạn thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, rõ ràng và khả thi. Trong đó, cần rà soát phạm vi chi đầu tư phát triển; làm rõ nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tránh chồng chéo trong phân cấp, phân quyền; quy định cụ thể nguyên tắc, căn cứ và thời hạn phân bổ các khoản ngân sách chưa phân bổ chi tiết, bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/9 hằng năm.

Đối với việc phân bổ, sử dụng số tăng thu và tiết kiệm chi trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước, Ủy ban đề nghị quy định chặt chẽ về điều kiện, nguyên tắc, tiêu chí và trình tự thực hiện, bảo đảm xác định chắc chắn nguồn lực, ưu tiên đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định, đồng thời nâng cao chất lượng lập dự toán ngân sách hằng năm.

Về đầu tư công, cần rà soát các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm đúng thẩm quyền; nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục đối với dự án nhóm C theo hướng tích hợp thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư nhưng không bỏ sót các yêu cầu cần thiết trong quá trình chuẩn bị dự án.

Ủy ban cũng nhấn mạnh yêu cầu thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước, khắc phục tình trạng số chi chuyển nguồn tăng, ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính và hiệu quả sử dụng ngân sách; qua đó nâng cao tính minh bạch, phản ánh đúng kết quả thu, chi ngân sách theo niên độ.

Đối với quy định đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công, Ủy ban đánh giá đây là nội dung mới, quan trọng, phù hợp với định hướng đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; đồng thời thống nhất về cơ bản với việc giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình đánh giá, đáp ứng tính đa dạng của các nhiệm vụ, dự án và yêu cầu phát triển trong từng thời kỳ.