Đồng bộ giải pháp bảo đảm chế độ, chính sách với đội ngũ nhà giáo

Bài toán nghịch lý thừa - thiếu cục bộ

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến tháng 6/2026, cả nước vẫn còn thiếu tới 104.516 giáo viên mầm non và phổ thông trong biên chế so với định mức. Đáng chú ý, cả nước còn hơn 40.000 biên chế giáo viên được giao nhưng chưa thể tuyển dụng.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh chỉ ra nghịch lý: tại các khu đô thị lớn và khu công nghiệp, số lượng học sinh tăng nhanh dẫn đến thiếu giáo viên trầm trọng; trong khi đó, ở các vùng nông thôn, học sinh giảm lại dẫn đến tình trạng dôi dư. Tình trạng thừa, thiếu giáo viên diễn ra cục bộ ngay trong một tỉnh.

Cùng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Thị Thùy Trang đặt vấn đề về tính thực tế của định mức biên chế hiện hành. Đại biểu cho rằng, nếu định mức không bám sát nhu cầu giáo dục thì những nơi thiếu sẽ vẫn thiếu.

"Câu chuyện không chỉ là thiếu biên chế mà còn là chỉ tiêu được giao có thực sự sát với nhu cầu trên từng địa bàn, từng trường, từng cấp học hay không? Nếu định mức chưa sát thực tế, nơi thiếu vẫn có thể tiếp tục thiếu, và khả năng phối hợp lại khó điều tiết", ĐBQH Nguyễn Thị Thùy Trang thẳng thắn.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thừa nhận tình trạng thừa, thiếu cục bộ xuất phát từ biến động dân cư và sự thiếu đồng bộ trong việc điều chuyển giáo viên của các địa phương. Hiện các địa phương đứng giữa hai áp lực: một mặt có nhu cầu tuyển dụng để đáp ứng yêu cầu giáo dục, mặt khác lại chịu áp lực giảm biên chế chung của toàn hệ thống, khiến nhiều nơi chưa mạnh dạn tổ chức tuyển dụng. Để lấp khoảng trống, buộc phải dùng giáo viên hợp đồng hoặc tăng sĩ số lớp, làm ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.

Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội giao quyền cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được trực tiếp tuyển dụng, thuyên chuyển, điều động giáo viên. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, đây là giải pháp quan trọng giúp phân bổ nguồn nhân lực đồng đều. Điều động linh hoạt giữa các trường trên cùng địa bàn cũng là giải pháp để thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục, giảm bớt áp lực chọn trường, chọn lớp và vấn nạn dạy thêm, học thêm.

Về định mức biên chế, Bộ trưởng thông tin, Bộ dự kiến sẽ ban hành quy định mới trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10, được tính toán chi tiết dựa trên quy mô học sinh, sĩ số lớp, đặc thù vùng miền và yêu cầu dạy học 2 buổi/ngày. Bên cạnh đó, sau quá trình sắp xếp mạng lưới, cán bộ quản lý dôi dư được bố trí làm công tác giảng dạy, phần nào bù đắp sự thiếu hụt lực lượng nhà giáo đứng lớp.

Linh hoạt giải pháp khắc phục thiếu giáo viên môn học đặc thù

Ngành giáo dục cũng đang đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng giáo viên ở một số môn học đặc thù. ĐBQH Phan Thị Thùy Linh phản ánh thực tế có địa phương miền núi thông báo tuyển dụng 7 giáo viên tiếng Anh nhưng chỉ 1 người đăng ký.

Bên cạnh thiếu giáo viên ngoại ngữ và tin học, theo ĐBQH Nguyễn Thị Thùy Trang, còn thiếu các vị trí nhân viên tư vấn tâm lý học đường và làm công tác xã hội. Việc thực hiện dạy 2 buổi/ngày càng làm phát sinh số giờ dạy vượt định mức, gây áp lực lớn cho cán bộ quản lý trong việc bố trí chuyên môn và làm tăng gánh nặng đối với giáo viên.

Vấn đề được đại biểu quan tâm là nhiều giáo viên cắm bản, công tác tại vùng đặc biệt khó khăn vượt quá thời hạn luân chuyển nhưng không thể trở về do các trường ở vùng thuận lợi không còn biên chế trống để tiếp nhận.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đưa ra định hướng đối với các môn đặc thù như ngoại ngữ, nghệ thuật, tin học, đề xuất giải pháp linh hoạt như ký hợp đồng thỉnh giảng với các nghệ nhân, huấn luyện viên... Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy.

Về nỗi niềm của giáo viên cắm bản, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, cơ chế luân chuyển hiện nay đã mở ra hướng đi mới. Thay vì để một giáo viên bám trụ 5 - 10 năm ở vùng sâu, vùng xa, các địa phương có thể thực hiện luân chuyển có thời hạn ngắn hơn. Giải pháp này giúp vùng khó khăn luôn có giáo viên chất lượng, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng, giúp các thầy cô yên tâm cống hiến.

Cụ thể hóa các chính sách vĩ mô

Để giải quyết tốt chế độ, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo, hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý đang có những bước chuyển biến mạnh mẽ. Chính phủ đã ban hành Nghị định 182/2026/NĐ-CP, theo đó, giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở được tăng 10% phụ cấp ưu đãi nghề.

Bên cạnh đó, Đề án cải cách chính sách tiền lương và phụ cấp đối với đội ngũ nhà giáo đang được Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp xây dựng, dự kiến trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIV thông qua vào tháng 3/2027.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng thông tin, Bộ đang phối hợp tích cực với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như rà soát cán bộ, xây dựng chiến lược đào tạo gắn kết với ngành nghề, môn học và thực hiện đặt hàng đào tạo giáo viên theo lộ trình... Cùng với đó là cắt giảm thủ tục hành chính, tinh gọn bộ máy quản lý trung gian để ưu tiên biên chế cho giáo viên.

Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho biết, Bộ sẽ sớm có hướng dẫn để cơ sở giáo dục chủ động ký hợp đồng đối với các môn học đặc thù, không nhất thiết phải bố trí biên chế cơ hữu, như tin học, ngoại ngữ, nghệ thuật và môn năng khiếu; đồng thời thường xuyên bồi dưỡng năng lực công nghệ thông tin cho đội ngũ giáo viên.

Cùng với cải thiện chế độ tiền lương, đãi ngộ, sẽ có chế độ thu hút nhân tài cho ngành giáo dục để tăng chất lượng đội ngũ, tháo gỡ khó khăn giúp giáo viên gắn bó, cống hiến cho sự nghiệp "trồng người".