Đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ, bảo vệ quyền lợi người lao động

Trách nhiệm đóng phải được thực hiện đầy đủ, kịp thời

Khi quan hệ lao động được xác lập và người lao động thuộc diện tham gia BHTN, trách nhiệm đóng bảo hiểm không chỉ là nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp mà còn là cơ sở để người lao động tích lũy thời gian tham gia, tạo điều kiện thụ hưởng chính sách khi mất việc. Tuy nhiên, tình trạng chậm đóng, đóng thiếu hoặc chưa đăng ký tham gia cho người thuộc diện vẫn là vấn đề cần được quan tâm, nhất là tại những doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh.

Thực tế tại Đồng Nai cho thấy yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm vẫn rất cần thiết. Theo Bảo hiểm xã hội thành phố, tính đến ngày 31/10/2026, tổng số tiền chậm đóng và tiền lãi BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), BHTN tại các đơn vị sử dụng lao động trên địa bàn là 583,1 tỷ đồng, tương ứng 1,52% số phải thu. Trong đó, khoản chậm đóng từ 12 tháng trở lên là 412,4 tỷ đồng, chiếm hơn 70% tổng số tiền chậm đóng và tiền lãi. Đây là số liệu tổng hợp của cả ba loại hình bảo hiểm, không phải số nợ riêng của Quỹ BHTN, nhưng phản ánh áp lực trong công tác quản lý thu và bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động tại địa bàn tập trung đông doanh nghiệp.

Trong 9 tháng năm 2026, BHXH Đồng Nai đã kiểm tra theo kế hoạch tại 260 đơn vị và kiểm tra đột xuất tại 54 đơn vị. Qua kiểm tra, cơ quan BHXH phát hiện 71 trường hợp chưa đăng ký tham gia BHXH, BHTN, BHYT; 9 trường hợp đóng thiếu thời gian và 69 trường hợp đóng thiếu mức đóng. Tổng số tiền phải truy đóng đối với các trường hợp này là hơn 839 triệu đồng. Cũng cần lưu ý, số liệu vi phạm và truy đóng được công bố là số liệu chung của các loại hình bảo hiểm, không tách riêng phần BHTN.

Ở phạm vi cả nước, trong 9 tháng đầu năm 2026, hệ thống BHXH đã thu hồi gần 433 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN; yêu cầu đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung cho 60.710 lao động, với số tiền phải truy đóng hơn 222,2 tỷ đồng. Đáng chú ý, khoảng 39.000 đơn vị không còn khả năng đóng, với tổng số tiền chậm đóng khó thu hồi khoảng 5.100 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản hoặc không còn tại địa chỉ đăng ký, khiến việc thu hồi và xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm cho người lao động gặp khó khăn.

Những số liệu này cho thấy, nếu nghĩa vụ đóng không được thực hiện đầy đủ, hệ quả không chỉ nằm ở khoản thu của quỹ mà còn tác động trực tiếp đến người lao động. Khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc kê khai thiếu thời gian, mức tiền lương làm căn cứ đóng, quá trình xác nhận tham gia có thể phát sinh vướng mắc. Đến khi chấm dứt hợp đồng và đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động có thể phải chờ đối chiếu, bổ sung thông tin hoặc đề nghị doanh nghiệp khắc phục nghĩa vụ còn thiếu.

Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tiếp tục xác lập trách nhiệm đóng BHTN của người lao động và người sử dụng lao động. Mức đóng hiện hành là 1% tiền lương tháng đối với người lao động và 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động tham gia BHTN đối với người sử dụng lao động. Đối với doanh nghiệp, khoản đóng được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong kỳ.

Việc duy trì mức đóng theo quy định cần được thực hiện đồng bộ với việc xác định đúng đối tượng tham gia và tiền lương làm căn cứ đóng. Doanh nghiệp không chỉ thực hiện nghĩa vụ theo danh sách lao động đang quản lý mà còn cần rà soát những trường hợp thuộc diện tham gia nhưng chưa được đăng ký; kê khai chính xác tiền lương, phụ cấp và các khoản bổ sung thuộc căn cứ đóng theo quy định. Khi có biến động về lao động, tiền lương hoặc tình trạng hợp đồng, thông tin cần được cập nhật kịp thời để tránh phát sinh sai lệch kéo dài.

Chủ động kiểm tra quá trình đóng, không để quyền lợi bị gián đoạn

Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp, người lao động cũng cần chủ động theo dõi quá trình tham gia BHTN của mình. Việc kiểm tra không nên chỉ thực hiện khi đã nghỉ việc mà cần được duy trì trong thời gian làm việc, nhất là khi chuyển nơi làm việc, thay đổi mức lương hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu khó khăn về tài chính.

Người lao động có thể tra cứu thông tin tham gia bảo hiểm qua ứng dụng VssID - BHXH số hoặc liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn đối chiếu. Những nội dung cần quan tâm gồm thời gian đã đóng, đơn vị đang tham gia, mức tiền lương làm căn cứ đóng và các tháng có dấu hiệu chưa được ghi nhận. Nếu phát hiện thông tin không khớp với hợp đồng lao động hoặc bảng lương, người lao động nên sớm đề nghị bộ phận nhân sự, kế toán của doanh nghiệp giải thích và phối hợp với cơ quan BHXH để kiểm tra.

Đặc biệt, khi chấm dứt hợp đồng lao động, việc rà soát và xác nhận đầy đủ quá trình đóng có ý nghĩa quan trọng đối với việc giải quyết chế độ. Doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn tất nghĩa vụ đóng BHTN theo quy định để cơ quan có thẩm quyền kịp thời giải quyết quyền lợi cho người lao động. Trường hợp doanh nghiệp không đóng đủ, người lao động cần lưu giữ hợp đồng lao động, quyết định nghỉ việc, bảng lương và các tài liệu liên quan; đồng thời liên hệ cơ quan BHXH hoặc cơ quan chức năng để được hướng dẫn xử lý. Quy định hiện hành cũng tạo cơ sở để người lao động yêu cầu giải quyết quyền lợi khi người sử dụng lao động không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng.

Một điểm đáng chú ý trong chính sách BHTN từ năm 2026 là cơ chế giảm mức đóng đối với người sử dụng lao động khi tuyển dụng mới và sử dụng người lao động là người khuyết tật. Theo đó, phần trách nhiệm đóng của người sử dụng lao động đối với người lao động thuộc trường hợp này được giảm từ 1% xuống 0% trong thời gian người lao động làm việc, tối đa 12 tháng đầu kể từ khi tuyển mới. Để được áp dụng, đơn vị phải đăng ký tham gia BHTN cho người lao động và gửi kèm bản sao giấy xác nhận khuyết tật theo quy định.
Đây là chính sách khuyến khích doanh nghiệp mở rộng cơ hội việc làm cho người khuyết tật, đồng thời cần được hướng dẫn rõ để các đơn vị đủ điều kiện chủ động tiếp cận.

Từ thực tiễn chậm đóng, thiếu đóng tại một số doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là tăng cường phối hợp giữa cơ quan BHXH, cơ quan quản lý lao động, tổ chức công đoàn và chính quyền địa phương. Việc kiểm tra cần gắn với đôn đốc khắc phục, phân loại rõ đơn vị chậm đóng do khó khăn thực tế với trường hợp cố tình né tránh nghĩa vụ; đồng thời theo dõi kết quả truy đóng, không dừng lại ở việc phát hiện vi phạm. Với doanh nghiệp có nguy cơ ngừng hoạt động hoặc mất khả năng thanh toán, cần có giải pháp xử lý sớm để hạn chế thời gian người lao động bị treo quyền lợi.

Ở phía người lao động, nâng cao nhận thức về quyền và trách nhiệm tham gia BHTN cũng là giải pháp quan trọng. Khi hiểu rõ mức đóng, căn cứ đóng và cách tra cứu quá trình tham gia, người lao động có thể phát hiện sớm những bất thường, chủ động đề nghị doanh nghiệp điều chỉnh. Sự giám sát từ chính người lao động, cùng với kiểm tra của cơ quan chức năng và trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp, sẽ góp phần hạn chế tình trạng chậm, thiếu đóng.

BHTN chỉ thực sự phát huy vai trò điểm tựa khi quá trình tham gia được ghi nhận đầy đủ, liên tục và quyền lợi được giải quyết kịp thời. Vì vậy, bảo đảm trách nhiệm đóng ngay từ khi người lao động còn việc làm không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là cách thiết thực để củng cố niềm tin vào chính sách an sinh, giúp người lao động có thêm chỗ dựa khi phải đối mặt với biến động việc làm.