Định vị bản sắc văn hóa Việt Nam trên bản đồ toàn cầu

"Điểm sáng" ngoại giao văn hóa

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng và trụ cột cho phát triển nhanh, bền vững. Theo Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Phương, sức mạnh mềm văn hóa không tự nhiên sinh ra từ việc sở hữu kho tàng di sản đồ sộ. Thực chất, kho tàng ấy mới chỉ dừng lại ở mức nguồn lực. Nó chỉ thực sự hình thành và phát huy tác dụng thông qua cơ chế chuyển hóa linh hoạt, mượn sức đẩy của các kênh truyền dẫn đa dạng như ngoại giao văn hóa, công nghiệp văn hóa - sáng tạo và truyền thông chiến lược trên không gian số.

Để cụ thể hóa tầm nhìn chiến lược đặt ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đưa văn hóa mở đường cho phát triển bứt phá, cách tiếp cận văn hóa được chuyển từ việc bảo tồn, gìn giữ sang nâng cao hiệu quả thực thi, phát huy giá trị. Như trên “mặt trận” ngoại giao, ngoại giao văn hóa giờ đây được xem là một trong 3 trụ cột của nền ngoại giao hiện đại Việt Nam.

Theo Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, TS. Nguyễn Phương Hòa, văn hóa đối ngoại đã trở thành một cấu phần không thể thiếu trong các hoạt động đối ngoại của lãnh đạo cấp cao Đảng và Nhà nước. Riêng năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chủ trì tổ chức 7 chương trình nghệ thuật đỉnh cao để phục vụ các chuyến công du của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tới các đối tác chiến lược trọng yếu như Indonesia, Singapore, Hoa Kỳ, Nga... Sự xuất hiện của văn hóa Việt Nam trong các sự kiện ngoại giao thế giới đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về một đất nước hòa bình, hữu nghị và tinh tế.

Bên cạnh đó, các cuộc gặp gỡ, thăm hỏi cộng đồng người Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã khơi dậy niềm vinh dự, tự hào và củng cố nguồn lực kiều bào. Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Canada - Việt Nam, GS. TS. Nguyễn Đài Trang chia sẻ với báo chí: “Sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước không chỉ là động lực tinh thần mà còn biến mỗi kiều bào thành một đại sứ văn hóa lan tỏa bản sắc Việt tại nước sở tại”.

Đặc biệt, ngày 4/9/2026, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết phát động Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững (2027 - 2036), sáng kiến do Việt Nam khởi xướng, khẳng định vai trò trụ cột của văn hóa trong phát triển. Đây không chỉ đánh dấu bước tiến của Việt Nam trong ngoại giao đa phương và văn hóa đối ngoại, mà còn nâng tầm vị thế quốc gia, lan tỏa các chủ trương lớn của nước ta về phát triển văn hóa.

Hội tụ, kết nối, lan tỏa bản sắc

Song song với việc chủ động mang văn hóa Việt Nam ra thế giới, chiến lược “kéo thế giới về Việt Nam”, biến đất nước hình chữ S thành điểm đến, “ngôi nhà chung” của các nền văn hóa toàn cầu cũng đóng vai trò quan trọng nhằm khẳng định vị thế quốc gia. Những sự kiện như Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội, Festival Huế… với sự tham gia của hàng chục quốc gia đã trở thành điểm hội tụ, kết nối, lan tỏa giá trị bản sắc của các dân tộc trên thế giới.

Góp phần lan tỏa bản sắc, thời gian qua, nhiều nghệ sĩ chủ động sáng tạo, khai thác “kho trầm tích” văn hóa, sáng tạo “kênh” truyền tải mạnh mẽ hình ảnh Việt Nam. Như trong âm nhạc, các sản phẩm MV của Hoàng Thùy Linh, Phương Mỹ Chi, Hòa Minzy… kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, dùng chính bản sắc dân tộc làm năng lượng cạnh tranh, ghi dấu trên thị trường giải trí khu vực và quốc tế.

Nghệ thuật biểu diễn đương đại trên các sân khấu cũng đang đóng vai trò là “đại sứ”, đưa văn hóa Việt vươn tầm thế giới. Các vở diễn À Ố Show, Làng tôi, Teh Dar, ballet Kiều… từng bước tiếp cận chuẩn mực khắt khe của nghệ thuật quốc tế, đóng góp vào hoạt động giao lưu và xuất khẩu văn hóa.

Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng Việt Nam, GS. TS. Từ Thị Loan nhận định, trong bối cảnh công nghệ, nhất là các nền tảng số xuyên biên giới đang làm thay đổi cách con người sáng tạo, tiếp cận và lan tỏa các giá trị văn hóa, Việt Nam đang sử dụng thành công văn hóa như “ngôn ngữ đối thoại” với bạn bè năm châu. Theo đó, văn hóa trở thành cầu nối của hiểu biết, tin cậy và hợp tác giữa các dân tộc. Các giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật và tinh thần dân tộc trở thành chất xúc tác để Việt Nam chinh phục thế giới, định vị mình trong cộng đồng quốc tế.

Tuy nhiên, phát huy sức mạnh mềm phải là hành trình dài, bền bỉ, kiên định. Như Hàn Quốc đã mất gần 3 thập kỷ, kể từ chiến lược của Nhà nước nhìn nhận văn hóa là ngành kinh tế mũi nhọn (cuối thập niên 1990) để đưa K-pop, điện ảnh lan tỏa toàn cầu. Để văn hóa thực sự là nguồn lực kiến tạo, Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược như hoàn thiện khung pháp lý thúc đẩy công nghiệp văn hóa (dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được trình Quốc hội cho ý kiến), nâng cao hiệu quả các hoạt động văn hóa đối ngoại, quảng bá hình ảnh văn hóa, con người Việt Nam ra nước ngoài…

“Việc xây dựng, củng cố và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam không thể chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa, mà phải là chiến lược tổng thể của cả quốc gia, để khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tầm vóc dân tộc Việt Nam trong thời đại mới. Khi văn hóa trở thành sức mạnh quốc gia, Việt Nam sẽ có thêm nền tảng vững chắc để phát triển nhanh, bền vững, khẳng định vị thế, tầm ảnh hưởng tích cực trong khu vực và trên thế giới”, GS. TS. Từ Thị Loan nhận định.