Định hướng xây dựng và phát triển giáo dục trung học nghề ở Việt Nam hiện nay

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai chủ trì hội thảo.

Tham dự có: ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phan Thị Thùy Linh; đại diện lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội và các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực giáo dục.

Phát biểu mở đầu hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai nêu rõ, Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đề ra nhiều chủ trương lớn, có tính đổi mới mạnh mẽ. Một trong những điểm rất mới, rất quan trọng là yêu cầu phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở, linh hoạt, hiệu quả; đổi mới mô hình, chương trình, phương thức đào tạo; gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động; đồng thời bổ sung cấp trung học nghề tương đương cấp trung học phổ thông.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược. Vấn đề đặt ra không chỉ là bổ sung một cấp học hay một loại hình cơ sở giáo dục mới, mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy về phân luồng, hướng nghiệp, phát triển nhân lực và tổ chức lại cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thực học, thực nghiệp, liên thông, hiện đại và hội nhập.

Phát triển giáo dục trung học nghề phải được nhìn nhận là một giải pháp quan trọng để tạo thêm một con đường học tập có chất lượng cho học sinh sau trung học cơ sở; một con đường vừa bảo đảm nền tảng văn hóa, vừa hình thành kỹ năng nghề nghiệp, vừa mở ra cơ hội học tiếp, việc làm, khởi nghiệp và phát triển suốt đời.

“Trung học nghề không phải là lựa chọn thứ yếu, càng không phải là con đường dành cho những học sinh không tiếp tục học THPT mà phải được xây dựng thành một hướng giáo dục chất lượng, có chuẩn mực, có giá trị xã hội và được công nhận bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân”, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nêu thực tiễn, công tác phân luồng, hướng nghiệp và phát triển giáo dục nghề nghiệp ở nước ta tuy đã đạt được một số kết quả nhưng vẫn còn nhiều khó khăn; tâm lý xã hội còn nặng về con đường học THPT sau đó vào đại học trong khi giáo dục nghề nghiệp nhất là ở lứa tuổi sau THCS chưa thực sự có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với học sinh và phụ huynh. Sự gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động, giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa chương trình học với cơ hội việc làm ở nhiều nơi còn chưa chặt chẽ.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, ở nhiều quốc gia phát triển, giáo dục nghề nghiệp ở bậc trung học là một cấu phần quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân, được thiết kế bài bản, có chuẩn chất lượng, có liên thông, có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và có vị thế xã hội rõ ràng.

Vì vậy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, phát triển trung học nghề không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục, càng không chỉ là việc của riêng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục trung học nghề, trong đó có việc nghiên cứu xây dựng các quy định liên quan đến tổ chức và hoạt động của trường trung học nghề.

Tuy nhiên, để chủ trương lớn của Đảng đi vào cuộc sống, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương lưu ý, cần tiếp tục làm rõ mô hình, lộ trình, điều kiện bảo đảm và cơ chế, chính sách để giáo dục trung học nghề thật sự có chất lượng, có sức hấp dẫn và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe các tham luận và tập trung trao đổi, thảo luận nhằm làm rõ triết lý và mục tiêu phát triển giáo dục trung học nghề ở Việt Nam và xác định rõ vị trí của trung học nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân. Các đại biểu cũng đóng góp ý kiến liên quan đến mô hình chương trình giáo dục trung học nghề; cơ chế công nhận tín chỉ, mô đun, chuẩn kỹ năng nghề; cơ chế tuyển sinh, xét tuyển; xác định mô hình tổ chức và mạng lưới cơ sở giáo dục trung học nghề phù hợp với Việt Nam; cơ chế để doanh nghiệp tham gia vào giáo dục trung học nghề một cách thực chất.

Theo các đại biểu, trung học nghề là loại hình đào tạo mà học sinh vừa học chương trình văn hóa cốt lõi tương đương THPT; vừa học nghề theo định hướng kỹ thuật, công nghệ hoặc dịch vụ. Sau khi tốt nghiệp, học sinh có thể đi làm ngay, học liên thông cao đẳng, đại học, hoặc tiếp tục nâng cao kỹ năng nghề.

Để chương trình trung học nghề đi vào thực tiễn có hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng được mục tiêu đào tạo, các ý kiến cho rằng, cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình này.

Trong đó, xác định rõ nội dung "cốt lõi" của chương trình THPT trong trung học nghề, tránh mơ hồ dẫn đến khó thực hiện và chất lượng đầu ra không tương đương; quy định cụ thể tỷ lệ và khối lượng kiến thức phổ thông - nghề, bảo đảm cân đối giữa học vấn và kỹ năng; xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng, gắn với khung trình độ quốc gia và nhu cầu thị trường lao động, có tính đến yếu tố đặc thù của lứa tuổi.