Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3:Định hình tư duy chiến lược mới cho ASEAN

Định hình một tư duy chiến lược mới cho ASEAN

- Cảm ơn PGS.TS. Hà Anh Tuấn đã dành thời gian cho Báo Đại biểu Nhân dân; thưa ông, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba (AFF-3) diễn ra trong bối cảnh khu vực và thế giới có nhiều biến động. Ông đánh giá đâu là kết quả nổi bật nhất mà AFF-3 đạt được sau hai ngày làm việc?

- Kết quả nổi bật nhất của AFF-3 theo tôi có lẽ nằm ở sự đồng thuận ngày càng rõ nét về một nhận thức chiến lược mới: ASEAN không nên chỉ là một chủ thể thích ứng với những biến động của thế giới, mà cần trở thành một lực lượng có khả năng định hình tương lai khu vực. AFF năm nay đã tạo ra một không gian đối thoại cởi mở, thực chất và hướng tới tương lai, các bên đã cùng thảo luận thẳng thắn, tích cực và mang tính hợp tác về những thách thức chiến lược dài hạn của khu vực chứ không chỉ tập trung vào các vấn đề ngắn hạn trước mắt.

Qua các phiên toàn thể và thảo luận chuyên đề, có một số ưu tiên lớn đang được ASEAN đặt lên hàng đầu trong thập kỷ tới. Thứ nhất là tăng cường khả năng chống chịu của khu vực trước các cú sốc kinh tế và địa chính trị. Thứ hai là thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm tạo động lực tăng trưởng mới. Thứ ba là nâng cao năng lực quản trị các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Thứ tư là củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng. Quan trọng nhất là thu hẹp khoảng cách phát triển, bảo đảm rằng tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Mở rộng không gian hoạch định chính sách

- Diễn đàn năm nay quy tụ nhiều lãnh đạo cấp cao, học giả, doanh nghiệp và đại diện thanh niên. Theo ông, cách tiếp cận đa chủ thể này đã mang lại giá trị gì cho quá trình hoạch định chính sách khu vực hiện nay?

- Tôi cho rằng đây là một trong những điểm đặc sắc nhất của AFF-3. Trong nhiều năm, quá trình hợp tác khu vực thường được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính của các chính phủ. Tuy nhiên, các thách thức mới nhưng cấp thiết nhất hiện nay như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, chuyển đổi số hay phát triển bền vững đều vượt ra ngoài khả năng giải quyết của riêng các chính phủ. Vì vậy, cách tiếp cận đa chủ thể mà AFF thúc đẩy là rất phù hợp với xu thế quản trị hiện đại.

Doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế. Giới học giả cung cấp các luận cứ khoa học và tầm nhìn dài hạn cho quá trình hoạch định chính sách. Thanh niên lại là nhóm chịu tác động trực tiếp nhất từ những quyết định hôm nay, đồng thời cũng là lực lượng sẽ định hình tương lai ASEAN trong nhiều thập kỷ tới.

Việc quy tụ lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và thanh niên ở AFF-3 tiếp tục giúp quá trình hoạch định chính sách tiếp cận được nhiều nguồn tri thức, kinh nghiệm và sáng kiến khác nhau. Hướng đi này vừa nâng cao chất lượng chính sách, vừa góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội và tăng tính khả thi trong quá trình triển khai các mục tiêu của ASEAN.

Đưa các cam kết đến gần hơn với người dân

- Điểm nhấn nổi bật nhất của AFF-3 có lẽ nằm ở chữ “People-centred” - lấy người dân làm trung tâm. Theo đó, đây không chỉ là khẩu hiệu mà là nguyên tắc xuyên suốt của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Vậy theo ông, làm thế nào để những sáng kiến và tầm nhìn dài hạn được thảo luận tại diễn đàn năm nay thực sự chuyển hóa thành lợi ích cụ thể mà người dân ASEAN có thể cảm nhận được?

- Tôi hoàn toàn chia sẻ với cách đặt vấn đề như vậy. Trong nhiều trường hợp, khoảng cách giữa các tuyên bố chính sách ở cấp khu vực với trải nghiệm thực tế của người dân vẫn còn khá lớn. Nếu người dân không cảm nhận được lợi ích từ hội nhập, thì tính chính danh và sức sống của tiến trình xây dựng Cộng đồng sẽ bị ảnh hưởng. Chính vì vậy tôi cho rằng điều quan trọng là các tầm nhìn chiến lược cần được chuyển hóa thành các chương trình hợp tác cụ thể và kết quả của nó có tác động tích cực trực tiếp đến đời sống người dân.

Ví dụ, các sáng kiến về chuyển đổi số tại diễn đàn năm nay cần giúp người dân tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế và dịch vụ công; các chương trình phát triển xanh cần tạo ra việc làm mới và nâng cao chất lượng môi trường sống; hay các chương trình phát triển bền vững cần giúp nâng cao tiêu chuẩn sống của người nghèo.

Để thực hiện được việc này, một trong những nhiệm vụ ASEAN cần tăng cường trong thời gian tới là tập trung giám sát, đánh giá hiệu quả chính sách và tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Nói cách khác, lấy người dân làm trung tâm không chỉ là một nguyên tắc về giá trị mà còn phải trở thành một tiêu chí đánh giá hiệu quả của mọi chính sách khu vực.

Nâng tầm đóng góp của Việt Nam trong Cộng đồng ASEAN

- Trong phát biểu tại cuộc tiếp các trưởng đoàn tham dự AFF 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng: “Đóng góp cho ASEAN trước hết phải bắt đầu từ việc mỗi quốc gia làm tốt phần việc của mình, đồng thời chủ động và trách nhiệm hơn với các công việc chung”. Theo ông, thông điệp này phản ánh như thế nào về cách tiếp cận của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn hiện nay? Việt Nam hiện có những lợi thế và dư địa nào để trở thành một trong những động lực thúc đẩy liên kết và hợp tác khu vực trong thời gian tới?

- Tôi rất ấn tượng với bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân dịp này. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh rằng “Thế giới đang đổi khác, khu vực phải nghĩ khác”, đó là một điểm nhấn. Để khu vực nghĩ khác, thì từng quốc gia cũng phải nghĩ khác. Từ đó, yêu cầu “làm tốt phần việc của mình” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phản ánh rất rõ tư duy đối ngoại và hội nhập của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế trước hết phải hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa trách nhiệm quốc gia và trách nhiệm khu vực. Một Việt Nam ổn định, tăng trưởng năng động, có năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng cao sẽ là nền tảng quan trọng để đóng góp hiệu quả cho ASEAN. Một ASEAN mạnh sẽ được xây dựng trên nền tảng các quốc gia thành viên phát triển ổn định, tự cường và thực hiện tốt các cam kết của mình.

Đồng thời, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng thể hiện tinh thần trách nhiệm ngày càng cao của Việt Nam đối với các công việc chung của khu vực. Nếu như trước đây Việt Nam chủ yếu tập trung hội nhập và thích ứng, thì hiện nay chúng ta đang chủ động hơn trong việc đề xuất sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và đóng góp vào quá trình xây dựng luật chơi khu vực.

Việt Nam hiện có nhiều lợi thế đáng chú ý. Trước hết là vị trí địa chính trị và địa kinh tế quan trọng trong khu vực Đông Nam Á. Thứ hai là nền kinh tế năng động và tăng trưởng ổn định cùng sự hội nhập sâu rộng với thế giới. Thứ ba là vị thế đối ngoại ngày càng được củng cố và nâng cao thông qua các hoạt động đối ngoại song phương và đa phương. Thứ tư là khả năng duy trì quan hệ cân bằng với các đối tác lớn cùng kinh nghiệm tích cực trong thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận.

Trong thời gian tới, Việt Nam có thể phát huy vai trò động lực trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kết nối chuỗi cung ứng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hợp tác về các công nghệ mới. Đây đều là những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai của ASEAN.

Dấu ấn của một Việt Nam kiến tạo

- Sau ba lần tổ chức thành công, có thể thấy AFF đang dần trở thành một diễn đàn đối thoại khu vực có uy tín với quy mô ngày càng mở rộng. Ông đánh giá sáng kiến tổ chức và thành công của diễn đàn lần này đã góp phần nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trong ASEAN như thế nào?

- Tôi cho rằng thành công lớn nhất của AFF chính là Việt Nam đã tạo dựng được một không gian đối thoại mở, thực chất và hướng tới tương lai cho khu vực. Trong bối cảnh khu vực đang đứng trước nhiều biến động chưa từng có, khả năng tập hợp các bên liên quan, thúc đẩy đối thoại và tạo dựng đồng thuận sẽ trở thành một nguồn lực chiến lược. AFF cho thấy Việt Nam đang từng bước phát huy tốt vai trò đó.

Việc một sáng kiến do Việt Nam đề xuất và tổ chức liên tục trong ba năm thu hút sự tham gia của đông đảo lãnh đạo cấp cao, chuyên gia hàng đầu và các đối tác quốc tế cho thấy năng lực ngày càng lớn của Việt Nam trong việc đề xuất sáng kiến, tổ chức, kết nối các bên liên quan và đóng góp vào các cuộc thảo luận mang tầm chiến lược của ASEAN.

AFF-3 đồng thời cũng phản ánh hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong các vấn đề khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là vai trò của một thành viên tích cực mà còn là vai trò của một quốc gia sẵn sàng đóng góp các ý tưởng, sáng kiến và giải pháp cho tương lai ASEAN. Điều này phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế và góp phần củng cố vai trò của Việt Nam như một thành viên nổi bật trong ASEAN.

- Vâng, một lần nữa xin cảm ơn ông!