Đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất mới trong thời đại số

Đây là diễn đàn khoa học quan trọng, quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nhân cùng trao đổi, thảo luận về một vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai phát triển của đất nước: sự hình thành và phát triển lực lượng sản xuất mới trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Kiến tạo lực lượng sản xuất mới để hiện thực hóa khát vọng phát triển

Phát biểu khai mạc, NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng - Giám đốc Học viện Tài chính nhấn mạnh, Hội thảo thể hiện nhất quán một tư tưởng xương sống: phát triển lực lượng sản xuất mới vừa là đột phá khoa học - công nghệ, vừa là đột phá thể chế, vừa là đột phá về con người.

Lực lượng sản xuất mới hiện nay là một chỉnh thể cấu trúc dựa trên nền tảng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nơi mà tri thức high-tech, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực số đóng vai trò là hạt nhân cốt lõi. Dữ liệu giờ đây đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các thuật toán và AI đóng vai trò như những công cụ lao động thông minh tự sản sinh giá trị.

“Trên thế giới, cuộc đua xác lập quyền làm chủ lực lượng sản xuất mới đang diễn ra quyết liệt giữa các cường quốc, định hình lại trật tự địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu. Quốc gia nào chậm chân trong kiến tạo lực lượng sản xuất mới sẽ đối mặt nguy cơ bị gạt ra khỏi dòng chảy của thời đại.

Đối với Việt Nam, để bứt phá tăng trưởng, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến tới mục tiêu quốc gia phát triển vào năm 2045, phát triển lực lượng sản xuất mới không còn là lựa chọn mà là yêu cầu mang tính sinh mệnh của dân tộc”, NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng khẳng định.

Ông đề xuất các nhà khoa học tập trung thảo luận sâu 4 nhóm vấn đề trọng tâm: Nền tảng lý luận về lực lượng sản xuất mới; hoàn thiện quan hệ sản xuất - khơi thông điểm nghẽn thể chế; phát triển và giải phóng nguồn lực con người; mô hình tăng trưởng xanh - công nghệ lưỡng dụng - an ninh kinh tế.

Kỷ yếu Hội thảo quy tụ hơn 100 công trình nghiên cứu công phu, tâm huyết và trí tuệ của các chuyên gia, nhà khoa học từ khắp mọi miền đất nước, bao quát từ lý luận cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về lực lượng sản xuất đến những phân tích thực chứng sắc bén về mô hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011-2026.

Theo NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng, phát triển lực lượng sản xuất mới không chỉ là mục tiêu kinh tế - kỹ thuật đơn thuần, mà là một nhiệm vụ chính trị thiêng liêng, một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức phát triển của dân tộc.

“Kết quả của Hội thảo hôm nay chính là những viên gạch lý luận và thực tiễn vững chắc, góp phần kiến tạo con đường đưa nước ta bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới”, ông khẳng định.

Nghiên cứu lực lượng sản xuất mới theo hướng liên ngành, toàn diện

Chia sẻ tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn nhấn mạnh, thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc và nhanh chóng chưa từng có dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Những thành tựu đột phá về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, năng lượng xanh và kinh tế số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội.

Trong bối cảnh đó, khái niệm “lực lượng sản xuất mới” ngày càng được quan tâm, nghiên cứu và trở thành một nội dung quan trọng trong tư duy phát triển của nhiều quốc gia. Đối với Việt Nam, phát triển lực lượng sản xuất mới không chỉ là yêu cầu khách quan của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mà còn là điều kiện quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, việc nghiên cứu về lực lượng sản xuất mới cần được tiếp cận một cách toàn diện, liên ngành và gắn chặt với thực tiễn phát triển của Việt Nam; vừa tham khảo kinh nghiệm quốc tế, vừa xuất phát từ điều kiện, đặc điểm và yêu cầu phát triển của đất nước.

Thứ trưởng đề nghị cần tập trung trao đổi, làm sâu sắc thêm một số vấn đề quan trọng. Trong đó có việc tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận về lực lượng sản xuất mới trong bối cảnh phát triển hiện nay; nhận diện đầy đủ các đặc trưng yếu tố cấu thành và hướng vận động của lực lượng sản xuất mới trong thời đại số.

Bên cạnh đó, đánh giá khách quan thực trạng phát triển lực lượng sản xuất mới ở Việt Nam; chỉ ra những cơ hội, thuận lợi cũng như những khó khăn, thách thức và điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và các ngành công nghệ cao; từ đó rút ra những bài học có giá trị tham khảo đối với Việt Nam.

Thứ trưởng cũng đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý tham dự Hội thảo đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất mới gắn với yêu cầu nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, làm rõ mối quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất mới với hoàn thiện thể chế phát triển, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng.

“Một trong những đặc trưng quan trọng nhất của lực lượng sản xuất mới là vai trò trung tâm của con người. Bởi vậy, đầu tư cho con người, cho giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo luôn là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tương lai của mỗi quốc gia”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đồng thời, bày tỏ mong muốn các cơ sở giáo dục đại học, các viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển; giữa đào tạo nguồn nhân lực với nhu cầu của thị trường; giữa đổi mới sáng tạo với quá trình chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành giá trị kinh tế và giá trị xã hội.

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn khẳng định những kết quả nghiên cứu và kiến nghị được thảo luận tại Hội thảo sẽ là nguồn tham khảo có giá trị đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai các nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.