Đề nghị cụ thể hóa trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp nền tảng số đối với các nội dung liên quan đến trẻ em

Ban hành trên 40 văn bản liên quan đến bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

Báo cáo Đoàn khảo sát về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Uông Minh Long cho biết, giai đoạn 2020 - 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chủ động cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố bằng việc ban hành trên 40 văn bản liên quan đến công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Ngay từ năm 2020, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo tăng cường phòng, chống thông tin xấu độc trên không gian mạng. Năm 2021, trong bối cảnh học sinh học trực tuyến do ảnh hưởng của dịch Covid-19, Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ban hành văn bản hỗ trợ, tư vấn kỹ năng phòng, chống bạo lực, bắt nạt, xâm hại trẻ em, học sinh khi học tập trực tuyến. Đây là giai đoạn ngành Giáo dục từng bước chuyển từ bảo vệ học sinh trong không gian trường học truyền thống sang bảo vệ học sinh trong môi trường học tập số.

Từ năm 2022 - 2024, trước yêu cầu của đổi mới giáo dục và chuyển đổi số, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục xây dựng mô hình, quy chế quản lý dạy học trực tuyến gắn với bảo đảm an toàn thông tin. Đồng thời, triển khai Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021-2025”; ban hành kế hoạch “Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, văn hóa cho thanh thiếu nhi trên không gian mạng giai đoạn 2022-2030”.

Năm 2025 - 2026, trước những nguy cơ mới như lừa đảo trực tuyến, mạng xã hội xuyên biên giới, giả mạo cuộc thi, dụ dỗ, lôi kéo trẻ em, học sinh trên không gian mạng, Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ban hành nhiều văn bản cảnh báo, hướng dẫn phòng ngừa; phối hợp quản lý, xử lý nội dung vi phạm pháp luật trên mạng xã hội theo Nghị định số 147/2024/NĐ-CP; tổ chức tập huấn, khảo sát hành vi tương tác trên môi trường mạng; phối hợp thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số” với chủ đề “Cùng em vững bước an toàn trên không gian mạng”.

Về công tác tuyên truyền, giáo dục, phòng ngừa, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai thường xuyên nội dung bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trong sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống, hoạt động Đoàn, Đội. Nội dung tuyên truyền tập trung vào hướng dẫn học sinh sử dụng internet, mạng xã hội an toàn; nhận diện thông tin xấu độc, tin giả, lừa đảo trực tuyến; bảo vệ thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư; phòng, chống bắt nạt, bạo lực, xâm hại trên không gian mạng; không quay, đăng tải, chia sẻ, bình luận, phát tán hình ảnh, clip bạo lực, nhạy cảm hoặc thông tin chưa được kiểm chứng. Năm học 2025 - 2026, các cơ sở giáo dục đã tổ chức 3.969 buổi tuyên truyền pháp luật; tư vấn tâm lý cho 19.803 lượt học sinh; 1.407 cơ sở đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trong đó có nội dung về sử dụng mạng xã hội.

Một số hoạt động có sức lan tỏa rõ nét đã được triển khai như phối hợp với Công an thành phố tổ chức 28 buổi tuyên truyền chiến dịch “Không một mình” với thông điệp “Cùng nhau an toàn trực tuyến”, tuyên truyền về hình thức lừa đảo “bắt cóc online” tới các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông trên địa bàn thành phố, thu hút 25.780 học sinh tham gia. Chỉ đạo trường THCS & THPT FPT phối hợp với Công an thành phố thực hiện dự án “Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng”.

Xây dựng kho học liệu quốc gia về giáo dục kỹ năng số, an toàn thông tin

Mức độ sử dụng internet, thiết bị số, mạng xã hội có xu hướng tăng theo độ tuổi. Người sử dụng, đặc biệt là học sinh, đối mặt với nhiều rủi ro, như: tiếp xúc với nội dung độc hại, phản cảm, bạo lực; bị lừa đảo, dụ dỗ, thao túng tâm lý, chiếm đoạt tài khoản cá nhân; bị bắt nạt, quấy rối, bạo lực, xâm hại trên môi trường mạng; bị xâm phạm quyền riêng tư, lộ lọt dữ liệu cá nhân...

Giai đoạn 2020 - 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo đã tiếp nhận 11 vụ việc mâu thuẫn giữa học sinh dẫn đến bạo lực, quay, đăng tải, chia sẻ hình ảnh, thông tin trên mạng xã hội.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Uông Minh Long thừa nhận, công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trong ngành Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng vẫn còn một số khó khăn, hạn chế nhất định.

Trong đó, công tác thống kê, cập nhật, phân loại dữ liệu về học sinh bị ảnh hưởng tiêu cực trên môi trường mạng chưa đầy đủ. Việc nắm bắt tình hình còn chủ yếu thông qua phản ánh của gia đình, dư luận mạng xã hội.

Đặc biệt, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, chuyển đổi mô hình quản lý và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đầu mối theo dõi, tổng hợp, chia sẻ thông tin giữa nhà trường, địa phương và cơ quan chức năng có thời điểm chưa thật sự ổn định.

Kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp của một bộ phận học sinh còn hạn chế. Một số học sinh còn tâm lý e ngại, sợ bị trách phạt, không biết chia sẻ hoặc tìm kiếm hỗ trợ khi bị đe dọa, lừa đảo, bắt nạt, dụ dỗ trên môi trường mạng.

Vẫn còn tình trạng phụ huynh giao thiết bị số cho trẻ sử dụng nhưng thiếu quy tắc, thiếu hướng dẫn, thiếu giám sát phù hợp; chưa kịp thời nhận diện dấu hiệu bất thường trong hành vi, tâm lý, quan hệ của trẻ…

Từ thực tiễn trên, Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục quan tâm rà soát, hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó, cụ thể hóa trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, nhất là nền tảng xuyên biên giới, đối với các nội dung liên quan đến trẻ em; kiểm soát độ tuổi trẻ sử dụng mạng xã hội; quản lý nhóm kín, hạn chế thuật toán gợi ý nội dung độc hại và kiểm soát quảng cáo hướng tới trẻ em…

Sở Giáo dục và Đào tạo cũng đề nghị các bộ, ngành tăng cường kiểm soát, ngăn chặn nội dung xấu độc ngay từ nguồn phát tán trên không gian mạng; có chế tài buộc các nền tảng số thực hiện nghiêm trách nhiệm phát hiện, cảnh báo, chặn lọc, gỡ bỏ nhanh nội dung nguy hại. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng kho học liệu số quốc gia về giáo dục kỹ năng số, an toàn thông tin, công dân số để các địa phương, cơ sở giáo dục thống nhất khai thác, sử dụng.

Tại cuộc làm việc, đại diện các cơ sở giáo dục và chính quyền địa phương đã cung cấp thông tin về tình hình trẻ em/học sinh sử dụng mạng xã hội; làm rõ những tác động tích cực và tiêu cực của việc sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em/học sinh.

Các đại biểu cho rằng, cần có quy định cụ thể về việc không cho phép học sinh sử dụng điện thoại thông minh trong giờ học để các nhà trường có cơ sở triển khai; đồng thời có quy chế phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội để hạn chế trẻ sử dụng mạng xã hội.

Bên cạnh đó, tăng cường tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao cho trẻ em/học sinh để kéo các em ra khỏi thiết bị điện tử và mạng xã hội, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần…

Đoàn khảo sát ghi nhận và đánh giá cao sự vào cuộc quyết liệt của Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng trong chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của học sinh khi sử dụng mạng xã hội. Nhấn mạnh môi trường giáo dục phải là môi trường an toàn nhất với trẻ em, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ đề nghị ngành Giáo dục, các thầy cô giáo tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm trong việc giáo dục học sinh kiến thức, kỹ năng an toàn trên không gian mạng; lắng nghe, xử lý kịp thời những vụ việc phát sinh trong thực tiễn, tránh những hậu quả đáng tiếc.