Để lời hứa không “bay theo gió”, cần cơ chế giám sát thực chất

Một trong những nội dung xuyên suốt của tọa đàm là yêu cầu biến chương trình hành động từ lời hứa thành hành động nghị trường. Các đại biểu cho rằng, sau khi ứng cử viên trúng cử, áp lực công việc, trách nhiệm chuyên môn và những biến động của thực tiễn rất dễ khiến những cam kết ban đầu bị loãng đi nếu không có sự nhắc nhớ và giám sát thường xuyên. Chính vì vậy, vai trò của cử tri, Mặt trận Tổ quốc, truyền thông và các cơ chế công khai, minh bạch trở nên đặc biệt quan trọng.

Ông Lê Văn Cuông, đại biểu Quốc hội Khóa XI, XII, nguyên Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa và PGS.TS Bùi Thị An, đại biểu Quốc hội Khóa XIII cùng nhấn mạnh rằng yếu tố đầu tiên vẫn là trách nhiệm tự thân của đại biểu. Người trúng cử phải luôn ý thức mình được nhân dân trao quyền thông qua lá phiếu, đó là vinh dự nhưng cũng là trách nhiệm rất lớn.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, đại biểu dù ở cương vị công tác nào cũng phải luôn tâm niệm rằng trước hết mình là đại biểu của nhân dân, là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri. Tuy nhiên, chỉ trông chờ vào ý thức cá nhân là chưa đủ; các chương trình hành động cần được công khai để cử tri có thể đối chiếu, giám sát trong suốt nhiệm kỳ.

Ở góc độ giám sát xã hội, ông Nguyễn Quang Huân, đại biểu Quốc hội Khóa XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết hiện nay Mặt trận Tổ quốc đã theo dõi khá chặt việc thực hiện chương trình hành động của đại biểu tại nơi ứng cử. Ông nêu rõ, hàng năm phải xem lại đại biểu đã cam kết những gì, thực hiện đến đâu, cuối nhiệm kỳ cũng phải có tổng kết.

Theo ông, đại biểu trước và sau mỗi kỳ họp đều phải về tiếp xúc cử tri, báo cáo lại những nội dung mình đã làm được. “Đây không phải là câu chuyện mà chúng ta xây dựng chương trình hành động cho hay ngay lúc đầu, mà là một cam kết, phải thực hiện và theo đuổi hết trong nhiệm kỳ đại biểu của mình”, ông nói.

Các ý kiến cũng thống nhất rằng cử tri không nên chỉ dừng ở việc nghe cho “hay” trong lúc vận động bầu cử, mà cần theo dõi, đánh giá đại biểu bằng những tiêu chí cụ thể.

TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, thuộc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng (Ban IV) cho rằng, chương trình hành động phải có lộ trình, nguồn lực, cơ sở khoa học và công cụ đo lường rõ ràng. Nếu lời hứa chỉ chung chung, không định lượng được thì đến cuối nhiệm kỳ rất khó kiểm chứng.

Ông nhấn mạnh một cách nhìn đáng chú ý: Chương trình hành động không chỉ là lời hứa với cử tri, mà còn là lời hứa của đại biểu với chính bản thân mình, với danh dự cá nhân và với đất nước.

Ở chiều ngược lại, các đại biểu cũng lưu ý rằng cử tri cần giám sát bằng thái độ khoa học, trách nhiệm và hiểu đúng vai trò của đại biểu. Theo ông Nguyễn Quang Huân, đại biểu Quốc hội có 3 nhiệm vụ trọng tâm là lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước; vì vậy, chương trình hành động cũng phải gắn với đúng phạm vi chức năng đó.

Ông cho rằng khi vào thực tế hoạt động nghị trường, góc nhìn của đại biểu có thể thay đổi theo hướng vĩ mô hơn, và chương trình hành động cũng có thể cần điều chỉnh để hài hòa hơn với lợi ích quốc gia. Trong trường hợp đó, cử tri vừa phải giám sát chặt chẽ, vừa cần nhìn nhận một cách khoa học, hỗ trợ đại biểu hoàn thành tốt nhất vai trò của mình.

Bên cạnh cơ chế giám sát, tọa đàm cũng dành sự quan tâm lớn tới trách nhiệm “đọc” chương trình hành động của cử tri trước ngày bỏ phiếu. PGS.TS Bùi Thị An khuyến nghị cử tri phải là những người thông thái, có trách nhiệm, dành thời gian nghiên cứu kỹ trước khi bỏ phiếu.

“Lá phiếu của cử tri không chỉ quyết định người đại diện cho mình, mà còn góp phần quyết định những vấn đề lớn của đất nước trong thời gian tới”, bà nhấn mạnh.

Theo bà, cử tri cần cân nhắc để lựa chọn những người thực sự xứng đáng, có đủ năng lực và trách nhiệm đại diện cho nhân dân, góp phần quyết định các chính sách kinh tế, an sinh xã hội, môi trường sống và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Theo các diễn giả, đất nước đang bước vào giai đoạn chuyển đổi rất quan trọng, với yêu cầu cao hơn về mô hình tăng trưởng mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng sống của người dân. Trong bối cảnh đó, vai trò của đại biểu dân cử không chỉ là đại diện cho cử tri, mà còn phải tham gia một cách chuyên nghiệp vào giám sát thực thi, phản ánh đúng những vấn đề của đời sống dân sinh và góp phần thúc đẩy các mục tiêu phát triển quốc gia.

Có thể thấy yêu cầu đối với chương trình hành động không dừng ở việc giúp cử tri lựa chọn ai, mà còn ở việc tạo ra một chuẩn mực trách nhiệm cho suốt 5 năm nhiệm kỳ.

Khi lời hứa được công khai, khi cử tri theo dõi đến cùng, khi Mặt trận Tổ quốc và các cơ chế giám sát vận hành hiệu quả, khi đại biểu coi chương trình hành động là lời hứa với chính lương tâm và danh dự của mình, lúc đó bản cam kết trước bầu cử mới thực sự có sức nặng. Và chỉ khi ấy, lá phiếu của cử tri mới không dừng lại ở khoảnh khắc trao quyền, mà tiếp tục đồng hành cùng người đại diện trong cả hành trình thực thi trách nhiệm trước nhân dân.