ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An): Lấy nhu cầu tiếp cận pháp lý của người dân làm trung tâm
Phát biểu tại hội trường chiều 9/8 về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) đề nghị chuyển đổi tư duy trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy nhu cầu tiếp cận pháp lý của người dân làm trung tâm; đồng thời, đổi mới nội dung, hình thức phổ biến và tiêu chí đánh giá theo kết quả đầu ra, mức độ thay đổi nhận thức, hành vi, khả năng tiếp cận pháp luật và mức độ giải quyết nhu cầu pháp lý của người dân.
Chuyển từ truyền tải thông tin sang đáp ứng nhu cầu pháp lý
Phát biểu tại hội trường, ĐBQH Trần Nhật Minh đánh giá cao dự thảo Luật đã có nhiều đổi mới quan trọng như tăng cường truyền thông chính sách, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo; mở rộng hoạt động hướng dẫn, giải đáp pháp luật và bước đầu gắn với mức độ hài lòng của người dân trong đánh giá hiệu quả.
Tuy nhiên, từ thực tiễn, đại biểu cho rằng: người dân không có nhu cầu tìm hiểu toàn bộ hệ thống pháp luật mà chủ yếu quan tâm đến những vấn đề pháp lý thiết thân, như: đất đai, nhà ở, lao động, hôn nhân và gia đình, bảo hiểm, khiếu nại, tố cáo hay thủ tục hành chính…
“Nếu chỉ dừng ở việc truyền tải thông tin pháp luật thì hiệu quả sẽ hạn chế, khó tạo chuyển biến thực chất trong việc người dân tìm hiểu pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”, đại biểu Trần Nhật Minh nhấn mạnh.
Đại biểu cũng lưu ý, hiện nay hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chủ yếu được đánh giá thông qua các chỉ tiêu đầu vào như số lượng cuộc tuyên truyền, số lượng tài liệu phát hành, số người tham dự…, trong khi chưa quan tâm đến các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả đầu ra như mức độ hiểu biết pháp luật của người dân, tỷ lệ tuân thủ pháp luật, mức độ hài lòng của người dân. Điều này dẫn đến tình trạng có nơi làm nhiều nhưng hiệu quả thực chất chưa cao, thậm chí nhiều khi còn mang tính hình thức.
Vì vậy, trong lần sửa đổi, bổ sung Luật này, ĐBQH Trần Nhật Minh đề nghị chuyển đổi tư duy trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy nhu cầu tiếp cận pháp lý của người dân làm trung tâm; tổ chức theo từng nhóm đối tượng, từng địa bàn, từng lĩnh vực có nhiều vướng mắc; đồng thời gắn với hướng dẫn áp dụng pháp luật và giải đáp tình huống cụ thể.
Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung dự án Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành với các nội dung cụ thể.
Trước hết, tại Điều 5 về nguyên tắc phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc lấy nhu cầu tiếp cận và giải quyết vấn đề pháp lý của người dân làm trung tâm, phù hợp với từng đối tượng.
Đối với khoản 1 Điều 10 về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung theo hướng: “Hiến pháp, bộ luật, luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác phù hợp theo đối tượng, nội dung và nhu cầu thực tiễn và các vấn đề pháp lý phát sinh trong đời sống của Nhân dân”.
Theo ĐBQH Trần Nhật Minh, đối tượng của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đa dạng, thường xuyên biến động; mỗi nhóm đối tượng có nhu cầu, trình độ nhận thức và phương pháp tiếp cận khác nhau, đòi hỏi nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật phải phù hợp, linh hoạt.
Về hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật quy định tại Điều 11, đại biểu đề nghị không nên quy định theo hướng liệt kê như dự thảo, bởi cách quy định này dễ dẫn đến tình trạng vừa thừa, vừa thiếu và tính ổn định không cao.
Thay vào đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định khái quát theo các nhóm mang tính định hướng, như: nhóm các hình thức phổ biến, giáo dục trực tiếp truyền thống thông qua tổ chức hội thảo, diễn đàn, tư vấn pháp luật; nhóm các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động công vụ như hoạt động tố tụng, trợ giúp pháp lý, hòa giải; nhóm các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật theo đối tượng như đối tượng đặc thù, thanh thiếu niên…
Theo đại biểu, việc quy định theo hướng này vừa bảo đảm tính tập trung, vừa dễ tổ chức thực hiện, dễ phân công nhiệm vụ, đặc biệt là phân bổ nguồn lực cho từng nhiệm vụ.
Đánh giá bằng kết quả đầu ra, tránh hình thức
Đối với phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù, ĐBQH Trần Nhật Minh đề nghị Chính phủ quy định rõ về nguồn lực, kinh phí và trách nhiệm của các cấp chính quyền, tổ chức, cơ quan liên quan đối với từng đối tượng đặc thù... Trong đó, cần xây dựng cơ chế phân bổ mức kinh phí riêng đối với các xã biên giới, xã đặc biệt khó khăn và các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.
Theo đại biểu, Điều 18 dự thảo hiện vẫn quy định chung trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các cơ quan, tổ chức có liên quan.
Đối với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan của Quốc hội, TAND, VKSND trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý, được quy định từ Điều 24 đến Điều 26, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng chuyển từ “chỉ đạo tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật” sang “nâng cao trách nhiệm chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật và tham gia đóng góp xây dựng pháp luật”, phù hợp với đối tượng, rõ người, rõ nhiệm vụ, bảo đảm tính khả thi, tránh hình thức.
Đại biểu cũng lưu ý, nội dung này đã được đại biểu phát biểu tại phiên thảo luận tổ nhưng chưa được nêu trong Báo cáo tiếp thu, giải trình.
Đối với tiêu chí đánh giá hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật quy định tại khoản 2 Điều 37, ĐBQH Trần Nhật Minh đề nghị Chính phủ nghiên cứu quy định rõ tiêu chí đánh giá theo hướng gắn với kết quả đầu ra, mức độ thay đổi nhận thức, hành vi, khả năng tiếp cận pháp luật và mức độ giải quyết nhu cầu pháp lý của người dân.
