ĐBQH Lê Văn Học (Lâm Đồng): Các trường phải đi xin quyền tự chủ là không ổn

Chúng ta không hy vọng trong Luật Giáo dục đại học lần này giải quyết được tất cả những vấn đề bức xúc đang đặt ra, nhưng cũng phải giải quyết được một số điểm cơ bản để phù hợp với tình hình chung. Đó là các vấn đề về: tuyển sinh, tự chủ, tên gọi, loại hình, học phí, các khoản thu khác, chất lượng kiểm định, Hội đồng trường; lợi nhuận, phi lợi nhuận trong các trường tư thục; chế độ, chính sách đối với giảng viên; quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học...

Hiện nay, thống kê cả nước có khoảng 450 cơ sở giáo dục đại học, nhưng thực ra chỉ có xấp xỉ 200 trường đúng tên là đại học, còn lại là trường cao đẳng. Số lượng cơ sở giáo dục đại học như vậy không phải là nhiều, nhưng rõ ràng tất cả văn bản quy phạm pháp luật chưa nêu rõ vấn đề phân tầng, từ tên gọi, tư cách pháp nhân đến địa vị pháp lý. Thực ra, tất cả mọi người dân cũng như các ĐBQH chúng ta đều hiểu trường nào ở Việt Nam nằm ở top trên, có chất lượng đào tạo tốt, quản lý tốt và uy tín, được thành lập cách đây 100 năm hay 50 - 60 năm. Còn trường nào mới thành lập thì chất lượng đào tạo chưa bảo đảm, chưa phục vụ tốt cho phát triển kinh tế - xã hội và uy tín chưa cao. Nhưng vấn đề là phải liệt kê và phải có những tiêu chí để xác định nhằm minh bạch hóa, công khai hóa danh sách các trường này. Nếu không thì thỉnh thoảng Chính phủ lại ra quyết định trường A là trường trọng điểm, trường B là trường trọng điểm nhưng không hiểu tiêu chí của những trường này ra làm sao? Đây là vấn đề cần làm rõ.

Dự thảo Luật nêu coi tự chủ đại học là tư tưởng xuyên suốt của Luật. Nhưng tôi thấy trong dự thảo Luật lần này nêu chủ yếu bằng nguyên tắc: tự chủ trên 6 lĩnh vực, tôi hoàn toàn đồng ý là ở trong luật nêu rõ, nhưng nguyên tắc để giao quyền tự chủ thì dựa vào 4 nguyên tắc, rất khó thực hiện Ví dụ quy định về vị trí, nhiệm vụ của trường hay năng lực thực hiện như dự thảo Luật là được. Trường nào có năng lực thì thực hiện quyền tự chủ, trường nào sẵn sàng cam kết thì thực hiện quyền tự chủ. Nhưng lại nêu nguyên tắc dựa vào kết quả kiểm định chất lượng bắt buộc 450 trường thì làm bao giờ mới xong? Đọc dự thảo Luật, tôi thấy không có tiến bộ gì so với thực tế. Dự thảo Luật quy định giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các bộ, ban, ngành khác để quy định cụ thể về điều kiện được tự chủ, mức độ tự chủ, thu hồi quyền tự chủ khi bị vi phạm - việc này chính là cơ chế xin, cho quyền tự chủ. Các trường đi xin quyền tự chủ như thế là không ổn.

Theo tôi, trong dự thảo Luật cần giao cho các cơ quan quản lý nhà nước sớm ban hành các tiêu chí, tiêu chuẩn và định mức để thực hiện các quyền tự chủ. Sau khi Luật này có hiệu lực thi hành, các trường đại học được thành lập trước năm 2000 có quyền tự chủ ngay theo những tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể. Như thế các trường mới thấy có lộ trình và Luật có tác dụng ngay vào thực tiễn. Nếu Luật ra đời, chờ vài ba năm sau mới có Nghị định, tiếp tục chờ vài ba năm nữa mới có Thông tư hướng dẫn của Bộ trưởng thì sẽ rất chậm, hiệu lực của luật thấp.