Đầu tư tới 750 triệu đồng cho mỗi nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn

Chia sẻ với báo chí, PGS.TS. Đặng Hồng Sơn cho biết, từ sau Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo được ban hành, nhiều chính sách mang tính cách mạng của đào tạo đại học Việt Nam được công bố, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài. Một trong những chính sách nổi bật trong đào tạo tinh hoa là chính sách về học bổng dành cho nghiên cứu sinh (NCS) tiến sĩ.

Ở Việt Nam hiện nay chưa có học bổng toàn phần cung cấp để NCS học tập tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Mới chỉ có chính sách miễn/giảm học phí, hoặc kinh phí hỗ trợ từ các đề tài nghiên cứu khoa học mà NCS tham gia.

Trong bối cảnh ấy, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (KHXH&NV) ban hành chính sách cấp học bổng NCS tiến sĩ, đây được xem là một chính sách đột phá trong chiến lược phát triển đội ngũ. Không chỉ hỗ trợ NCS hoàn thành luận án tiến sĩ, chính sách còn đặt mục tiêu tạo nguồn một thế hệ giảng viên, nhà khoa học kế cận có năng lực nghiên cứu và giảng dạy xuất sắc.

Chủ động tạo nguồn giảng viên, nhà khoa học kế cận

- Thưa PGS.TS. Đặng Hồng Sơn, trong bối cảnh giáo dục đại học đang có nhiều thay đổi, vì sao Nhà trường xác định việc chủ động tạo nguồn giảng viên từ nghiên cứu sinh là một nhiệm vụ quan trọng vào thời điểm này?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Phát triển đội ngũ kế cận luôn là một trong những nhiệm vụ có tính nền tảng đối với một trường đại học nghiên cứu. Trường Đại học KHXH&NV chúng tôi có sứ mệnh đào tạo tinh hoa về các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn; nghiên cứu khoa học xuất sắc gắn liền với các vấn đề xã hội và con người, nhằm tư vấn chính sách đỉnh cao; vun bồi văn hiến dân tộc, phát huy giá trị văn hoá truyền thống, lan tỏa tinh hoa Việt Nam và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh phát triển mới của nền giáo dục đại học trong nước và quốc tế, chiến lược phát triển của Nhà trường không chỉ duy trì vị thế đã có sau 81 năm phát triển, mà còn đặt mục tiêu cao hơn trong thứ hạng cơ sở giáo dục đại học khu vực và toàn cầu. Do đó, chúng tôi xác định rằng, muốn có đội ngũ giảng viên mạnh trong tương lai thì phải chủ động tạo nguồn từ hôm nay. Chính sách này của Nhà trường nhằm phát hiện, vun bồi, hỗ trợ và sàng lọc được nhân tài về KHXH&NV để họ tiếp nối sứ mệnh của chúng tôi trong tương lai gần và xa hơn.

Tạo môi trường để làm khoa học

- Vậy chính sách học bổng dành cho NCS tạo nguồn có điểm gì khác biệt so với hình thức hỗ trợ một NCS thông thường, thưa ông?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Điểm khác biệt trước hết nằm ở cách tiếp cận. NCS nhận học bổng được tuyển chọn theo diện tạo nguồn giảng viên của Nhà trường. Nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thành và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ trong thời gian đào tạo chuẩn: 3 năm đối với NCS đã có bằng thạc sĩ và 4 năm đối với NCS từ bằng cử nhân.

Nhà trường xác định rõ, trong thời gian thực hiện hợp đồng, giảng viên tạo nguồn phải dành toàn bộ thời gian cho nghiên cứu và hoàn thiện luận án, không bị phân công các công việc hành chính, sự vụ. Đây là điều rất quan trọng, bởi nếu muốn một cán bộ trẻ trở thành nhà khoa học thì chúng ta phải tạo điều kiện cho họ về thời gian và môi trường để làm khoa học.

Đồng thời, Nhà trường phân công giảng viên giàu kinh nghiệm hướng dẫn NCS thuộc nhóm giảng viên tạo nguồn, nhằm bồi dưỡng và phát triển chuyên môn của họ. NCS chỉ có nhiệm vụ trợ giảng ở mức 20 giờ/năm học để rèn luyện kỹ năng giảng dạy. Không chỉ thực hiện chính sách đối với NCS mà giảng viên hướng dẫn cũng được hưởng thù lao trách nhiệm với mức hơn 1 triệu đồng/tháng.

Hệ thống hỗ trợ toàn diện, tổng kinh phí lên tới 750 triệu đồng

- Nhà trường cấp học bổng bằng 100% học phí trong thời gian đào tạo chuẩn, cùng nhiều khoản hỗ trợ khác. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về tổng thể các chính sách mà NCS tạo nguồn được hưởng?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Đó là một khoản đầu tư cụ thể và thiết thực. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng ý nghĩa sâu xa của chính sách không chỉ nằm ở con số. Quan trọng hơn là Nhà trường đang ưu tiên thực hiện chính sách tạo điều kiện, môi trường nhằm giảm tối đa những rào cản để cán bộ trẻ tập trung cao độ cho con đường học thuật.

Ngoài hỗ trợ học phí, trong thời gian học tập NCS có thể nhận tài trợ tối đa đến 25 triệu đồng để tham gia hoạt động học thuật ở nước ngoài, thưởng 50 triệu đồng nếu bảo vệ luận án trước hoặc đúng hạn. Đồng thời, NCS được tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, được xem xét hỗ trợ công bố quốc tế, tham gia các đề tài, dự án khoa học và công nghệ. Sau khi đạt trình độ tiến sĩ, nếu đủ điều kiện, còn được tạo điều kiện tu nghiệp, bồi dưỡng ở nước ngoài.

Đặc biệt, khi được Nhà trường ký hợp đồng tạo nguồn, NCS tiến sĩ sẽ nhận sinh hoạt phí (lương) trên 10 triệu đồng/tháng; được Nhà trường đóng Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế; được nhận các khoản kinh phí lễ, tết như cán bộ chính thức của Trường.

Như vậy, đây là một hệ thống chính sách tương đối toàn diện: từ học phí đào tạo NCS, sinh hoạt phí, người hướng dẫn phát triển chuyên môn, nghiên cứu khoa học đến công bố quốc tế và hội nhập học thuật.

Tổng kinh phí NCS sẽ nhận trong 3-4 năm học khoảng 580-750 triệu đồng.

Công bố quốc tế là chuẩn đầu ra quan trọng

- Bên cạnh các hỗ trợ về tài chính và môi trường nghiên cứu, chính sách cũng yêu cầu NCS tạo nguồn phải có ít nhất một công bố quốc tế thuộc danh mục WoS/Scopus. Vì sao Nhà trường đặt ra yêu cầu này?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Một tấm bằng tiến sĩ không chỉ đánh giá chất lượng đào tạo tiến sĩ duy nhất của một trường đại học nghiên cứu. Năng lực nghiên cứu độc lập và và hội nhập học thuật quốc tế thông qua sản phẩm khoa học có chất lượng còn là những chuẩn đầu ra quan trọng của một NCS tiến sĩ. Vì vậy, chúng tôi đặt yêu cầu NCS tạo nguồn phải có ít nhất một công bố quốc tế thuộc danh mục WoS/Scopus trong thời gian thực hiện hợp đồng.

Tất nhiên, đi cùng yêu cầu phải là sự hỗ trợ. Nhà trường sẽ tạo điều kiện để NCS tham gia các đề tài, dự án khoa học và công nghệ, trong đó có thể gắn sản phẩm nghiên cứu với luận án và các công bố khoa học; đồng thời xem xét hỗ trợ kinh phí công bố quốc tế và tham dự các hội nghị, hội thảo khoa học ở nước ngoài theo quy định.

Đầu tư cho KHXH&NV là đầu tư cho năng lực hiểu con người và kiến tạo chính sách

- Trong khi nhiều chương trình học bổng tiến sĩ hiện nay tập trung vào STEM, vì sao theo ông, đầu tư cho nghiên cứu sinh trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn cũng cần được coi là một ưu tiên?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Trong bối cảnh hiện nay, STEM rất quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ của một quốc gia. Việc xã hội dành nhiều nguồn lực để đào tạo tiến sĩ trong những lĩnh vực này là hoàn toàn cần thiết. Nhưng phát triển quốc gia không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Công nghệ được tạo ra bởi con người và được triển khai trong một xã hội cụ thể.

Nhưng từ những vấn đề căn cốt của một quốc gia dân tộc là lịch sử và văn hiến, cho đến các vấn đề biến đổi xã hội, văn hóa, quản trị, chính sách công, pháp luật, giáo dục, truyền thông, quan hệ quốc tế hay hành vi con người... đều có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính bền vững của quá trình phát triển. Do đó, đầu tư cho NCS lĩnh vực KHXH&NV chính là đầu tư cho năng lực hiểu con người, hiểu xã hội và kiến tạo chính sách để quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tôi cho rằng không nên đặt STEM và KHXH&NV trong quan hệ cạnh tranh về việc lĩnh vực nào “xứng đáng” được đầu tư hơn. Một hệ sinh thái đại học và khoa học hiện đại cần cả hai. Đặc biệt, những vấn đề lớn hiện nay ngày càng đòi hỏi nghiên cứu liên ngành, nơi công nghệ phải kết hợp với hiểu biết về con người và xã hội.

Đầu tư đi đôi với trách nhiệm

- Có thể xem chính sách học bổng này là một giải pháp để Nhà trường thu hút những người trẻ có năng lực và đam mê khoa học xã hội, nhân văn vào con đường giảng dạy, nghiên cứu?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Chúng ta đang đứng trước sự cạnh tranh ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Một người trẻ có năng lực có nhiều lựa chọn nghề nghiệp của mình. Nếu muốn họ lựa chọn con đường giảng dạy và nghiên cứu, các trường đại học phải tạo ra môi trường đủ hấp dẫn và có định hướng, lộ trình phát triển rõ ràng. Một hạt giống tốt muốn phát triển cần được gieo trên mảnh đất tốt.

Chúng tôi tin rằng với bề dày truyền thống, với uy tín và chất lượng của một cơ sở đào tạo hàng đầu về KHXH&NV trong cả nước sẽ là mảnh đất màu mỡ để ươm mầm những tài năng.. Chúng tôi mong muốn gửi đi một thông điệp: nếu một người trẻ có năng lực, có đam mê khoa học và cam kết gắn bó lâu dài, Nhà trường sẵn sàng đầu tư cho họ.

Tuy nhiên, chính sách không bao giờ là sự hỗ trợ một chiều. Nhà trường đầu tư và người được đầu tư cũng phải có trách nhiệm tương ứng. Quy định yêu cầu hoàn thành tiến sĩ đúng thời gian đào tạo chuẩn, trình độ ngoại ngữ tương đương C1, hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu và công bố khoa học.

Nếu không hoàn thành, NCS được tạo nguồn phải thực hiện trách nhiệm bồi hoàn kinh phí theo quy định và Nhà trường dừng hợp đồng tạo nguồn. Điều đó thể hiện nguyên tắc đầu tư đi đôi với trách nhiệm, hỗ trợ đi đôi với sàng lọc theo kết quả.

Kỳ vọng hình thành thế hệ nhà giáo – nhà khoa học có sức dẫn dắt

- Từ chính sách này, Nhà trường kỳ vọng như thế nào vào những NCS tạo nguồn đầu tiên, đặc biệt là đóng góp của họ đối với sự phát triển của Trường và ngành KHXH&NV?

PGS.TS. Đặng Hồng Sơn: Chúng tôi kỳ vọng các NCS này không chỉ với bằng tiến sĩ, mà trở thành những nhà giáo – nhà khoa học có tầm ảnh hưởng và mang tính dẫn dắt trong lĩnh vực KHXH&NV.

Nhà trường muốn họ được đào tạo bài bản, có năng lực giảng dạy và nghiên cứu chuẩn quốc tế, có phẩm cách tốt, có tinh thần sáng tạo và mong muốn gắn bó lâu dài với Nhà trường. Chúng tôi cũng xác định tạo nguồn giảng viên không phải trách nhiệm riêng của người được tuyển chọn. Lãnh đạo Nhà trường, lãnh đạo các khoa, viện, người hướng dẫn khoa học và các đơn vị chức năng đều phải tham gia vào quá trình này. Khi một người trẻ được tạo điều kiện để trưởng thành thành công, đó là thành công chung của cả Nhà trường.

Xa hơn, mục tiêu của chính sách là xây dựng một thế hệ giảng viên mới đủ sức tiếp nối và nâng tầm vị thế của Trường Đại học KHXH&NV trong cộng đồng học thuật quốc gia và quốc tế. Đây không chỉ là trách nhiệm của chúng tôi với Nhà trường, mà còn là trách nhiệm của Nhà trường với Quốc gia trong thực hiện sứ mệnh: Đầu tư cho NCS là đầu tư cho tương lai của KHXH&NV nước nhà.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn PGS.TS. Đặng Hồng Sơn!