Đấu thầu rộng rãi, công khai để chọn nhà đầu tư có năng lực

100% dự án được chỉ định thầu

Đại diện Bộ Giao thông - Vận tải cho biết, khả năng cân đối vốn ngân sách cho đầu tư phát triển hạ tầng giao thông luôn thiếu hụt trầm trọng so với nhu cầu. Giai đoạn 2016 - 2020 nhu cầu cần khoảng 952 nghìn tỷ đồng nhưng khả năng cân đối là 209 nghìn tỷ đồng, chiếm 22%; nguồn vốn bảo trì chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Giai đoạn vừa qua, Bộ Giao thông - Vận tải đã huy động được khoảng 209,7 nghìn tỷ đồng để đầu tư 68 dự án BOT, trong đó đã hoàn thành đưa vào vận hành khai thác 63 dự án, đang triển khai đầu tư 5 dự án. Nhờ đó, diện mạo hệ thống giao thông tại Việt Nam, đặc biệt là hệ thống đường, cầu thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư (PPP), trong đó có hợp đồng BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) còn mới, phức tạp, nhiều tình huống phát sinh trong thực tiễn không lường trước được, trong khi đó, chính sách pháp luật về đầu tư PPP chưa hoàn thiện. Đặc biệt, thời gian qua phát sinh một số dự án BOT giao thông có bất cập về vị trí trạm thu phí, mức phí, dẫn đến phản ứng của dư luận và người dân.

Trước thực tế này, giảng viên Nguyễn Như Chính, Khoa Pháp luật Kinh tế, Đại học Luật Hà Nội cho rằng, việc hoàn thiện pháp luật về các dự án BOT giao thông nói riêng và hình thức đầu tư PPP nói chung rất cần thiết và cấp bách. Ông Chính đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP. Theo Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu Nguyễn Đăng Trương, trước đây, đa số các dự án PPP áp dụng hình thức chỉ định thầu đã tiềm ẩn rủi ro về lãng phí, thất thoát và chọn nhà đầu tư không có đủ năng lực thực hiện dự án.

Ông Nguyễn Như Chính cho hay, mặc dù thuật ngữ “chỉ định thầu” không còn trong Nghị định 63/2018/NĐ-CP về đầu tư theo hình thức PPP, song theo quy định tại Điều 22 Luật Đấu thầu năm 2013, các dự án vẫn có thể được chỉ định thầu trong một số trường hợp đặc biệt, như mang tính cấp bách, đảm bảo bí mật nhà nước… Ngoài ra, các dự án BOT khi sơ tuyển đều chỉ có 1 nhà đầu tư trúng tuyển, đa phần là dự án do nhà đầu tư lập đề xuất dự án; các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không tích cực chủ động lập dự án để bảo đảm khách quan, từ đó tăng sức cạnh tranh khi đấu thầu.

Nên thành lập cơ quan chuyên trách về PPP?

Dự thảo Luật PPP dự kiến được trình QH tại Kỳ họp tháng 10 này. Các đại biểu dự hội thảo bày tỏ hy vọng dự thảo Luật sẽ tạo hành lang pháp lý bảo đảm sự minh bạch trong việc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án BOT. Theo đó, phải thực hiện đấu thầu công khai, rộng rãi để chọn nhà đầu tư có đủ năng lực.

Góp ý vào dự thảo Luật, giảng viên Nguyễn Như Chính đề xuất bãi bỏ quy định cho phép nhà đầu tư đề xuất và lập dự án đầu tư; quy định cụ thể việc cơ quan nhà nước lập, thẩm định, phê duyệt và giám sát thi công dự án PPP. Đặc biệt, đối tượng sử dụng dịch vụ là người dân và doanh nghiệp cần phải được tham vấn, được giải trình các giai đoạn triển khai dự án, trên nguyên tắc bảo đảm lợi ích hài hoà giữa Nhà nước, chủ đầu tư, người bị tác động và lợi ích công cộng.

TS. Nguyễn Thị Yến (Đại học Luật Hà Nội) bày tỏ hy vọng Luật PPP sớm được ban hành, trong đó quy định chặt chẽ về hợp đồng PPP, có cơ chế công khai minh bạch, lựa chọn nhà đầu tư, quy định rõ ràng, cụ thể về cách thức chuyển giao dự án cũng như cơ chế kiểm tra, thanh tra và giám sát quá trình xây dựng… Có như vậy, các dự án BOT giao thông mới đạt hiệu quả cao, giảm tình trạng tiêu cực không đáng có, TS. Nguyễn Thị Yến nói.

Ngoài ra, tại hội thảo có ý kiến đề xuất, về lâu dài cơ quan nhà nước nên thành lập một cơ quan chuyên trách về PPP. Đây không phải là một cơ quan phê duyệt dự án tập trung mà là một tổ chức tư vấn chuyên nghiệp và độc lập, chuyên nghiên cứu lập báo cáo tiền khả thi các dự án PPP.

Chia sẻ kinh nghiệm của Đức, đại diện Đại học Kỹ thuật và Kinh tế Berlin cho biết, nhà nước với tư cách là bên mời thầu sẽ triển khai thủ tục đấu thầu công khai ở quy mô toàn châu Âu. Các dự án công và các giấy phép được đưa ra đấu thầu trong khuôn khổ cạnh tranh, thông qua một thủ tục minh bạch, bảo đảm nguyên tắc về tính kinh tế và hợp lý. “Tất cả nhà thầu tham gia thủ tục đấu thầu đều được đối xử bình đẳng”, vị này nói.