Đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa ngành hải quan

Tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai mô hình Hải quan số

Phát biểu thảo luận Tổ 1, ĐBQH Lê Nhật Thành đánh giá việc sửa đổi Luật Hải quan là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, khắc phục những bất cập của Luật Hải quan năm 2014, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế.

Làm rõ một số nội dung, ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng: về kiểm định hải quan (khoản 4 Điều 1 của dự thảo Luật, bổ sung Điều 16b), theo báo cáo số 427/BC-CP ngày 24/7/2026, Chính phủ đã tiếp thu theo yêu cầu tại Kết luận số 113/KL-UBTVQH16 ngày 16/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về rà soát, hoàn thiện quy định về kiểm định hải quan, theo đó dự thảo Luật quy định nguyên tắc, phạm vi, phương pháp, trình tự, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định; đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự, phương pháp, nội dung kỹ thuật...

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng tại dự thảo Luật chưa có quy định về thời hạn thực hiện kiểm định, ban hành thông báo kết quả và thời hạn xem xét đánh giá lại khi người khai hải quan khiếu nại hoặc lựa chọn đơn vị, tổ chức có thẩm quyền đánh giá lại hàng hóa. "Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung quy định nêu trên tại dự thảo Luật hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, hạn chế phát sinh khiếu nại, tranh chấp và tránh kéo dài thời gian thông quan hàng hóa", ĐBQH Lê Nhật Thành nhấn mạnh.

Về hồ sơ hải quan (khoản 9 Điều 1 của dự thảo Luật, sửa đổi, bổ sung Điều 24 và khoản 13 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 32), đại biểu đánh giá Chính phủ đã tiếp thu, giải trình theo ý kiến của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tại Báo cáo số 532/BC-UBPLTP16 ngày 14/7/2026 liên quan đến quy định về hồ sơ hải quan.

Theo đó, dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng bỏ quy định việc tiếp nhận hồ sơ hải quan dưới dạng thông điệp dữ liệu và việc tự động xử lý hồ sơ hải quan chỉ được thực hiện khi bảo đảm điều kiện về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, thông tin. Thay vào đó, các quy định về tiếp nhận hồ sơ hải quan dưới dạng thông điệp dữ liệu và tự động xử lý hồ sơ hải quan sẽ được áp dụng kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tăng cường giải pháp hướng dẫn, hỗ trợ người khai hải quan, nhất là doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã hoạt động tại khu vực miền núi, biên giới nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ công trong lĩnh vực hải quan, tránh tạo khoảng cách số giữa doanh nghiệp ở đô thị và doanh nghiệp tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Tránh phát sinh chi phí và thời gian không cần thiết cho người dân

Đồng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã bám sát nguyên tắc xây dựng một đạo luật rất đặc thù, đáp ứng đồng thời hai yêu cầu, đó là bảo đảm thông quan nhanh, không gây ùn tắc, tạo thuận lợi tối đa; kiểm soát hiệu quả để phòng ngừa gian lận thương mại, kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Góp ý vào một số nội dung cụ thể, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ quy định về xác thực, định danh điện tử để kiểm soát chủ thể giao dịch qua thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo đảm tính phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Đồng thời, rà soát để tránh chồng chéo quy định của Luật Thương mại điện tử, tránh tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện xác thực hai lần cho hai cơ quan khác nhau, làm phát sinh chi phí và thời gian không cần thiết. Đối với quy định về kiểm định hàng hóa và tạm dừng thủ tục đối với hàng hóa nghi giả mạo quyền sở hữu trí tuệ, đại biểu cho rằng, cần luật hóa minh bạch, thay vì giao quy định tại các văn bản dưới luật để tránh ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, Luật Thủ đô năm 2026 quy định nhà đầu tư chiến lược được hưởng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan và thủ tục thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của dự án đầu tư trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, dự thảo Luật Hải quan (sửa đổi) lại thiết kế một cơ chế ưu đãi riêng và rộng hơn dành cho các nhóm doanh nghiệp, như: Doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp thực hiện dự án công nghệ chiến lược, nghiên cứu phát triển, sản xuất chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo.

Để tránh sự thiệt thòi cho các nhà đầu tư chiến lược trên địa bàn thành phố, đại biểu đề nghị, đối với các luật song hành có chính sách ưu việt hơn, HĐND và UBND thành phố Hà Nội sẽ chủ động để ngay khi luật có hiệu lực sẽ ban hành nghị quyết, tạo điều kiện để các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố không bị chậm hơn so với các doanh nghiệp khác trên phạm vi cả nước.

Xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, hiện đại

ĐBQH, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm đồng tình với chủ trương bổ sung quy định về xác thực định danh điện tử bởi đây là giải pháp cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan, góp phần phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế, đồng thời bảo đảm khả năng truy vết, xác định trách nhiệm của các chủ thể tham gia giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo Luật và đối chiếu với Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, đại biểu nhận thấy cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Cụ thể, Luật Thương mại điện tử đã quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trong việc thực hiện xác thực điện tử danh tính của người bán trước khi cho phép bán hàng trên nền tảng; đồng thời quy định trách nhiệm của người bán trong việc cung cấp thông tin để phục vụ việc xác thực danh tính theo pháp luật về định danh và xác thực điện tử. Trong khi đó, dự thảo Luật Hải quan tiếp tục quy định tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử.

"Theo tôi, nếu không quy định rõ mối quan hệ giữa hai đạo luật thì trong quá trình tổ chức thực hiện có thể phát sinh cách hiểu khác nhau, dẫn đến việc cùng một chủ thể phải thực hiện nhiều lần xác thực hoặc phải thực hiện theo các quy trình riêng biệt để phục vụ từng cơ quan quản lý. Điều này sẽ làm tăng chi phí tuân thủ, phát sinh thủ tục hành chính và chưa phù hợp với mục tiêu cải cách hành chính, xây dựng Chính phủ số và chuyển đổi số quốc gia", ĐBQH, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị, Ban soạn thảo nghiên cứu hoàn thiện quy định theo hướng Luật Hải quan sử dụng, kế thừa kết quả xác thực điện tử đã được thực hiện theo Luật Thương mại điện tử và pháp luật về định danh, xác thực điện tử, thay vì hình thành một cơ chế xác thực độc lập trong lĩnh vực hải quan.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu hoàn thiện dự thảo Luật theo ba định hướng. Một là, làm rõ việc xác thực định danh điện tử trong lĩnh vực hải quan được thực hiện trên cơ sở kế thừa kết quả xác thực theo Luật Thương mại điện tử và pháp luật về định danh, xác thực điện tử. Hai là, quy định nguyên tắc một lần xác thực đối với mỗi tài khoản, kết quả được chia sẻ, khai thác giữa các cơ quan nhà nước theo quy định của pháp luật. Ba là, tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa Luật Hải quan với Luật Thương mại điện tử và các luật có liên quan, góp phần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, hiện đại, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.