Đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng - người thắp lửa niềm tin

Đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng luôn nồng nhiệt khi mở lại từng trang ký ức về chuyện nghề, về hành trình tác nghiệp từ những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất của công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ông tự hào là một chiến sĩ - nghệ sĩ luôn có mặt nơi tuyến đầu bom rơi đạn lửa để ghi lại những khoảnh khắc, những hình ảnh chân thực về cuộc sống, chiến đấu của quân đội và Nhân dân Việt Nam. Những bộ phim tài liệu của ông đã góp phần không nhỏ trong trang sử truyền thống cách mạng của những người lính Cụ Hồ, đặc biệt với Đại thắng mùa Xuân 1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Luôn có mặt trên tuyến đầu

Những ngày đầu Xưởng phim Việt Nam được thành lập (năm 1956), người thanh niên trẻ tuổi Phạm Việt Tùng là nhân viên tổ ánh sáng. Ông luôn cảm thấy may mắn khi được theo chân những nhà làm phim thế hệ đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam như Khương Mễ, Mai Lộc, Hải Ninh, Hồng Sến, Lưu Xuân Thư, Khánh Dư… Với khát vọng được rèn luyện và cống hiến, ông đã theo học lớp Quay phim khóa III của Trường Điện ảnh Việt Nam (1965 - 1967). Tốt nghiệp, ông trở thành một trong những nhà quay phim đầu tiên của Xưởng phim Vô tuyến truyền hình thuộc Tổng cục Thông tin, tiền thân của Đài Truyền hình Việt Nam ngày nay.

Với tuổi trẻ nhiệt huyết, sau khi tu nghiệp quay phim tại Cộng hòa dân chủ Đức năm 1969 - 1971, Phạm Việt Tùng luôn có mặt tại những tuyến đầu trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Từ năm 1967 - 1973, ông đã nhiều lần đến tuyến lửa Vĩnh Linh, ghi được nhiều hình ảnh tư liệu tố cáo tội ác của Đế quốc Mỹ và các chiến công anh dũng của quân dân ta. Ông là quay phim, đạo diễn các bộ phim tài liệu "Quảng Bình quê ta ơi", "Mái trường xanh", "Tiếng trống trường", mang theo khát vọng sống, khát vọng hòa bình của bà con nơi giới tuyến chia cắt hai miền đất nước; khát khao được đi học của những đứa trẻ trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, mong muốn trưởng thành được cống hiến cho Tổ quốc.

Trong đợt Đế quốc Mỹ ném bom B52 Thủ đô Hà Nội 12 ngày đêm (18 - 29/12/1972), ông đã ghi được những thước phim lịch sử quý giá, trong đó có Hình ảnh B52 rơi sau cột truyền hình 58 Quán Sứ - Hà Nội. Hình ảnh đã được sử dụng như biểu tượng của Phát thanh - Truyền hình Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Ông cũng là quay phim chính phim tài liệu "Hà Nội 5 ngày đọ sức", đạo diễn phim "Hà Nội - Điện Biên Phủ" phản ánh sự kiên cường của quân và dân Hà Nội, với lòng dũng cảm, bằng vũ khí thô sơ nhưng vẫn chiến thắng vũ khí hiện đại, chiến tranh hủy diệt của quân thù. Ông còn hợp tác với các nhà làm phim quốc tế, đạo diễn Lê Thiều làm bộ phim tài liệu về đề tài giặc lái Mỹ "Khách sạn Hilton Hà Nội".

Tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử trong đoàn công tác Truyền hình - Đài Tiếng nói Việt Nam, ông cùng đoàn quân giải phóng tiếp quản Đài Truyền hình Sài Gòn ngày 30/4/1975, có mặt tại Dinh Độc Lập sáng ngày 1/5/1975. Ông đã được sống và ghi vào ống kính máy quay những ngày tháng lịch sử, những người lính đã làm nên chiến thắng, không khí hào hùng trên đường phố Sài Gòn cùng tình cảm yêu thương của đồng bào và bao cuộc trùng phùng của tình thân ruột thịt sau những năm dài bị chiến tranh chia cắt...

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc, đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng đã vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật với các bộ phim tài liệu truyền hình: Hà Nội, Điện Biên Phủ; Người lính xe tăng 390 ngày ấy, tư liệu phim nhựa Hình ảnh B52 rơi sau cột truyền hình 58 Quán Sứ - Hà Nội do ông là đạo diễn và quay phim.

Những thước phim góp phần làm sáng tỏ lịch sử

Từng được đi theo trong đội ngũ phục vụ Bác từ khi còn rất trẻ, từ lời dạy của Bác, trong sự nghiệp của mình, đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng luôn lấy sự thật lịch sử là đích đến, lịch sử như nó đã diễn ra.

Năm 1996, bộ phim tài liệu “Người lính xe tăng 390 ngày ấy” của đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng góp thêm tiếng nói bảo vệ sự thật, ghi công những con người đã góp phần làm nên chiến thắng lịch sử. Ông đã đấu tranh cho 4 người lính trên chiếc xe tăng đầu tiên - xe tăng 390 húc đổ cổng Dinh Độc Lập (thay vì là xe tăng 843 như ban đầu ngộ nhận). Ông kiên trì thuyết phục được 3 Đài Phát thanh - Truyền hình là Hà Nội, Hà Tây (cũ) và Hải Dương (cũ) - những địa phương có 4 thành viên xe tăng 390 cư trú - hợp tác làm phim. Khi bộ phim được công chiếu rộng rãi đã gây chấn động dư luận.

Gần đây, năm 2021, bộ phim tài liệu “Chuyện thật trưa 30/4/1975” là hành trình minh định diễn biến việc Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 Bùi Văn Tùng là người đã soạn thảo văn bản đầu hàng cho Tổng thống Việt Nam Cộng hòa đọc tại Đài Phát thanh Sài Gòn và tiếp nhận lời đầu hàng đó vào ngày 30/4/1975 lịch sử. “Tôi đã dành nhiều năm trời tìm kiếm những hình ảnh, phim, tài liệu, chứng cứ, tư liệu, nhân chứng... để câu chuyện được kể đúng như những gì đã diễn ra buổi trưa 30/4 ấy”.

Khi bộ phim “Chuyện thật trưa 30/4/1975” được công chiếu, Đại tá Bùi Văn Tùng - nguyên Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203, nhân vật của bộ phim đã ở tuổi 91. Bộ phim tài liệu đặc biệt này đã tham gia hạng mục phim tài liệu dự thi Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XXII năm 2021, được đề cử giải Bông Sen Bạc cho phim và giải Đạo diễn xuất sắc cho NSƯT Phạm Việt Tùng, khi ông đã bước sang tuổi 82, là ứng viên cao tuổi nhất nhận đề cử trong lịch sử Liên hoan phim Việt Nam.

“Người lính xe tăng 390 ngày ấy” và “Chuyện thật trưa 30/4/1975” là những thước phim quyết liệt nhưng chân thực, chứa đựng tình người, tình đồng đội của những người lính đã nhận Lá cờ Quyết thắng trước khi bước vào chiến dịch sinh tử quyết chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng đất nước, độc lập tự do cho dân tộc. Hai bộ phim là minh chứng sống động cho một niềm tin luôn được thắp sáng, niềm tin mà Nhân dân luôn hướng về những người lính dũng cảm kiên cường, đã vượt qua mọi chiến trường ác liệt để đến với thời khắc hòa bình - thống nhất.

Hình ảnh bốn người lính xe tăng 390 trở thành biểu tượng cho những người anh hùng, trở về cuộc sống đời thường giản dị sau cuộc chiến. Niềm vui lớn nhất của họ là sự thật lịch sử đã được sáng tỏ. Xe tăng số hiệu 390 đã được Thủ tướng Chính phủ ra quyết định công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2012. Chính ủy Bùi Văn Tùng được Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 17/10/2023.

Còn với đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng, năm nay đã ở tuổi 86, vẫn đầy tinh thần hào hùng của “Người lính già đầu bạc/Kể mãi chuyện Nguyên Phong". Ông luôn cho rằng mình may mắn được chứng kiến, ghi hình trọn vẹn những khoảnh khắc lịch sử của đất nước, cũng là những ký ức đẹp đẽ nhất khi ông đã luôn làm theo tiếng gọi của trái tim, cháy bỏng tình yêu con người, yêu và tin vào sự thật.