Đánh thức giá trị châu Phi

“Đây là một thời điểm tế nhị và một giai đoạn khó khăn. Chúng ta cần  tiếp tục khai phá các nguồn tài nguyên”. Có nhiều câu na ná như phát biểu tại Nam Sudan này đã được bà H.Clinton tuyên bố rành rọt trong các chặng dừng chân ở châu Phi từ ngày 30.7-10.8. Điểm nóng của châu Phi là ở đây. Điểm nóng khiến bà H.Clinton phải thay mặt Washington mà rằng: “Không đối tác nào có thể đem lại lựa chọn đó (lựa chọn đối tác đủ tiêu chuẩn), trừ chúng tôi”. Bà cho biết, Mỹ cam kết theo đuổi một mô hình quan hệ đối tác bền vững nhằm tăng thêm các giá trị, chứ không bòn rút các giá trị của châu Phi. Không nói ra, song ai cũng hiểu, phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ nhằm chỉ trích việc khai thác dầu lửa như vũ bão của các công ty Trung Quốc tại châu Phi.

Trung Quốc không ngần ngại công kích, cáo buộc Mỹ đang ngăn cản các lợi ích thương mại của họ ở châu Phi. Tân Hoa xã cho rằng việc bà H.Clinton phê phán Trung Quốc đã và đang khai thác tài nguyên của châu Phi là hoàn toàn đúng, nhưng cách phát biểu của bà lộ rõ âm mưu chia rẽ Trung Quốc và châu Phi để đạt được các quyền lợi ích kỷ của Washington. Câu chuyện đi đến đâu không quan trọng, điều quan trọng là châu Phi phải nhận ra giá trị của mình trong cuộc tranh cãi giữa Mỹ và Trung Quốc.

Trên thực tế, các nước giàu tài nguyên ở châu Phi đang có tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp hơn nhiều so với những nước không có những tiềm năng này. Những phát hiện mới về các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở một số nước châu Phi, bao gồm Ghana, Uganda, Tanzania và Mozambique, đang làm dấy lên một câu hỏi: liệu những “của trời cho” này có phải là một vận may mang lại sự thịnh vượng và niềm hy vọng hay là một tai họa kinh tế, chính trị, như đã từng xảy ra ở rất nhiều quốc gia? Đáng buồn là hiện nay thực tế trên vẫn hoàn toàn đúng. Khoảng cách bất bình đẳng tại các nước giàu tài nguyên thiên nhiên lớn hơn nhiều so với các quốc gia không có các nguồn lực như vậy.

Các chuyên gia hàng đầu về kinh tế và khoa học chính trị đã phát triển các nghiên cứu để giải thích về tình trạng tai họa tài nguyên. Các nhóm xã hội dân sự cũng được thành lập nhằm chống lại tình trạng trên và họ xác định được ba vấn đề chính. Một là, đồng tiền của các nước giàu tài nguyên có xu hướng mạnh hơn, gây cản trở cho các loại hàng hóa xuất khẩu. Hai là, việc khai thác tài nguyên thường tạo ra ít công ăn việc làm nên tỷ lệ thất nghiệp tăng. Ba là, giá cả của các nguồn tài nguyên không ổn định dễ gây ra sự bất ổn trong tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa, các quốc gia giàu tài nguyên thường không theo đuổi các chiến lược tăng trưởng bền vững. Họ đã không nhận ra rằng nếu không tái đầu tư nguồn tài nguyên giàu có của mình vào đầu tư sản xuất, họ sẽ trở nên nghèo hơn. Sự rối loạn chính trị sẽ làm vấn đề trở nên trầm trọng thêm, bởi xung đột về quyền sử dụng tiền thuê tài nguyên sẽ tạo ra các chính phủ phi dân chủ và tệ tham nhũng.

Có nhiều biện pháp để giải quyết những vấn đề trên, ví dụ như tỷ giá hối đoái thấp, có một quỹ ổn định, sự thận trọng trong đầu tư nguồn thu từ tài nguyên , quy định rõ ràng về cho vay và đặc biệt là sự minh bạch. Mặc dù rất cần thiết nhưng những biện pháp đó vẫn chưa được thực hiện triệt để. Các quốc gia châu Phi cần phải có thêm những bước đi tiếp theo để làm cho các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình trở thành vận may theo đúng nghĩa.

Một điều rất quan trọng là số tiền thu được từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên cần phải được sử dụng để thúc đẩy phát triển. Các cường quốc thực dân cũ coi châu Phi đơn giản chỉ là nơi để khai thác tài nguyên. Và một số đối tác  mới hiện cũng đang có thái độ tương tự. Chính vì vậy, các nước châu Phi cần thiết lập những thể chế, chính sách và pháp luật cần thiết để đảm bảo rằng các nguồn tài nguyên quốc gia sẽ không bị biến mất và phải mang lại lợi ích cho tất cả công dân. Lục địa Đen cần phải nhận thức được giá trị của mình, nhất là khi các nước lớn đã nhập cuộc.