Đánh giá toàn diện lĩnh vực bảo hiểm xã hội

Trụ cột của hệ thống an sinh xã hội

Phát biểu tại Phiên họp thứ nhất Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021 - 2026”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh - Trưởng Đoàn giám sát nhấn mạnh, “bảo hiểm xã hội là một trong những trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động, góp phần ổn định xã hội và phát triển bền vững đất nước”.

Những năm qua, chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội tiếp tục được hoàn thiện, diện bao phủ ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra nhiều vấn đề cần được đánh giá đầy đủ, khách quan để tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, đặc biệt trong bối cảnh triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 gắn với sắp xếp đơn vị hành chính, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Nội dung giám sát tập trung vào việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, trong đó đánh giá tính kịp thời, đầy đủ, đồng bộ, thống nhất và chất lượng của các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Bên cạnh đó là việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, bao gồm: công tác phổ biến, tuyên truyền chính sách, pháp luật bảo hiểm xã hội; công tác quản lý và phát triển đối tượng tham gia các loại hình bảo hiểm xã hội; công tác thu, chi bảo hiểm xã hội; công tác thanh tra, kiểm tra về bảo hiểm xã hội; cải cách thủ tục bảo hiểm xã hội; hoạt động đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội...

Nghị quyết 42-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII đặt ra mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu 60% lực lượng lao động trong độ tuổi lao động tham gia bảo hiểm xã hội. Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Chu Mạnh Sinh cho đây là chỉ tiêu cực kỳ khó khăn, nếu không có giải pháp căn cơ.

Ông Sinh dẫn chứng tình trạng doanh nghiệp ngoài nhà nước chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động. “Chúng tôi cực kỳ vất vả, vận dụng tối đa các quy định để giải quyết tốt nhất chế độ cho người lao động, nhưng tình trạng vẫn treo ở đó”. Bên cạnh đó, đối tượng lao động phi truyền thống, lao động công nghệ chưa tham gia bảo hiểm xã hội, sẽ ảnh hưởng đến hệ thống an sinh xã hội sau này.

Công tác phổ biến, tuyên truyền chính sách, pháp luật bảo hiểm xã hội cũng là nội dung được quan tâm. Theo ông Chu Mạnh Sinh, mặc dù các cấp, các ngành làm ngày làm đêm, đến tận cơ sở, người lao động, hình thức tuyên truyền đa dạng, nhưng “thông tin thẩm thấu đến người dân rất chậm”.

Ông Sinh kỳ vọng, giám sát chuyên đề sẽ xem xét toàn diện, đánh giá tổng thể thực trạng bảo hiểm xã hội, đưa ra giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả của trụ cột an sinh xã hội này.

Đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát

Theo kế hoạch, sau khi tiếp thu ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp tháng 7, Đoàn giám sát sẽ hoàn thiện Kế hoạch giám sát và các đề cương báo cáo, ban hành và thông báo tới các cơ quan, tổ chức chịu sự giám sát và cơ quan, tổ chức có liên quan.

Dự kiến tháng 3 - 4/2027, sẽ tổ chức giám sát, khảo sát tại một số tỉnh, thành phố. Đoàn giám sát dự kiến tổ chức 3 đoàn công tác đi giám sát, khảo sát tại 6 tỉnh, thành phố. Việc lựa chọn địa phương giám sát, khảo sát trực tiếp bảo đảm tính đại diện cho bức tranh chung của cả nước, từ địa phương có tỷ lệ người tham gia bảo hiểm xã hội cao đến những địa phương có tỷ lệ người tham gia bảo hiểm xã hội thấp; địa phương có nhiều doanh nghiệp FDI; địa phương tập trung đông lao động phi chính thức; khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…

Bám sát tinh thần đổi mới mạnh mẽ hoạt động giám sát của Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh - Phó Trưởng đoàn thường trực Đoàn giám sát cho biết, Đoàn giám sát sẽ chú trọng từ khâu xây dựng đề cương báo cáo, bám sát chức năng, nhiệm vụ của các chủ thể, tránh dàn trải; ứng dụng công nghệ trong cập nhật số liệu và khai thác các tài liệu liên quan đến lĩnh vực giám sát. Đoàn cũng tăng cường các hoạt động trao đổi trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian di chuyển và giảm thiểu ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan chịu sự giám sát.

Đặc biệt, đổi mới thực sự cách thức làm việc với cơ sở. Chọn mẫu vừa đủ, trên cơ sở những hiểu biết đã có để đánh giá toàn diện lĩnh vực. Bố trí các tổ khảo sát xuống thẳng địa bàn cần tìm hiểu, tránh gây phiền hà cho địa phương. “Quan trọng nhất là nghiên cứu thật kỹ các báo cáo gửi về để khi làm việc với cơ sở lựa chọn hỏi trúng vấn đề và có tính phát hiện cao hơn. Từ đó, đánh giá đúng thực trạng, số liệu xác thực, thông tin đầy đủ; nhận định rõ vấn đề; kiến nghị, đề xuất chính xác, sát thực tiễn”, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh nói.

Nhấn mạnh đây là chuyên đề giám sát có phạm vi rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người lao động và hệ thống an sinh xã hội của đất nước, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý, giám sát không chỉ đánh giá thực trạng, mà còn để kiến tạo chính sách cho sự phát triển nhanh, bao trùm và bền vững của Việt Nam trong tương lai. Vì vậy, "các thành viên Đoàn giám sát cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, bám sát mục tiêu để đánh giá khách quan, toàn diện; đồng thời, nhận diện những bất cập của chính sách để kiến nghị hoàn thiện pháp luật, bảo đảm tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người lao động và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước".