Đằng sau hàng trăm tựa game của Funtap: Doanh nghiệp công nghệ Việt đang tạo giá trị hay chủ yếu làm cầu nối cho các studio nước ngoài?
Mỗi tháng, hàng triệu game thủ Việt Nam đăng nhập vào những tựa game do Funtap phát hành. Trên kho ứng dụng, doanh nghiệp này xuất hiện với vai trò nhà phát hành của hàng trăm trò chơi, từ nhập vai, chiến thuật đến eSports, đồng thời giới thiệu sở hữu mạng lưới hơn 50 triệu người chơi và hợp tác với hơn 150 đối tác toàn cầu.
Tuy nhiên, nếu bóc tách từng sản phẩm trong danh mục ấy, một bức tranh khác dần hiện ra. Phần lớn những tựa game tạo nên tên tuổi của Funtap không được phát triển tại Việt Nam, mà đến từ các studio Trung Quốc – nơi nắm giữ công nghệ, tài sản trí tuệ (IP) và quyền quyết định đối với vòng đời sản phẩm. Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: trong chuỗi giá trị của ngành công nghiệp game trị giá hàng trăm tỷ USD, Funtap đang kiến tạo giá trị công nghệ hay chủ yếu đảm nhiệm vai trò đưa các sản phẩm nước ngoài đến tay người chơi Việt?
Phát hành "dày đặc" game có nguồn gốc từ Trung Quốc
Chỉ trong khoảng một thập kỷ, Funtap đã vươn lên trở thành một trong những nhà phát hành game di động lớn nhất Việt Nam. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, đơn vị này đã phát hành hàng trăm tựa game, phục vụ khoảng 50 triệu người chơi trên toàn cầu và duy trì hàng triệu tài khoản hoạt động mỗi tháng.
Những con số đó cho thấy Funtap đã xây dựng được một hệ thống vận hành quy mô lớn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn lại nằm ở nguồn gốc của các sản phẩm.
Nếu nhìn vào danh mục những trò chơi tạo nên tên tuổi của Funtap trong nhiều năm qua, có thể nhận thấy sự xuất hiện dày đặc của các nhà phát triển đến từ Trung Quốc như Tencent, Moonton, Lilith Games, Yoozoo Games, Perfect World, CMGE hay nhiều studio trực thuộc các tập đoàn công nghệ lớn của quốc gia này.
Từ những MMORPG chuyển thể theo tiểu thuyết kiếm hiệp, tiên hiệp cho đến các game chiến thuật thời gian thực hay MOBA trên di động, phần lớn đều được phát triển tại Trung Quốc trước khi được Funtap mua quyền phát hành tại Việt Nam.
Điều này phản ánh một sự thay đổi của thị trường game Việt. Nếu như hơn mười năm trước, các doanh nghiệp trong nước chủ yếu hợp tác với những nhà phát triển Hàn Quốc, thì khoảng sáu đến bảy năm gần đây, Trung Quốc đã trở thành nguồn cung cấp nội dung áp đảo. Không chỉ Funtap mà nhiều nhà phát hành khác cũng vận hành theo mô hình tương tự.
Tuy nhiên, Funtap là một trường hợp đáng chú ý bởi quy mô phát hành rất lớn trong khi dấu ấn ở mảng phát triển game gốc lại khá mờ nhạt.
Funtap đang bán game hay đang bán năng lực vận hành?
Đây là câu hỏi cốt lõi nếu nhìn Funtap dưới góc độ kinh tế. Ở bề nổi, Funtap là nhà phát hành game. Nhưng nếu phân tích chuỗi giá trị, doanh nghiệp này gần như không tham gia vào giai đoạn tạo ra sản phẩm. Studio nước ngoài đảm nhiệm toàn bộ các công đoạn có hàm lượng công nghệ cao nhất:nghiên cứu thị trường; xây dựng cốt truyện; thiết kế gameplay; phát triển engine; lập trình; đồ họa; âm thanh; trí tuệ nhân tạo; vận hành cập nhật phiên bản toàn cầu.
Đó cũng là nơi hình thành tài sản giá trị nhất của ngành game hiện đại: quyền sở hữu trí tuệ (IP). Trong khi đó, phần việc của Funtap bắt đầu khi trò chơi đã gần hoàn thiện.
Doanh nghiệp đảm nhận các công đoạn như: mua quyền phát hành; xin giấy phép cung cấp trò chơi tại Việt Nam; Việt hóa ngôn ngữ; điều chỉnh một số nội dung để phù hợp quy định pháp luật; xây dựng cộng đồng người chơi; vận hành máy chủ; tổ chức sự kiện; chăm sóc khách hàng; triển khai thanh toán và các hoạt động tiếp thị.
Nói cách khác, Funtap đang tạo giá trị ở khâu thương mại hóa thay vì sáng tạo công nghệ. Đây là mô hình phổ biến của ngành game toàn cầu, nhưng cũng đồng nghĩa với việc phần giá trị lớn nhất của chuỗi – từ công nghệ lõi đến quyền khai thác tài sản trí tuệ – vẫn thuộc về nhà phát triển.
Khi dữ liệu người chơi trở thành tài sản lớn nhất
Nếu tài sản trí tuệ thuộc về các studio, vậy điều gì khiến các nhà phát hành như Funtap vẫn có vị trí quan trọng? Câu trả lời nằm ở hệ sinh thái vận hành. Một doanh nghiệp như Funtap không chỉ bán game. Họ sở hữu: cộng đồng hàng triệu người chơi; hệ thống thanh toán; nền tảng chăm sóc khách hàng; dữ liệu hành vi người dùng; kinh nghiệm tối ưu doanh thu trong từng sự kiện.
Đây là những yếu tố khiến các studio nước ngoài khó có thể tự mình thay thế trong ngắn hạn. Ở góc độ này, Funtap không đơn thuần là một "đại lý phân phối", mà đóng vai trò cầu nối giữa sản phẩm quốc tế và thị trường nội địa.
Trong ngành game, doanh nghiệp có thể tăng trưởng bằng hai con đường. Một là trở thành publisher – phát hành game của người khác. Hai là trở thành developer – tự tạo ra trò chơi của mình.
Con đường thứ hai khó khăn hơn nhiều. Nó đòi hỏi hàng trăm kỹ sư, họa sĩ, biên kịch và nhiều năm đầu tư trước khi có thể tạo ra một IP đủ sức cạnh tranh toàn cầu.
Cho đến nay, dấu ấn của Funtap vẫn nghiêng nhiều về vai trò nhà phát hành hơn là nhà phát triển. Nếu điều này không thay đổi, doanh nghiệp sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung nội dung từ các studio nước ngoài. Điều đó đồng nghĩa với việc biên lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng và thậm chí danh mục sản phẩm đều chịu ảnh hưởng đáng kể từ chiến lược của các đối tác sở hữu IP.
Câu chuyện của Funtap cũng là câu chuyện của ngành game Việt
Nhìn rộng hơn, Funtap không phải ngoại lệ mà phản ánh một thực tế của ngành game trong nước: Việt Nam đã xây dựng được những doanh nghiệp vận hành, phát hành và khai thác thị trường rất hiệu quả, nhưng số lượng doanh nghiệp sở hữu các IP game đủ sức cạnh tranh quốc tế vẫn còn khiêm tốn.
Trong chuỗi giá trị toàn cầu, phần giá trị cao nhất vẫn nằm ở khâu sáng tạo nội dung và công nghệ lõi. Vì vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ dành cho Funtap mà cho cả ngành game Việt Nam là: liệu các nhà phát hành sẽ tiếp tục đóng vai trò "cầu nối" cho các sản phẩm ngoại, hay sẽ chuyển mình thành những doanh nghiệp có khả năng tạo ra các tài sản trí tuệ mang thương hiệu Việt?
(Còn tiếp)
