Dân chủ phải đi cùng với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm

Sáng 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Dân chủ ở cơ sở thực chất, trách nhiệm, phù hợp với môi trường số

Nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh, yêu cầu sửa đổi không phải chỉ tinh gọn từ 91 Điều xuống còn 61 Điều mà quan trọng là làm cho dân chủ ở cơ sở thực chất, trách nhiệm hơn và phù hợp với phương thức quản trị mới, phù hợp với môi trường số. Thực hiện chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đối với dân chủ ở cơ sở.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, việc sửa đổi luật phải xác định đúng tinh thần, dân chủ đi cùng pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm, nghiêm minh ở cơ sở. Dân chủ ở cơ sở không chỉ là người dân được biết, được bàn, được tham gia ý kiến mà quan trọng hơn là ý kiến đó được tiếp nhận thế nào, ai trả lời, bao giờ trả lời và kết quả xử lý ra sao.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đối với những cơ chế trực tiếp tác động đến quyền của người dân phải được quy định rõ, không để khó thực hiện trong thực tế. Đồng thời, phải xử lý kỹ mối quan hệ giữa Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) với pháp luật chuyên ngành. Nhấn mạnh điều này, Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo luật mở rộng phạm vi Nhân dân tham gia ý kiến đối với đất đai, quy hoạch, dự án đầu tư, môi trường, tái định cư, đơn vị hành chính. Đây là những lĩnh vực luật chuyên ngành đã quy định khá cụ thể. Vì vậy, đề nghị không vì tăng dân chủ mà tăng thêm thủ tục. Thủ tục phải dễ hiểu, dễ nhớ, ngắn gọn để người dân, doanh nghiệp tiếp cận được.

Nhấn mạnh chuyển đổi số phải mở rộng dân chủ, không tạo ra khoảng cách dân chủ số, Chủ tịch Quốc hội đồng tình với việc cho phép họp trực tuyến, bỏ phiếu điện tử, lấy ý kiến trên nền tảng số nhưng phải bảo đảm người cao tuổi, người ở vùng khó khăn, người chưa có điều kiện vẫn có đầy đủ cơ hội được tham gia. Phương thức số là một công cụ mở rộng quyền, không phải điều kiện để thực hiện quyền. Đồng thời, phải xử lý chặt chẽ vấn đề xác thực, chống gian lận, bảo vệ dữ liệu và cách xác định kết quả khi kết hợp nhiều phương thức. Nhanh hơn phải đi cùng tin cậy hơn, thuận tiện hơn nhưng không làm giảm tính xác thực, ý chí của Nhân dân.

Cùng quan tâm đến phương thức thực hiện dân chủ trên môi trường số, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, chuyển đổi số là hết sức cần thiết, nhưng không nên coi đây là phương thức duy nhất hay bắt buộc; vẫn cần duy trì các kênh trực tiếp và có biện pháp hỗ trợ các nhóm khó tiếp cận công nghệ, không làm tăng chi phí không hợp lý cho người dân khi thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở, từ đó mới bảo đảm mở rộng khả năng tham gia của người dân.

Quy định cụ thể thời hạn phản hồi ý kiến Nhân dân

Đáng lưu ý, để tránh hình thức khi thực hiện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ cần tiếp tục làm rõ và tăng cường cơ chế trách nhiệm giải trình và chế tài; bảo đảm tính bao trùm khi mở rộng môi trường điện tử; tăng tính độc lập, điều kiện hoạt động thực chất của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng. Quy định cụ thể, khả thi thời hạn và chất lượng phản hồi ý kiến Nhân dân. Đánh giá tác động kỹ đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. “Phải lấy người dân làm trọng tâm trong sửa đổi luật để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Trước đó, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà trình bày Tờ trình dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Theo đó, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tập trung quy phạm hóa 3 chính sách: bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền; đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, đổi mới phương thức thực hiện thích ứng không gian số, dữ liệu mở, bảo đảm công khai, minh bạch; hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày đề nghị tiếp tục rà soát nội dung sửa đổi, bổ sung và các cơ chế mới, bảo đảm có cơ sở thực tiễn, đánh giá tác động, tính khả thi và phù hợp với trình tự, thủ tục rút gọn.

Dự án Luật liên quan đến nhiều lĩnh vực nên cần phân định rõ với pháp luật chuyên ngành, nhất là về tiếp cận thông tin, kiến nghị, giám sát, Ban Thanh tra nhân dân và thực hiện dân chủ trên môi trường số. Làm rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền, trách nhiệm và mối quan hệ giữa các cơ chế, tránh chồng chéo, quy định lại hoặc phát sinh thêm thủ tục.