Cụ thể hóa ngay trong luật các tiêu chí khẩn cấp, cấp bách, Quốc hội không thể họp được

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại phiên thảo luận tổ là các quy định tại Điều 48, 49, 50 và 51 của dự thảo Luật quy định cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh, Chính phủ ban hành Nghị định để điều chỉnh các quy định của Luật do Quốc hội ban hành trong trường hợp cấp bách, khẩn cấp khi Quốc hội không thể họp. Các ý kiến cho rằng, việc cho phép ban hành Nghị định để điều chỉnh nội dung của luật bản chất chính là sửa luật, trong khi lập pháp là thẩm quyền duy nhất của Quốc hội theo Hiến pháp nên đề nghị cần đánh giá tác động chính sách kỹ lưỡng trước khi ban hành.

ĐBQH Tạ Văn Hạ (TP. Đà Nẵng) nhấn mạnh, cần giữ vững nguyên tắc phân định rạch ròi vai trò của ba nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp, tư pháp để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả giám sát. Đại biểu cảnh báo tình trạng Chính phủ vừa soạn thảo, trình dự án luật lại vừa trực tiếp tiếp thu, điều chỉnh dễ dẫn đến nguy cơ “vừa đá bóng, vừa thổi còi” và đề nghị, chỉ nên luật hóa những nội dung đã thực sự “chín”, rõ ràng và được kiểm nghiệm qua thực tiễn. Bên cạnh đó, đại biểu Tạ Văn Hạ cũng nêu thực tế hiện nay áp lực văn bản dưới luật lên các bộ ngành rất lớn, do đó, cần sự phối hợp trách nhiệm, chặt chẽ ngay từ đầu giữa các cơ quan trong quy trình làm luật.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (TP. Quảng Ninh) và ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (TP. Đà Nẵng) đề nghị cụ thể hóa ngay trong luật các tiêu chí thế nào là “khẩn cấp”, “cấp bách", “Quốc hội không thể họp được”?

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng, cần quy định rõ danh mục các nội dung không được phép điều chỉnh bằng nghị định, pháp lệnh (như quyền con người, quyền công dân, thuế...) và dự liệu sẵn cơ chế xử lý hậu quả pháp lý nếu Quốc hội không chấp thuận quy định điều chỉnh đó. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cũng đề nghị, thay quy định “báo cáo Quốc hội” bằng quy định “trình Quốc hội xem xét quyết định tại kỳ họp gần nhất” và dự liệu hậu quả pháp lý nếu không được chấp thuận. Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cũng gợi ý nên thay cụm từ "Nghị định điều chỉnh luật" bằng cách thể hiện phù hợp hơn là "xử lý các vấn đề phát sinh trong thời gian Quốc hội không họp".

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc còn đề nghị, nên quy định việc tham gia phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thành trách nhiệm, bước bắt buộc mang tính thực chất.

Về thẩm quyền ban hành văn bản vi phạm pháp luật của chính quyền địa phương, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhận định, nội dung này có tác động trực tiếp và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp. Góp ý cụ thể vào các điều, khoản về nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhận thấy, tại điểm b, khoản 1, Điều 18 dự thảo cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành nghị quyết quy định biện pháp khác có tính chất đặc thù phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, nhưng lại không xác định giới hạn biện pháp đặc thù.

Khoản 3, Điều 18 dự thảo giao Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh ban hành quyết định về quy định phân cấp và thực hiện nhiệm vụ quyền hạn được phân cấp, phân quyền; trong khi điểm c, khoản 2, Điều 18 dự thảo lại giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh cũng thực hiện thẩm quyền này.

Mặt khác, khoản 3, Điều 19 dự thảo cho phép Ủy ban Nhân dân cấp xã quy định những vấn đề được pháp luật được luật ở pháp lệnh nghị định giao và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn về phân cấp; trong khi khoản 2, Điều 19 dự thảo cho phép Hội đồng Nhân dân cấp xã ban hành chính sách, biện pháp đảm bảo thi hành hiến pháp, văn bản cơ quan nhà nước cấp trên và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương…

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhận thấy, biện pháp đặc thù là khái niệm mở và nếu luật không xác định giới hạn sẽ rất dễ phát sinh tình trạng mỗi địa phương có một cách hiểu khác nhau và có nơi có thể áp đặt thêm điều kiện, thủ tục đối với người dân của doanh nghiệp. Hơn nữa, quy định như dự thảo có thể dẫn đến tình trạng một nội dung cùng do cả Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định, dẫn đến lúng túng trong việc lựa chọn hình thức văn bản và khó xác định trách nhiệm.

Đối với cấp xã, nếu Hội đồng nhân dân được ban hành chính sách mà Ủy ban nhân dân lại không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành chính sách sẽ dẫn đến việc nghị quyết khó đi vào trong cuộc sống. Đặt vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị, bổ sung vào điểm b, khoản 1, Điều 18 giới hạn biện pháp đặc thù theo hướng: không đặt ra quy định hạn chế quyền con người, quyền công dân và không đặt thêm nghĩa vụ về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và yêu cầu chuyên môn.