Cơ sở pháp lý đồng bộ, hiện đại, bảo vệ và phát huy giá trị di sản

Kịp thời nội luật hóa các cam kết quốc tế

Báo cáo về kết quả bước đầu thực hiện Luật Di sản văn hóa, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền vui mừng cho biết, sau khi Luật Di sản văn hóa có hiệu lực, đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các quyết định xếp hạng 6 di tích quốc gia đặc biệt, điều chỉnh khoanh vùng 1 di tích quốc gia đặc biệt. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành các quyết định xếp hạng 26 di tích quốc gia, điều chỉnh khoanh vùng bảo vệ 2 di tích quốc gia theo các hồ sơ đề nghị sau khi có ý kiến của các Hội đồng theo quy định.

Đặc biệt, tháng 12/2025, tại kỳ họp của Ủy ban Di sản thế giới, hồ sơ Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc lẽ ra đã bị đưa ra khỏi danh sách đệ trình xem xét công nhận là Di sản văn hóa thế giới do chưa được ghi danh mà đã có các dự án phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực này. Tuy nhiên, Đoàn Việt Nam đã cung cấp các nội dung được quy định tại Điều 29, Điều 30, Luật Di sản văn hóa về yêu cầu kiểm soát các dự án đầu tư xây dựng trong khu vực di tích, di sản thế giới và đánh giá tác động đến di sản thế giới.

“Các thành viên Ủy ban Di sản thế giới đánh giá rất cao điều này, cho rằng Việt Nam là một trong những quốc gia có kinh nghiệm trong việc kịp thời nội luật hóa các quy định của UNESCO và khuyến khích Việt Nam in Luật Di sản văn hóa bằng tiếng Anh, gửi cho Ủy ban Di sản thế giới. Cũng nhờ đó, toàn bộ 21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới đều ủng hộ di sản của chúng ta”, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền kể.

Đối với di sản tư liệu, lần đầu tiên được quy định thành một chương riêng trong Luật Di sản văn hóa, sau khi Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật có hiệu lực, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản hướng dẫn các địa phương, cơ quan, tổ chức rà soát, nhận diện, kiểm kê để lập hồ sơ khoa học di sản tư liệu ghi danh vào các danh mục của quốc gia và UNESCO. Các địa phương đã từng bước triển khai các quy định mới về di sản tư liệu với nhiều hoạt động đã được thực hiện, trong đó có việc ban hành kế hoạch kiểm kê di sản tư liệu trên địa bàn và lập Danh mục kiểm kê di sản tư liệu như các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hưng Yên, Nghệ An, Khánh Hòa, Thanh Hóa…

Hiện nay, 3 hồ sơ khoa học di sản tư liệu đang được đề cử UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới (Khối tài liệu lưu trữ về Đông Dương bảo quản tại Pháp và Việt Nam (1862 - 1954)) và Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương (Văn bia phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình).

Hoàn thiện cơ sở dữ liệu về di sản văn hóa

Thực hiện các quy định mới của Luật Di sản văn hóa năm 2024 về xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, tiêu chuẩn hóa thông tin và bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Năm 2025, Bộ đã ban hành Kế hoạch triển khai Nền tảng quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa, hướng tới hoàn thiện cơ sở dữ liệu thống nhất, hiện đại, có khả năng quản lý toàn diện các loại hình di sản văn hóa, kế thừa và tích hợp dữ liệu hiện có, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số ngành di sản văn hóa.

Để bảo đảm kết nối, liên thông cơ sở dữ liệu về di sản văn hóa với Cơ sở dữ liệu quốc gia của Trung tâm Dữ liệu quốc gia (C12), Bộ đã ban hành Quy chế về danh mục trường thông tin, dữ liệu, dữ liệu số, quy trình thu thập, cập nhật, chỉnh sửa và yêu cầu đối với việc phúc tra cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa (Quyết định số 991/QĐ-BVHTTDL ngày 29/4/2026).

Bộ chỉ đạo Cục Di sản văn hóa tiếp tục duy trì 4 hệ thống thông tin quản lý: hiện vật, di tích, di sản văn hóa phi vật thể, bảo tàng. Bên cạnh đó, năm 2022, Bộ đã triển khai thực hiện dự án theo chương trình nguồn vốn trung hạn “Xây dựng nền tảng, cơ sở dữ liệu quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa” với mục tiêu xây dựng nền tảng quản lý chung, chia sẻ và khai thác cơ sở dữ liệu ở dạng số các di sản văn hóa Việt Nam.

Hiện nay đã tiến hành scan 4,3 triệu trang tài liệu hiện có (đạt 100%) hồ sơ khoa học xếp hạng/ghi danh/công nhận di sản văn hóa từ năm 1962 đến năm 2025. Thực hiện số hóa 3D, Panorama 360 với 3 di tích quốc gia đặc biệt (chùa Keo, tháp Bánh Ít, lăng Minh Mạng) và số hóa 3D với 100 bảo vật quốc gia; hoàn thiện kết nối các hệ thống thông tin quản lý về di sản văn hóa, bản đồ số…

Có thể thấy, Luật Di sản văn hóa năm 2024 bước đầu đã tác động tích cực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa. Tuy nhiên, kết quả huy động nguồn lực xã hội hóa di sản văn hóa chưa được báo cáo rõ, trong khi đây cũng là một trong những chính sách mới, quan trọng. Vì vậy, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch bổ sung số liệu cụ thể (số lượng, hình thức, giá trị các dự án, hoạt động xã hội hóa) làm cơ sở đánh giá thực chất.