Có cơ chế để xuất bản cân bằng nhiệm vụ chính trị và phát triển bền vững

Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là hai trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước, đồng thời đang hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô sách, phát triển hệ sinh thái xuất bản hiện đại với hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các tập đoàn xuất bản - truyền thông mạnh.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương, Luật Xuất bản năm 2012 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của internet, chuyển đổi số và yêu cầu mới đặt ra từ thực tiễn, nhiều quy định đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung.

Việc xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản diễn ra trong bối cảnh triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, đòi hỏi phải thể chế hóa các chủ trương, chính sách nhằm phát triển xuất bản.

Theo báo cáo, Nhà xuất bản Hà Nội là một trong các đơn vị xuất bản sớm chuyển sang mô hình doanh nghiệp hạch toán độc lập (năm 1993). Cuối năm 2005, thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, Nhà xuất bản Hà Nội chuyển sang mô hình doanh nghiệp là Công ty TNHH Nhà nước một thành viên. Hiện nay Nhà xuất bản Hà Nội hoạt động theo mô hình doanh nghiệp Công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước, do UBND Thành phố làm chủ sở hữu.

Về nhân lực, Nhà xuất bản hiện gồm 27 người, 26/27 người có trình độ Đại học trở lên, trong đó 7 người có trình độ thạc sĩ trở lên ở các ngành: kinh tế, luật, văn học, ngôn ngữ, lịch sử, triết học...

Những năm qua, mặc dù trải qua nhiều giai đoạn hết sức khó khăn, thị trường xuất bản có nhiều biến động, Nhà xuất bản vẫn đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ văn hóa, chính trị của Thành phố trong từng thời kỳ, duy trì được mức tăng trưởng số lượng xuất bản phẩm cả về số đầu sách lẫn số bản in; có tác phẩm đạt Giải thưởng Sách Quốc gia hàng năm...

Hiện tại, số lượng xuất bản phẩm của Nhà xuất bản Hà Nội đạt gần 4.000 đầu/năm. Bên cạnh đó, Nhà xuất bản luôn hoàn thành các chỉ tiêu doanh thu của thành phố, bảo đảm thu nhập và đời sống ổn định cho cán bộ, người lao động.

Theo lãnh đạo Nhà xuất bản Hà Nội, khó khăn lớn nhất đối với đơn vị nói riêng và các nhà xuất bản trên cả nước là làm thế nào để vừa thực hiện chức năng là công cụ sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng lại vừa bảo đảm phát triển như một ngành kinh tế.

Với mô hình hoạt động doanh nghiệp, hàng năm đơn vị phải thực hiện nghĩa vụ về thuế đất; biên tập viên và người lao động không được xếp chức danh, ngạch bậc; nhiều chính sách ưu đãi (đặt hàng từ nguồn ngân sách nhà nước, đầu tư...) không được áp dụng do vướng mắc trong các quy định pháp luật liên quan.

Ngoài ra còn những khó khăn về công nghệ, nhân lực; nhu cầu đọc sách truyền thống có xu hướng giảm; tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường mạng diễn biến phức tạp…

Nhà xuất bản kiến nghị sớm hoàn thiện việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản phù hợp với xu thế chuyển đổi số và phát triển kinh tế số; hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.

Bên cạnh đó, tiếp tục hỗ trợ các chương trình phát triển văn hóa đọc, xây dựng không gian đọc sách, thư viện số và các mô hình cà phê sách gắn với phát triển văn hóa Thủ đô.

Nhà xuất bản Hà Nội có thế mạnh đối với các xuất bản phẩm phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Lãnh đạo đơn vị đề nghị tạo cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đối với các xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị; hỗ trợ đầu tư hạ tầng số, cơ sở dữ liệu số và xuất bản điện tử đối với các nhà xuất bản hoạt động theo mô hình doanh nghiệp.

Tại cuộc làm việc, các đại biểu tập trung thảo luận về cơ chế chính sách cho nhà xuất bản với mô hình doanh nghiệp, và tìm kiếm mô hình phù hợp cho đơn vị xuất bản; cơ chế, chính sách đãi ngộ, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ người làm công tác xuất bản; chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản và khai thác dữ liệu xuất bản; quảng cáo trên xuất bản phẩm…

Thay mặt Đoàn khảo sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương đánh giá cao báo cáo của Nhà xuất bản đã cung cấp toàn diện, sâu sắc, chia sẻ thông tin thực tiễn quý báu, với tinh thần cởi mở và trách nhiệm cao. Những thông tin của Nhà xuất bản giúp Đoàn hiểu rõ hơn thực trạng, vướng mắc từ cơ sở của mô hình Công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ thị trường, trước khó khăn, bất cập, vướng mắc từ cơ chế chính sách hiện nay, đơn vị đã tìm ra những bước đi phát triển mới, như mô hình cà phê sách tại cơ sở, triển khai sách điện tử, từng bước ứng dụng công nghệ số... nhằm thích ứng với xu hướng mới.

Những ý kiến, kiến nghị từ thực tiễn hoạt động của Nhà xuất bản sẽ là cơ sở quan trọng để Đoàn khảo sát tổng hợp, phục vụ công tác thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, cũng như rà soát, góp ý hoàn thiện các quy định khác liên quan nhằm tháo gỡ bất cập, tạo điều kiện cho xuất bản phát triển.