Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Sri Lanka:Biến tin cậy chính trị thành động lực cho mối quan hệ hợp tác thực chất
Việt Nam - Sri Lanka là một trong những mối quan hệ song phương giàu chiều sâu lịch sử và mang đậm dấu ấn của sự đồng cảm, tin cậy chính trị cũng như kết nối văn hóa - tâm linh đặc biệt. Chuyến thăm cấp nhà nước sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, vì vậy, được kỳ vọng tạo ra bước đột phá cho mối quan hệ, biến sự tin cậy chính trị và nền tảng hữu nghị sâu sắc thành động lực cho mối quan hệ hợp tác thực chất.
Việt Nam - Sri Lanka là một trong những mối quan hệ song phương giàu chiều sâu lịch sử và mang đậm dấu ấn của sự đồng cảm, tin cậy chính trị cũng như kết nối văn hóa - tâm linh đặc biệt. Chuyến thăm cấp nhà nước sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, vì vậy, được kỳ vọng tạo ra bước đột phá cho mối quan hệ, biến sự tin cậy chính trị và nền tảng hữu nghị sâu sắc thành động lực cho mối quan hệ hợp tác thực chất.
Nền tảng chính trị khởi nguồn từ sự mến phục và đồng cảm lịch sử
Nằm cách xa hơn 3.000km, nhưng cái tên Việt Nam và Hồ Chí Minh chưa bao giờ xa lạ với người dân đảo quốc Sri Lanka. Nền tảng của mối quan hệ ấy được hình thành từ rất sớm, bắt nguồn từ sự mến phục sâu sắc của Sri Lanka đối với cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của Việt Nam.
Vào thời điểm phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc khỏi ách thực dân sôi sục, và bản thân Sri Lanka cũng đang chịu ách đô hộ gần 100 năm của người Anh, dân tộc Việt Nam đã trở thành biểu tượng của tinh thần kiên cường và khát vọng tự do, tạo nên sự đồng cảm mạnh mẽ trong lòng dân chúng Sri Lanka. Tình cảm của nhân dân Sri Lanka dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện trân trọng qua Tượng đài Người được dựng tại thủ đô Colombo năm 2013, cũng là tượng đài lãnh tụ nước ngoài duy nhất đặt tại khu vực thủ đô của Sri Lanka, "trở thành một biểu tượng vĩnh cửu của tình hữu nghị truyền thống và quan hệ tốt đẹp của nhân dân Sri Lanka và Việt Nam", như lời cựu Tổng thống Mahinda Rajapaksa (2019-2022) từng nhấn mạnh.
Chính sự ngưỡng mộ đó đã thúc đẩy Sri Lanka trở thành một trong những quốc gia sớm thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam vào năm 1970 sau khi quan hệ lãnh sự được thiết lập từ trước đó vào năm 1964.
Cùng với đó, hai nước còn chia sẻ vai trò và tiếng nói chung trong Phong trào Không liên kết (NAM), nơi cả Việt Nam và Sri Lanka đều đề cao nguyên tắc độc lập, tự chủ, không liên minh quân sự và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Chính khởi đầu này đã giúp hai quốc gia gắn kết với nhau trước hết bởi sự tin cậy chính trị, điều trở thành nền tảng cho mối quan hệ phát triển toàn diện sau này.
Hành trình kết nối bền chặt qua bước chân Phật giáo
Bên cạnh nền tảng chính trị - lịch sử, quan hệ Việt Nam - Sri Lanka còn được nuôi dưỡng bởi một sợi dây kết nối đặc biệt: Phật giáo. Đây không chỉ là tôn giáo mà còn là cầu nối văn hóa - tâm linh sâu sắc giữa hai dân tộc. Trên thực tế, ngay cả trước khi chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, những kết nối tâm linh ấy đã hình thành và phát triển mạnh mẽ. Di sản chung này tạo nên một nền tảng đặc biệt và đầy ý nghĩa để thúc đẩy giao lưu nhân dân, nhất là giữa thế hệ trẻ.
Ngày nay, các công trình như thiền viện Trúc Lâm tại cố đô Kandy; chùa Phật Nha, nơi lưu giữ xá lợi Đức Phật, có không gian trưng bày về Phật giáo Việt Nam tại Sri Lanka hay cây bồ đề thiêng Jaya Sri Maha Bodhi tại chùa Bái Đính (Ninh Bình) là nhánh chiết từ cây mẹ hơn 2.300 tuổi tại Thánh tích Maha-vihara, Sri Lanka… đã trở thành biểu tượng biểu tượng sống động cho truyền thống Phật giáo chung của hai nước. Đồng thời, các sáng kiến như “ngoại giao từ chùa tới chùa” hay trao đổi học thuật, đào tạo tăng ni, du lịch tâm linh đang góp phần làm sâu sắc hơn nữa quan hệ nhân dân hai nước.
Đặc biệt trong chuyến thăm Việt Nam năm ngoái, Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayaka đã tham dự Đại lễ Phật Đản Vesak Liên Hợp Quốc 2025. Tại đây, ông ca ngợi phẩm chất kiên cường, giá trị bình đẳng và triết lý từ bi của Việt Nam, đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng hai dân tộc sẽ ngày càng gắn bó, cùng nhau lan tỏa thông điệp từ bi, hòa bình và phẩm giá con người trong thế giới hôm nay.
Nửa thế kỷ vun đắp, khai mở tiềm năng
Trong hơn nửa thế kỷ qua, quan hệ Việt Nam - Sri Lanka đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, chuyển từ nền tảng hữu nghị truyền thống sang hợp tác thực chất và đa lĩnh vực. Hai nước đã chứng kiến gần 60 chuyến thăm giữa các nhà lãnh đạo cấp cao và các cấp hai bên. Hai quốc gia cũng đã thiết lập ba cơ chế hợp tác song phương quan trọng: Ủy ban Hợp tác Kinh tế, Khoa học và Kỹ thuật chung; Tham vấn Chính trị; và Tiểu ban Thương mại chung. Việt Nam và Sri Lanka tiếp tục hợp tác chặt chẽ tại các diễn đàn quốc tế và khu vực.
Sự coi trọng và tin cậy lẫn nhau được thể hiện rõ qua việc vào vào tháng 5/2025, Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake chọn Việt Nam là một trong những điểm đến đầu tiên sau khi ông nhậm chức, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quan hệ song phương. Và trong chuyến thăm lần này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chọn Sri Lanka là một trong những điểm đến sau khi tuyên thệ nhậm chức vào tháng 4/2026 đã cho thấy tầm quan trọng của Sri Lanka trong mối quan hệ với Việt Nam.
Trong chuyến thăm, hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác theo hướng “tích cực hơn, rộng mở hơn và đột phá hơn”, đồng thời nghiên cứu khả năng nâng cấp quan hệ song phương nhằm tạo nền tảng cho mối quan hệ ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất. Vì vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được cả hai bên kỳ vọng sẽ biến những cam kết thành hướng đi cụ thể.
Trong lĩnh vực kinh tế, thương mại song phương duy trì đà tăng trưởng ổn định, với mục tiêu nâng kim ngạch lên 1 tỷ USD trong những năm tới. Sri Lanka hiện có hơn 30 dự án đầu tư tại Việt Nam, trong khi hai bên cũng đang thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực tiềm năng như dệt may, cao su, nông nghiệp, công nghiệp nhẹ và logisticss.
Hợp tác giáo dục, du lịch, văn hóa và giao lưu nhân dân ngày càng sôi động. Số lượng sinh viên, học giả, du khách hai nước tăng đều qua từng năm, phản ánh mức độ gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa hai xã hội.
Tuy nhiên, mối quan hệ hợp tác kinh tế được đánh giá là chưa xứng với sự gắn bó lịch sử và tin cậy chính trị. Một trong những rào cản chính là sự tương đồng trong cơ cấu kinh tế: khi cả hai nước đều có thế mạnh ở các mặt hàng như nông nghiệp, trà, dệt may và sản phẩm cao su. Điều này đôi khi tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp thay vì bổ trợ lẫn nhau. Bên cạnh đó, việc thiếu vắng một Hiệp định Thương mại tự do (FTA) song phương khiến hàng hóa Sri Lanka chưa có được ưu đãi thuế quan như các đối tác khác tại thị trường Việt Nam.
Ngoài ra, thách thức về kết nối và logistics cũng rất đáng lưu tâm khi hiện chưa có đường bay hoặc tuyến vận tải biển trực tiếp, làm tăng chi phí và thời gian giao hàng. Cuối cùng, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhìn nhận đầy đủ về vai trò của Sri Lanka như một cửa ngõ vào Nam Á, cũng như tiềm năng của Việt Nam trong khu vực ASEAN.
Kỳ vọng những chuyển động thực chất từ chuyến thăm
Những thách thức đó của mối quan hệ song phương, cùng những biến động ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và sự tái cấu trúc kinh tế toàn cầu càng mang lại cho chuyến thăm một ý nghĩa quan trọng.
Từ kết nối logistics đến bảo đảm chuỗi cung ứng
Trước hết, hai nước có thể tận dụng những thế mạnh bổ sung của mình: năng lực sản xuất và xuất khẩu mạnh mẽ của Việt Nam và vị trí chiến lược của Sri Lanka như một trung tâm hàng hải.
Trên thực tế, Sri Lanka có thế mạnh cực kỳ lớn về hải cảng và đường biển, được coi là một trung tâm hàng hải chiến lược tại Ấn Độ Dương. Theo phân tích của Diplomat, vị trí địa lý đắc địa nằm ngay trên tuyến hàng hải Đông-Tây nhộn nhịp nhất thế giới giúp quốc gia này kết nối dễ dàng giữa Châu Á, Trung Đông và Châu Âu với trung bình 200 tàu vận tải và tàu chở dầu di chuyển qua mỗi ngày trên tuyến đường biển nhộn nhịp nối giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Sri Lanka đồng thời là trung tâm chuyển tải lớn nhất tại Nam Á, điều này đồng nghĩa với việc một số tàu biển lớn nhất thế giới thường cập cảng tại nước này để dỡ và chất hàng hóa.
Để dễ hình dung về ưu thế tuyệt đối này, có thể lấy ví dụ: Colombo cách Singapore 4 ngày đi biển và 4 ngày rưỡi để đến Dubai (Các tiểu Vương quốc Ảrập thống nhất). Như vậy Colombo là cảng duy nhất giữa hai địa điểm có thể đón những tàu hàng chứa trên 18.000 container.
Trong bối cảnh tuyến hàng hải quốc tế đang gián đoạn quan trọng do sự phong tỏa của eo biển Hormuz, ưu thế về vị trí địa lý của Sri Lanka càng trở nên quan trọng. Như Đại sứ Sri Lanka tại Việt Nam Poshitha Perera từng chia sẻ, nếu kết nối được năng lực sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam với hệ thống trung chuyển này, hai nước tối ưu hóa luồng hàng trên các tuyến Á - Âu và châu Phi, giảm đáng kể chi phí logistics. Hợp tác này không chỉ dừng lại ở việc bốc xếp hàng hóa mà còn mở ra cơ hội trong quản lý cảng, chuyển đổi số và dịch vụ logistics chung. Việc tăng cường liên kết giữa các cảng của Sri Lanka và các cảng trọng điểm của Việt Nam sẽ hình thành chuỗi cung ứng linh hoạt và bền vững hơn cho toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Thúc đẩy khuôn khổ thương mại mới
Sau khi Sri Lanka ký kết FTA với Thái Lan, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam rất quan tâm đến nền tảng ưu đãi tương tự. Sri Lanka và Việt Nam đang ở giai đoạn đầu trong việc tìm kiếm các định hướng nhằm tăng cường hợp tác thương mại song phương. Dù chưa có một khuôn khổ cụ thể ngay lúc này, nhưng cả hai bên đều đang duy trì thái độ rất cởi mở và sẵn sàng trao đổi. Mục tiêu chung là xác định các cơ chế phù hợp để cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp trong thời gian tới.
Biến bất lợi về cạnh tranh nông nghiệp thành lợi thế
Mặc dù cùng là quốc gia xuất khẩu nông sản, song Việt Nam có những lợi thế rõ rệt trong nhiều lĩnh vực mà Sri Lanka đang ưu tiên. Trước hết là nông nghiệp và chế biến nông sản. Đại sứ Sri Lanka cho biết, quốc gia này rất quan tâm đến việc tiếp nhận kinh nghiệm và công nghệ của Việt Nam trong nông nghiệp hiện đại, hệ thống tưới tiêu và sản xuất máy móc nông nghiệp để nâng cao năng suất. “Việt Nam là một cường quốc công nghiệp đang vươn lên mạnh mẽ, đồng thời sở hữu một nền nông nghiệp phát triển với rất nhiều nghiên cứu và đổi mới; còn Sri Lanka cũng có nền tảng nông nghiệp khá vững chắc và đang hướng tới mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Do đó chúng tôi mong muốn có thể cùng Việt Nam củng cố và phát triển hai lĩnh vực quan trọng này”, Đại sứ chia sẻ.
Công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh
Khi Sri Lanka hướng tới kinh tế tri thức, sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong các mảng như trí tuệ nhân tạo (AI), chính phủ điện tử và quản lý logistics thông minh là vô cùng triển vọng.
Bên cạnh đó, xe điện và công nghệ xanh là lĩnh vực đang nổi lên. Các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất xe điện và công nghệ pin có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang giao thông phát thải thấp của Sri Lanka. Ngoài ra, năng lực sản xuất điện tử và công nghiệp chế tạo của Việt Nam cũng là những mảng có dư địa hợp tác rất lớn.
Sri Lanka cũng hướng sự hợp tác sâu sắc và thực chất hơn nữa trong lĩnh vực du lịch tâm linh, sinh thái. Tuy nhiên trở ngại lớn nhất hiện nay là chưa có đường bay thẳng giữa Colombo và Hà Nội, hay Colombo và TP HCM. Nếu có thể thiết lập đường bay thẳng, mối quan hệ sẽ được phát triển mạnh mẽ hơn, đặc biệt là giao lưu nhân dân
Với nền tảng lịch sử bền vững, sự gắn kết văn hóa sâu sắc và quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ lãnh đạo hai nước, quan hệ Việt Nam - Sri Lanka đang đứng trước những cơ hội phát triển to lớn.
Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là sự tiếp nối của truyền thống hữu nghị, mà còn là bước đi chiến lược nhằm định hình tương lai hợp tác giữa hai quốc gia - hướng tới một mối quan hệ toàn diện, thực chất và thích ứng với những biến chuyển của khu vực và thế giới.
Quỳnh Vũ
