Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm:Thời cơ để quan hệ Việt Nam - Canada hướng tới tầm vóc mới

Chuyến thăm mang theo thành quả của hơn nửa thế kỷ

Nhận lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada từ ngày 23 - 25/9. Sự kiện này được đánh giá có ý nghĩa lịch sử, bởi đây là lần đầu tiên người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam thăm chính thức Canada kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Như Đại sứ Việt Nam tại Canada Phạm Quang Vinh chia sẻ, chuyến thăm diễn ra đúng vào thời điểm quan hệ Việt Nam - Canada đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để hướng tới một tầm vóc mới.

Việt Nam và Canada nằm ở hai bờ xa của Thái Bình Dương, khác biệt về lịch sử, quy mô và trình độ phát triển, nhưng hai quốc gia đã sớm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1973. Sau khi thiết lập quan hệ Đối tác Toàn diện năm 2017, quan hệ Việt Nam - Canada đã phát triển vững chắc trên nhiều lĩnh vực. Hai nước duy trì đều đặn các cơ chế hợp tác như Tham khảo chính trị, Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế, Đối thoại Chính sách Quốc phòng… tạo nền tảng ổn định cho sự gắn kết chiến lược.

Con số gây ấn tượng nhất trong quan hệ giữa hai nước có lẽ là con số 15,7 tỷ CAD tổng kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều năm 2024 (theo số liệu của Chính phủ Canada). Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Từ mức 6,5 tỷ CAD năm 2018, thương mại song phương đã tăng lên 14 tỷ CAD vào năm 2023, rồi tiếp tục mở rộng trong năm sau đó. Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), có hiệu lực với Việt Nam từ đầu năm 2019, đã tạo thêm một hành lang pháp lý đáng kể cho đà tăng trưởng này. Hàng dệt may, điện tử, giày dép, đồ gỗ và nông sản Việt Nam hiện diện ngày càng nhiều tại Canada.

Trong khi đó, Canada là đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam, sau Mỹ, tại khu vực châu Mỹ. Nông sản, công nghệ giáo dục, giải pháp năng lượng và dịch vụ Canada tìm đến một thị trường hơn 100 triệu dân. Năm 2024, Phái đoàn Thương mại Canada tới Việt Nam quy tụ gần 250 đại biểu từ gần 200 doanh nghiệp và tổ chức; Cơ quan Phát triển xuất khẩu Canada cũng mở văn phòng đại diện đầu tiên tại Việt Nam.

Lĩnh vực đầu tư cũng phát triển mạnh khi Canada đứng thứ 14 trong tổng số 140 quốc gia và lãnh thổ có đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký đạt 4,84 tỷ USD. Trong vài năm gần đây, trọng tâm hợp tác là hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa - vốn là các tế bào của nền kinh tế. Canada không chỉ hỗ trợ các doanh nghiệp này, mà cả hệ sinh thái cho họ. Ví dụ, Canada phối hợp với các Quỹ tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ ở khu vực nông thôn tiếp cận được nguồn vốn; nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp vì xã hội và môi trường, bao gồm việc xác định, đào tạo nhân lực và hỗ trợ về tài chính.

Điểm chín muồi của mối quan hệ còn nằm ở chỗ, Việt Nam và Canada chia sẻ những lợi ích và tầm nhìn chiến lược - đó là tự do thương mại dựa trên luật lệ, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường hợp tác đa phương và đóng góp vào một môi trường quốc tế hòa bình và ổn định. Hai bên cũng muốn xây dựng trật tự, luật lệ và các quy định trên các vùng biển, trong đó có Biển Đông. Canada ngày càng quan tâm hơn đến hợp tác khu vực, nhất là sau khi nước này thông qua Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vào tháng 11/2022 và nâng cấp quan hệ với ASEAN lên tầm Đối tác Chiến lược. Trong 3 năm đó, Canada đã tích cực hỗ trợ các sáng kiến của Việt Nam như Diễn đàn Tương lai ASEAN, Hội nghị Biển Đông, Đối thoại an ninh hàng hải...

Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị chiến lược

Trong một phân tích đầu năm 2026, Giáo sư Ari Van Assche của HEC Montréal, nghiên cứu viên Quỹ châu Á - Thái Bình Dương Canada, cho rằng đa dạng hóa thương mại không thể chỉ là bán thêm hàng ra ngoài thị trường Mỹ hoặc ký thêm hiệp định mà quan trọng hơn là xác định vị trí của đối tác trong các chuỗi giá trị chiến lược. Ông gọi cách tiếp cận này là “sự phụ thuộc lẫn nhau có quản lý”: chọn đối tác đủ tin cậy, nhận diện mắt xích dễ tổn thương và đầu tư vào những ngành quyết định sức chống chịu. Canada, theo ông, phải chọn chiều sâu liên kết trong các lĩnh vực chiến lược thay vì dàn trải.

Lập luận ấy mở ra một cách nhìn khác về Việt Nam: Với Canada, quốc gia ấy không chỉ là thị trường hứa hẹn hay cửa ngõ vào ASEAN, mà còn là mắt xích sản xuất trọng yếu và hậu cần đáng tin cậy với lực lượng lao động nhanh nhạy và có trình độ khi Canada cần phân tán rủi ro, xây dựng những mạng lưới cung ứng bền hơn trước xung đột và các cú sốc khí hậu. Như cựu Đại sứ Canada tại Việt Nam Shawn Steil từng phát biểu: Canada luôn coi Việt Nam là một đối tác kiên định và đáng tin cậy và ông kỳ vọng vào một tầm vóc mới của mối quan hệ trong một tương lai không xa.

Với Việt Nam, Canada - một thành viên G7 và là nền kinh tế lớn thứ 14 trên thế giới, không chỉ là thị trường giàu có, mà còn có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, trí tuệ nhân tạo, giáo dục và tài chính.

Chuyến thăm vì thế là cơ hội định hình một chương trình kinh tế thế hệ mới, hướng tới một số chuỗi giá trị có sức lan tỏa: chế biến nông sản, năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, khoáng sản quan trọng, công nghệ số, đào tạo nhân lực và giải pháp giảm phát thải cho đô thị, công nghiệp...

Sức mạnh hợp tác trong CPTPP

Năm 2026, Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP và đăng cai cuộc họp cấp bộ trưởng của khối. Đây không chỉ là một sự kiện luân phiên, mà đặt Việt Nam vào vị trí có thể góp phần định hình hướng đi của một hiệp định đang đứng trước yêu cầu vừa mở rộng thành viên, vừa bảo vệ các tiêu chuẩn cao trong bối cảnh hệ thống thương mại toàn cầu chịu sức ép nặng nề.

Báo cáo của Barrett Bingley, Giám đốc khu vực châu Á thuộc Quỹ châu Á - Thái Bình Dương Canada tháng 7/2026 đã chỉ ra một thách thức gần kề. CPTPP và Liên minh châu Âu (EU) đã đối thoại chính thức từ tháng 11/2025 về thương mại số và chuỗi cung ứng. Phiên họp Hội đồng CPTPP cấp Bộ trưởng lần thứ 11 tại Hà Nội tháng 11/2026 sẽ cho thấy quá trình này có thể tạo ra những biến chuyển như thế nào. Hai khối cộng lại chiếm khoảng 32% tổng sản phẩm toàn cầu và 37% thương mại thế giới, đủ sức tạo đối trọng trước bảo hộ và xu hướng phân mảnh luật chơi.

Đây cũng là nơi quan hệ song phương của Canada và Việt Nam có thể trở thành đóng góp rộng hơn cho khu vực. Canada là thành viên sáng lập CPTPP; Việt Nam vừa là nước hưởng lợi từ hiệp định, vừa có quan hệ thương mại sâu sắc với EU. Hai nước có thể thúc đẩy các sáng kiến thực hành: đơn giản hóa quy tắc xuất xứ, công nhận chứng từ số, cảnh báo rủi ro chuỗi cung ứng và xây dựng tiêu chuẩn thương mại xanh.

Từ hợp tác phát triển đến sợi chỉ đỏ giao lưu nhân dân

Một nền móng ít được nhắc hơn thương mại là hợp tác phát triển. Từ năm 1990, Canada đã dành khoảng 1,9 tỷ CAD hỗ trợ Việt Nam, tập trung vào tăng trưởng bao trùm, bình đẳng giới, quản trị, nông nghiệp thích ứng khí hậu và năng lượng sạch. Việt Nam là quốc gia dễ bị tổn thương trước thiên tai, trong khi Canada hiện cũng đang trải qua nhiều năm với số vụ cháy rừng kỷ lục do biến đổi khí hậu. Điều này đòi hỏi hai quốc gia phải hợp tác chặt chẽ hơn để cùng vượt qua thách thức. Hiện Việt Nam đang nhận được sự hỗ trợ để chuyển đổi sang năng lượng sạch, giảm tình trạng ô nhiễm thông qua quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP). Đây cũng là sáng kiến mà Canada đang tham gia hỗ trợ về vốn.

Hợp tác quốc phòng - an ninh cũng tiến những bước đáng kể. Hai nước ký bản ghi nhớ năm 2019; Việt Nam tham gia chương trình huấn luyện quân sự của Canada từ năm 2018. Kế hoạch 2024 - 2026 bao gồm gìn giữ hòa bình, an ninh biển, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa. Tháng 9/2023, hai bên ký bản ghi nhớ về gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc; tàu HMCS Montréal thăm Việt Nam tháng 8/2024.

Việt Nam nằm bên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới; Canada muốn hiện diện bền vững hơn tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Những điểm gặp về an ninh biển, cứu trợ thiên tai, gìn giữ hòa bình đủ cụ thể để xây dựng lòng tin mà không biến hợp tác thành một lựa chọn đối đầu.

Giao lưu con người là sợi chỉ mềm nhưng bền chặt nối hai bờ đại dương. Cộng đồng người Việt tại Canada với khoảng 300.000 người cùng các thế hệ du học sinh, doanh nhân và nhà khoa học tạo nên một mạng lưới không hiệp định nào có thể thay thế. Chính họ hiểu rõ và có khả năng rút ngắn những khoảng cách về ngôn ngữ kinh doanh, văn hóa quản trị, kỳ vọng xã hội.

Chân trời chung nối hai bờ Thái Bình Dương

Hơn nửa thế kỷ trước, quan hệ Việt Nam - Canada bắt đầu trong một thế giới bị chia cắt bởi Chiến tranh Lạnh. Hôm nay, hai nước gặp nhau khi các tuyến thương mại có thể nghẽn sau một cuộc khủng hoảng, công nghệ trở thành đường biên quyền lực, còn các quốc gia tầm trung đều phải mở rộng không gian tự chủ. Với sự hội tụ đó, tính chất đặc biệt của chuyến thăm đã gợi một câu hỏi lớn: liệu đây có phải thời điểm để đưa mối quan hệ “toàn diện” chuyển sang chiều sâu chiến lược, được nâng đỡ bằng mục tiêu, nguồn lực và cơ chế thực thi rõ ràng hơn?

Việt Nam cần đối tác giúp nền kinh tế đi lên các nấc giá trị cao hơn, chuyển đổi xanh và giữ khu vực rộng mở. Canada cần đối tác châu Á có sức sống kinh tế, vị trí chiến lược và ý chí hợp tác lâu dài. Mỗi nước có thể mang đến cho nước kia điều đang khan hiếm: thêm lựa chọn, thêm sức chống chịu và một điểm tựa đáng tin cậy.

Vì vậy, chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo động lực đưa mối quan hệ bước vào một khuôn khổ mới, mà ở đó mỗi nước đều nhìn thấy một phần tương lai trong thành công của nhau. Khi đó, Canada không chỉ là đối tác thứ hai của Việt Nam ở châu Mỹ, Việt Nam không chỉ là đối tác lớn nhất ở ASEAN mà có thể trở thành những đối tác chiến lược giúp mở rộng chân trời hợp tác nối hai bờ Thái Bình Dương.