Chuyển mạnh từ "phát triển văn hóa" sang "phát triển bằng văn hóa"

Chiều 17/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết làm việc với các cơ quan về phát huy vai trò của văn hóa, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Kết luận cuộc làm việc, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết yêu cầu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Tài chính cùng các cơ quan của Ban Tuyên giáo Trung ương và các cơ quan chức năng tổng hợp, hoàn thiện văn bản báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, tập trung vào một số vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, chuyển mạnh từ "phát triển văn hóa" sang "phát triển bằng văn hóa". Tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu tư và động lực truyền thống; phải có động lực mới, hàm lượng tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao. Văn hóa không đứng cạnh, không đi sau tăng trưởng, mà là nhân tố trực tiếp tạo ra tăng trưởng: sản phẩm, dịch vụ, việc làm, thu nhập, thị trường, thương hiệu và sức hút đầu tư, sức mạnh mềm của quốc gia. Văn hóa không đứng cạnh kinh tế, mà nằm trong mỗi sản phẩm kinh tế.

Nghị quyết số 80 đã giao chỉ tiêu rất cụ thể: đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP, đến năm 2045 đóng góp khoảng 9% GDP; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa; yêu cầu các bộ, ngành nghiên cứu, ban hành chỉ số đo lường. Nghị quyết đã có, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục thể chế hóa, nghiên cứu thật kỹ để tổ chức thực hiện hiệu quả. Mỗi địa phương, mỗi bộ, ngành phải xác định được những sản phẩm cần tập trung đầu tư.

Thứ hai, đánh giá đúng tình hình. Kết quả bước đầu là có thực, nhưng khoảng cách đến mục tiêu còn rất lớn. Với mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và phấn đấu đạt 9% vào năm 2045, tốc độ tăng trưởng của các ngành này phải đạt khoảng 14% - 18%/năm; phải phấn đấu vượt mức tăng trưởng trung bình chung của cả nước, của các lĩnh vực khác nói chung.

Thứ ba, xây dựng hệ thống đo lường quốc gia về đóng góp của văn hóa là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Có hệ thống đo lường mới có cơ sở theo dõi, đánh giá đúng đóng góp của từng lĩnh vực, từ đó xác định trọng tâm, trọng điểm để phân bổ nguồn lực đầu tư, tránh dàn trải. Kết quả đánh giá cũng là cơ sở để thấy rõ hiệu quả đầu tư, nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền các cấp và nhân dân về vai trò của văn hóa. Đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sớm hoàn thiện bộ chỉ số đo lường quốc gia, báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam để sớm triển khai thực hiện.

Thứ tư, cụ thể hóa chỉ tiêu 7% GDP thành lộ trình, kế hoạch và sản phẩm cụ thể cho từng ngành, từng địa phương theo từng năm. Mỗi địa phương phải lượng hóa mục tiêu, xác định rõ những ngành, lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế để tập trung nguồn lực đầu tư, tránh dàn trải.

Thứ năm, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực, chuyển trọng tâm từ ban hành sang tổ chức thực hiện.

Thứ sáu, phải lấy chuyển đổi số, dữ liệu và tài sản trí tuệ làm đòn bẩy để tạo bước nhảy về quy mô. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đẩy mạnh số hóa di sản, chuẩn hóa, kết nối và mở rộng dữ liệu văn hóa phục vụ sáng tạo, phát triển sản phẩm mới; triển khai hạ tầng văn hóa số theo Nghị định số 277/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Các bộ, ngành chức năng theo trách nhiệm của mình phải định giá giao dịch, khai thác bản quyền, tài sản trí tuệ từ văn hóa; thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, nền tảng số trong sản xuất, phân phối nội dung; hình thành các mô hình khai thác một tài nguyên văn hóa trên nhiều loại hình, nhiều nền tảng và nhiều thị trường.

Các cơ sở đào tạo cần tập trung đào tạo đội ngũ nhân lực mới có khả năng kết hợp văn hóa với công nghệ, kinh tế và quản trị. Đồng thời, ngành văn hóa phải đánh giá, thống kê cụ thể nhu cầu nhân lực của từng lĩnh vực; làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong đào tạo trong nước cũng như đưa sinh viên đi đào tạo ở nước ngoài; xác định từng lĩnh vực cần bao nhiêu nhân lực, với cơ cấu và trình độ như thế nào.

Thứ bảy, các tỉnh ủy, thành ủy phải biến lợi thế văn hóa của địa phương thành chỉ tiêu tăng trưởng của địa phương. Mỗi địa phương xác định từ một đến ba sản phẩm, lĩnh vực văn hóa chủ lực gắn với lợi thế riêng về di sản, lễ hội, làng nghề, ẩm thực, nghệ thuật; đưa các chỉ tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa vào kế hoạch kinh tế – xã hội hằng năm; xây dựng và chuẩn hóa dữ liệu văn hóa trên địa bàn để đo lường được đóng góp vào GRDP của các địa phương.

Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Huế, Quảng Ninh và Ninh Bình - các địa phương có thế mạnh phải đi đầu làm mẫu, sơ kết các mô hình để nhân rộng; bảo tồn để phát huy, phát huy để có nguồn lực bảo tồn; tăng trưởng từ văn hóa phải đi đầu; phải có đầu tư trở lại cho văn hóa và con người. Quan trọng là phải kết hợp giữa bảo tồn, phát triển các lĩnh vực văn hóa gắn với truyền thông.

Thứ tám, báo chí, xuất bản, truyền thông vừa là ngành tạo ra giá trị trực tiếp, vừa là lực lượng lan tỏa giá trị; đồng thời, phải có sự phối kết hợp với nhau.

Thứ chín, phải đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới, giữ vững bản sắc văn hóa trong hội nhập. Đây cũng là những nội dung rất quan trọng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; Thủ tướng Chính phủ; Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư đặc biệt quan tâm. Chúng ta đang hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới và thông qua văn hóa tăng cường kết nối giữa Việt Nam với các nước trên thế giới, tạo ra niềm tin chính trị.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương tin tưởng, thông qua cuộc họp, các cơ quan sẽ có cơ sở và nhiều thông tin để tổng hợp và kiến nghị cụ thể đối với Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam về: thể chế; tổ chức thực hiện; về đầu tư... Đồng thời, các địa phương cũng sẽ nhận diện rõ văn hóa không chỉ đứng cạnh mà thấm sâu vào từng sản phẩm kinh tế và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, thực sự trở thành một trụ cột trong tăng trưởng kinh tế, là sức mạnh mềm của quốc gia.