Chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng lực nội tại

Những không gian hợp tác mới

Nhìn lại chuyến công tác Hoa Kỳ và Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, thông điệp xuyên suốt được đưa ra là: mở rộng không gian hợp tác phải đồng thời nâng cao khả năng tiếp nhận, làm chủ và chuyển hóa các nguồn lực mới.

Tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Việt Nam đang hướng tới mô hình phát triển mới dựa vào năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực.

Mô hình phát triển mới tất yếu đòi hỏi những nguồn lực mới và cách thức hợp tác mới. Trong cuộc tọa đàm với lãnh đạo các định chế tài chính và quỹ đầu tư Hoa Kỳ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra rằng, Hoa Kỳ có những doanh nghiệp hàng đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, điện toán đám mây, phần mềm, tự động hóa, an ninh mạng và nghiên cứu - phát triển (R&D). Đây là những lĩnh vực rất phù hợp với nhu cầu chuyển đổi của Việt Nam. Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn các tập đoàn công nghệ Hoa Kỳ nhìn Việt Nam không chỉ là một thị trường hay một địa điểm sản xuất, mà là một đối tác phát triển công nghệ.

Từ “địa điểm sản xuất” đến “đối tác phát triển công nghệ” là bước chuyển lớn. Điều này đòi hỏi Việt Nam không chỉ có khả năng tiếp nhận nhà máy, máy móc và vốn đầu tư, mà phải có đội ngũ kỹ sư, doanh nghiệp công nghệ, cơ sở nghiên cứu, dữ liệu, hạ tầng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ khả năng cùng nghiên cứu, thiết kế, phát triển và làm chủ công nghệ.

Chính vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cách đánh giá rất cụ thể: Một dự án công nghệ thành công không nên chỉ được đo bằng số vốn đầu tư hay doanh thu, mà còn phải nhìn vào có bao nhiêu kỹ sư Việt Nam được đào tạo, bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, bao nhiêu hoạt động nghiên cứu, thiết kế hoặc phát triển giải pháp được thực hiện tại Việt Nam và dự án tạo ra năng lực cạnh tranh mới nào cho nền kinh tế. Điều này có nghĩa, mục tiêu hợp tác không dừng ở việc đưa nguồn lực từ bên ngoài vào Việt Nam; quan trọng hơn, nguồn lực ấy tạo thêm được năng lực gì cho Việt Nam.

Tại Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp Việt Nam - Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra lợi thế của Canada về nguồn vốn dài hạn, công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và mạng lưới kinh doanh, tài chính gắn sâu với Bắc Mỹ và thế giới. Việt Nam, trong khi đó, đang có nhu cầu lớn về hạ tầng, năng lượng, logistics, hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp và chuyển đổi xanh. Nhưng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng, kết nối hai phía không chỉ đơn giản là Việt Nam cần vốn và Canada có vốn. Nguồn vốn dài hạn chỉ có thể đi vào nền kinh tế khi có những dự án dài hạn đủ chất lượng.

Đặc biệt, Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Canada đầu tư không chỉ vào tài sản hữu hình mà vào công nghệ, R&D, dữ liệu, giải pháp số, công nghệ sạch và những ngành có khả năng nâng năng suất của nền kinh tế. Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là có thêm một công trình hay thêm một nhà máy, mục tiêu cao hơn là tạo ra năng lực phát triển mới cho Việt Nam - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Năng lực hấp thụ quyết định giá trị hợp tác

Cơ hội hợp tác càng mở rộng sang những lĩnh vực mới, yêu cầu đối với năng lực của nền kinh tế càng cao. Không thể tham gia sâu vào ngành bán dẫn chỉ bằng mong muốn thu hút đầu tư. Không thể phát triển AI nếu thiếu dữ liệu, hạ tầng và nhân lực. Không thể thu hút dòng vốn dài hạn nếu thiếu những dự án đủ chất lượng và môi trường chính sách ổn định, có khả năng dự báo. Cũng khó đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu nếu chưa đáp ứng các yêu cầu về công nghệ, quản trị và nhân lực. Vì vậy, nâng cao năng lực hợp tác phải đi cùng nâng cao năng lực hấp thụ.

Tại tọa đàm với các định chế tài chính và quỹ đầu tư Hoa Kỳ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt công nghệ, năng lượng và tài chính trong mối quan hệ chặt chẽ: Công nghệ tạo năng suất mới; năng lượng tạo nền tảng cho tăng trưởng; tài chính tạo nguồn lực để biến ý tưởng thành dự án. Khi ba yếu tố này được kết nối tốt, chúng có thể trở thành những cấu phần của một mô hình tăng trưởng mới.

Điều đó cũng cho thấy, trong giai đoạn phát triển mới, có nguồn lực thôi chưa đủ. Công nghệ phải gặp được doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận và làm chủ; vốn phải gặp được dự án đủ chất lượng; tri thức phải gặp được con người có khả năng chuyển hóa; còn cơ hội hợp tác phải gặp được thể chế đủ năng lực tổ chức thực hiện.

Tại Canada, yêu cầu này được cụ thể hóa thêm ở yếu tố con người. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị coi đào tạo nhân lực chất lượng cao, chuyển giao tri thức và kỹ năng là một cấu phần trong mỗi dự án đầu tư lớn; mỗi dự án lớn nên mang theo cơ hội đào tạo kỹ sư, chuyên gia, nhà quản trị và lao động kỹ thuật. Tri thức phải được chuyển thành kỹ năng; kỹ năng phải được chuyển thành năng suất; và năng suất phải được chuyển thành năng lực cạnh tranh.

Đó chính là quá trình biến nguồn lực bên ngoài thành năng lực bên trong. Và thách thức nằm ở khả năng thực hiện quá trình chuyển hóa ấy. Khi không gian hợp tác mở rộng sang AI, bán dẫn, công nghệ sạch hay năng lượng mới, năng lực quản lý, thể chế, nhân lực và doanh nghiệp phải được nâng lên tương ứng. Đó cũng là thông điệp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu tại Stanford: Việt Nam không chỉ cần thêm nguồn lực mà phải nâng cao “năng lực tạo ra, hấp thụ và chuyển hóa”. Bởi hợp tác quốc tế có thể mở ra cơ hội tiếp cận những nguồn lực mà Việt Nam chưa có hoặc chưa đủ mạnh, nhưng những nguồn lực ấy tạo ra bao nhiêu năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực nội tại.

Sau chuyến công tác Hoa Kỳ và Canada “thành công rất tốt đẹp, thể hiện ở nhiều kết quả rất phong phú, thực chất” như nhận định của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, những không gian hợp tác mới đã được mở ra. Việc cần làm tiếp theo là chuẩn bị năng lực để đón nhận và chuyển hóa những cơ hội đó. Cơ hội có thể đến từ bên ngoài, nhưng khả năng biến cơ hội thành năng lực phát triển lâu dài phải được tạo dựng từ bên trong.