Chuyển đổi số - Mở lối đưa pháp luật đến với Nhân dân

Theo Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng, chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong Quân đội là yêu cầu khách quan và cấp thiết, là giải pháp quan trọng trên cơ sở công nghệ số, góp phần đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức tuyên truyền; qua đó, nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật, giữ nghiêm kỷ luật, nền nếp chính quy, xây dựng môi trường pháp lý quân sự lành mạnh trong toàn quân, xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện.

Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, cấp ủy, chỉ huy các cấp đã quán triệt nghiêm các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn về cải cách hành chính, chuyển đổi số và triển khai thực hiện hiệu quả trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Trọng tâm là Nghị quyết số 66-NQ/TW, ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Kế hoạch số 4396/KH-BQP, ngày 04/11/2021 của Bộ Quốc phòng "Về phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số trong Bộ Quốc phòng giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”; Kế hoạch số 3015/KH-BQP, ngày 30/5/2025 của Bộ Quốc phòng "Về thực hiện Quyết định số 766/QĐ-TTg, ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2025 - 2030"...

Qua triển khai thực hiện, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong toàn quân có nhiều chuyển biến rõ nét: Nhận thức của cấp ủy, chỉ huy và cán bộ, chiến sĩ được nâng cao; hạ tầng công nghệ thông tin từng bước hoàn thiện; hình thức, phương pháp tuyên truyền ngày càng phong phú, linh hoạt; các dữ liệu, tài liệu, video pháp luật được số hóa, cập nhật thường xuyên, giúp việc tra cứu, học tập pháp luật của cán bộ, chiến sĩ được triển khai nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Không dừng lại ở đó, chuyển đổi số đã được các cơ quan, đơn vị cụ thể hóa bằng nhiều mô hình, cách làm phù hợp với đặc điểm địa bàn, đối tượng và yêu cầu nhiệm vụ, đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân.

Từ những lớp "Bình dân học vụ số" ở vùng biên giới, những mã QR đưa kho dữ liệu pháp luật đến tận tay ngư dân, đến các mô hình ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và hệ thống dữ liệu số phục vụ cán bộ, chiến sĩ; chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi tư duy, phương thức và hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Những mô hình, sáng kiến được hình thành từ thực tiễn không chỉ phản ánh tinh thần đổi mới, sáng tạo của các cơ quan, đơn vị mà còn cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số bằng những giải pháp thiết thực, hiệu quả.

Bài 1: Gieo "hạt giống số" giữa đại ngàn

Tại vùng cao biên giới Lai Châu, chuyển đổi số hiện diện từ những việc rất bình dị: Một chiếc điện thoại thông minh được trao tận tay người dân hay những buổi cầm tay hướng dẫn sử dụng nền tảng số... Phía sau những việc làm ấy là bước chân bền bỉ của những người lính Biên phòng đang gieo từng "hạt giống số" giữa đại ngàn, góp phần thu hẹp khoảng cách công nghệ, xây dựng công dân số và mở ra phương thức mới để đưa pháp luật đến gần hơn với đồng bào vùng biên.

Thu hẹp khoảng cách số nơi biên giới

Nếu hạ tầng số và thiết bị là nền tảng của chuyển đổi số thì con người mới là yếu tố quyết định để công nghệ thực sự đi vào cuộc sống. Một chiếc điện thoại thông minh sẽ chỉ dừng lại ở chức năng nghe gọi nếu người sử dụng không biết khai thác những tiện ích của môi trường số.

Nhận thức rõ điều đó, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã triển khai phong trào "Bình dân học vụ số", thành lập các tổ công nghệ số cộng đồng, đưa cán bộ, chiến sĩ xuống từng bản làng, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận các nền tảng số và từng bước hình thành kỹ năng số ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, hành trình ấy không hề dễ dàng. Qua khảo sát, khu vực biên giới Lai Châu vẫn còn có bản chưa được phủ sóng điện thoại 3G, 4G, tín hiệu chập chờn, không ổn định; hàng nghìn hộ dân chưa có điện thoại thông minh. Đây là rào cản lớn khiến quá trình chuyển đổi số ở vùng biên gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn ấy, mô hình "Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số" ra đời. Không chỉ là lực lượng bảo vệ chủ quyền biên giới, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng còn trở thành những người thầy, người hướng dẫn và truyền cảm hứng, đưa tri thức số đến từng bản làng, từng hộ dân, giúp đồng bào từng bước làm quen với công nghệ, khai thác các nền tảng số phục vụ học tập, sản xuất và đời sống.

Song, để những "hạt giống số" có thể bén rễ, bên cạnh con người còn cần hạ tầng, thiết bị và khả năng kết nối. Trước thực tế đó, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã phối hợp với các cơ quan chức năng khảo sát các vùng lõm sóng viễn thông, làm việc với Viettel và VNPT Lai Châu để xây dựng phương án mở rộng vùng phủ sóng điện thoại, internet, phục vụ cả nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và nhu cầu tiếp cận công nghệ của người dân. Đơn vị tiến hành đánh giá thực trạng khả năng tiếp cận chuyển đổi số của từng địa bàn, từ điều kiện hạ tầng, tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh đến trình độ, nhận thức của người dân để xây dựng giải pháp phù hợp.

Ở nhiều bản vùng cao, nhất là với người cao tuổi, những khái niệm như chuyển đổi số, định danh điện tử hay dịch vụ công trực tuyến vẫn còn rất xa lạ. Vì thế, những người lính Biên phòng không lựa chọn cách tuyên truyền một chiều, mà kiên trì đồng hành cùng bà con. Họ hướng dẫn từng thao tác nhỏ nhất, từ cách mở điện thoại, kết nối internet, sử dụng camera, cài đặt ứng dụng, quét mã QR đến tìm kiếm thông tin trên mạng. Chỉ khi người dân tự mình thực hiện được các thao tác cơ bản, buổi hướng dẫn mới kết thúc.

Những chiếc điện thoại ấy không chỉ là món quà hỗ trợ mà còn trở thành "giáo cụ" trong các lớp "Bình dân học vụ số". Từ chính những thiết bị này, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng hướng dẫn người dân kết nối internet, cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, quét mã QR, tra cứu thông tin và tiếp cận các quy định của pháp luật trên môi trường số.

Đại úy Lý Duy Khánh, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mù Cả, là một trong những người trực tiếp tham gia hành trình ấy. Là người dân tộc Hà Nhì, sinh ra và lớn lên trên chính vùng đất mình đang công tác, anh hiểu rõ những rào cản mà đồng bào gặp phải khi tiếp cận môi trường số.

“

Những công nghệ như internet hay điện thoại thông minh đã mang đến cho người dân một nếp sống mới, một cách nghĩ mới. Từ chỗ e dè với công nghệ, giờ đây bà con đã chủ động hỏi, chủ động tìm hiểu. Với chúng tôi, đó là niềm vui lớn nhất, bởi công tác tuyên truyền không chỉ truyền tải kiến thức mà đã thực sự chạm đến nhận thức và trái tim của người dân vùng biên.

Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mù Cả, Đại úy Lý Duy Khánh

Vì vậy, cán bộ Biên phòng thực hiện phương châm "đi từng bản, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người", bắt đầu từ những thao tác đơn giản nhất để người dân có thể tự sử dụng các tiện ích số phục vụ cuộc sống. Chứng kiến bà con vốn trước đây chỉ quen với cuốc, xẻng, nương rẫy, nay đã biết sử dụng điện thoại thông minh, quét mã QR để tra cứu thông tin pháp luật, anh không giấu được niềm xúc động.

Hiệu quả của cách làm ấy thể hiện bằng những con số cụ thể. Trước khi triển khai phong trào "Bình dân học vụ số", toàn khu vực biên giới tỉnh Lai Châu có hơn 3.000 hộ dân chưa có điện thoại thông minh. Sau quá trình triển khai đồng bộ, đặc biệt thông qua mô hình "Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số", đã giảm số hộ chưa có thiết bị xuống còn hơn 2.000 hộ. Quan trọng hơn, nhận thức và kỹ năng số của người dân đã có sự chuyển biến rõ rệt, từ tâm lý e ngại sang chủ động tìm hiểu, sử dụng công nghệ trong đời sống hàng ngày.

Từ những bước chân xuống bản đến những thao tác hướng dẫn trên chiếc điện thoại thông minh, những người lính quân hàm xanh đang từng bước thu hẹp khoảng cách số nơi biên giới. Quan trọng hơn, họ không chỉ giúp đồng bào biết sử dụng công nghệ mà còn giúp công nghệ trở thành công cụ để tiếp cận tri thức, dịch vụ công và pháp luật, góp phần xây dựng những cộng đồng biên giới số an toàn, văn minh và phát triển bền vững.

Khi công nghệ trở thành "cầu nối"

Những "hạt giống số" được gieo bởi những người lính quân hàm xanh không dừng lại ở việc giúp người dân biết sử dụng điện thoại thông minh. Khi người dân đã có kỹ năng số, các mô hình chuyển đổi số cũng bắt đầu phát huy hiệu quả, tạo ra phương thức mới trong quản lý địa bàn, phổ biến pháp luật và tiếp nhận thông tin từ cơ sở.

Một trong những mô hình tiêu biểu là "Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm ẩn danh". Thay vì phải trực tiếp đến đồn biên phòng hay viết đơn như trước đây, người dân chỉ cần sử dụng điện thoại thông minh quét mã QR để gửi thông tin, phản ánh hoặc tố giác các hành vi vi phạm pháp luật. Mọi thao tác đều được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện và bảo đảm bí mật cho người cung cấp thông tin.

Để mô hình phát huy hiệu quả, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã triển khai hơn 1.000 mã QR tại các chợ phiên, nhà văn hóa bản, khu dân cư và nhiều điểm sinh hoạt cộng đồng trên địa bàn biên giới. Chỉ sau một thời gian ngắn đưa vào sử dụng, hệ thống đã tiếp nhận hàng chục tin báo, trong đó có nhiều tin có giá trị, giúp lực lượng Biên phòng kịp thời nắm tình hình, phát hiện và xử lý nhiều vụ việc ngay từ cơ sở.

Không chỉ là kênh tiếp nhận thông tin, mô hình còn góp phần thay đổi phương thức phối hợp giữa người dân với lực lượng Biên phòng. Nếu trước đây, khoảng cách địa lý khiến việc phản ánh thông tin gặp nhiều khó khăn thì nay, chỉ với một thao tác quét mã QR, người dân có thể chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ chủ quyền biên giới ngay tại nơi mình sinh sống.

Trong các buổi tuyên truyền tại cơ sở, cán bộ Biên phòng vừa phổ biến trực tiếp, vừa hướng dẫn người dân cách khai thác thư viện số. Từ những quy định về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ đến các quy định liên quan đến xuất, nhập cảnh, bảo vệ đường biên, mốc giới hay phòng, chống tội phạm, tất cả đều được tích hợp trên nền tảng số để người dân dễ dàng tra cứu khi cần.

Song song với đó, các đồn Biên phòng còn xây dựng "Thư viện pháp luật số", số hóa các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia và những quy định gắn với đời sống hàng ngày của đồng bào. Thay vì phải chờ các buổi tuyên truyền tập trung hoặc tìm đọc tài liệu giấy, người dân chỉ cần sử dụng điện thoại thông minh để tra cứu các quy định của pháp luật mọi lúc, mọi nơi.

Chuyển đổi số cũng được ứng dụng trong công tác xây dựng đơn vị. Mô hình "Hòm thư điện tử thực hiện dân chủ ở cơ sở" được Đồn Biên phòng Mù Cả triển khai; tạo kênh điện tử để phản ánh tâm tư, nguyện vọng, góp ý xây dựng đơn vị một cách thuận tiện, bảo mật và hiệu quả. Thông qua mô hình này, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở từng bước được gắn với môi trường số, góp phần tăng cường công khai, minh bạch, đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ huy và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện.

“

Để phong trào "Bình dân học vụ số" thành công có nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất vẫn là yếu tố con người. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ để công tác tuyên truyền sinh động hơn, phong phú hơn, giúp người dân dễ hiểu hơn.
Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục bám dân, bám bản, cùng ăn, cùng ở với người dân để hướng dẫn, giúp bà con hiểu hơn về công nghệ số. Khi người dân coi những người thầy giáo quân hàm xanh, những người lính Biên phòng vừa là người thầy, vừa là người bạn thì lúc đó chúng tôi mới cảm thấy mình thành công. Bởi dù tuyên truyền bằng những chiếc điện thoại thông minh hay bằng các kỹ năng số, điều quan trọng nhất vẫn là để người dân biết, hiểu và nâng cao nhận thức.

Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mù Cả, Đại úy Lý Duy Khánh

Có thể thấy, từ "Thầy giáo quân hàm xanh", "Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm ẩn danh", "Hòm thư điện tử thực hiện dân chủ ở cơ sở" đến mô hình tổ tư vấn pháp luật trực tuyến đang được nghiên cứu triển khai, mỗi sáng kiến đều giải quyết một yêu cầu thực tiễn của vùng biên. Công nghệ không thay thế con người, mà trở thành công cụ để người lính Biên phòng gần dân hơn, hiểu dân hơn và phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn.

Chính từ những mô hình ấy, chuyển đổi số ở Lai Châu không còn là khái niệm mang tính kỹ thuật, mà đang hiện diện trong từng buổi tuyên truyền, từng chiếc điện thoại thông minh, từng mã QR giữa bản làng và trong mỗi lần người dân chủ động tìm hiểu pháp luật, phản ánh thông tin, kết nối với lực lượng Biên phòng. Đó cũng là minh chứng cho thấy, khi công nghệ được đặt đúng chỗ và phục vụ đúng nhu cầu, chuyển đổi số sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi biên cương Tổ quốc.

Bài tiếp: Những sáng kiến nhỏ bắt đầu từ thực tiễn