Chuyển dịch mô hình đào tạo từ nâng cao học vấn sang nâng cao tay nghề kỹ thuật

Tiếp tục phiên thảo luận sáng nay, 31/10, nhiều ĐBQH quan tâm đến các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia sau khi tích hợp.

Dịch chuyển trọng tâm từ các khối ngành kinh tế sang các khối ngành STEM

Cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% năm 2027 và tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo, nước ta cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực một cách đồng bộ, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Dung (TP. Hà Nội) kiến nghị, Chính phủ cần nâng dần mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, ít nhất là 35% vào năm 2027 và đạt tối thiểu 45% vào năm 2030, đặc biệt tập trung vào các ngành công nghệ cao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo.

Chính phủ cần cơ cấu hợp lý tỷ lệ bằng cấp, chứng chỉ trong tổng khối lao động, phải chuyển dịch mô hình đào tạo từ nâng cao học vấn sang nâng cao tay nghề kỹ thuật. Trong tổng thể khối lao động có bằng cấp, tỷ trọng văn bằng bậc đại học trở lên cần được kiểm soát và duy trì ổn định ở mức tối đa là xấp xỉ 30%, nhưng bắt buộc phải dịch chuyển trọng tâm từ các khối ngành kinh tế sang các khối ngành STEM để đảm bảo năng lực nghiên cứu, đổi mới quy trình và thúc đẩy năng suất nhân tố tổng hợp.

Ngược lại, lực lượng trực tiếp vận hành nền sản xuất là bậc cao đẳng và trung cấp kỹ thuật phải được đẩy mạnh để chiếm tỷ trọng lớn nhất, tối thiểu là 45%. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung cho rằng, đây là nhóm lao động cốt lõi đóng góp trực tiếp vào hiệu suất kỹ thuật trên các dây chuyền nhà máy, giúp giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi và tối ưu hóa thời gian vận hành. Khoảng 25% sẽ dành cho hệ thống chứng chỉ nghề ngắn hạn và chuẩn hóa năng lực quốc gia, để tập trung và chuẩn hóa kỹ năng nghề cho lao động dịch chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp.

Đồng thời, cần giảm tình trạng lao động có bằng cấp nhưng không đáp ứng được yêu cầu của công việc, chuyển mạnh từ đào tạo theo bằng cấp sang đào tạo theo nghề nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, chú trọng đào tạo kỹ năng mềm, ngoại ngữ, tư duy phản biện và khả năng thích nghi với công nghệ, những yếu tố ngày càng quan trọng trong nền kinh tế số. Thực hiện chuẩn hóa và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đề nghị, Chính phủ cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tập trung đầu tư vào đào tạo nội bộ, coi đây là một phần của chiến lược nâng cao năng suất và lợi thế cạnh tranh.

Không tiếp tục phân bổ vốn theo từng chương trình riêng lẻ

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) nhấn mạnh yêu cầu sớm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương cơ sở, đặc biệt là đối với 1.239 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, với 13.203 thôn đặc biệt khó khăn.

Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, hiện nay, công tác kiện toàn tổ chức, ban hành các văn bản hướng dẫn, rà soát địa bàn, đối tượng thụ hưởng và chuẩn bị các điều kiện thực hiện đang được Chính phủ chỉ đạo rất quyết liệt. Tuy nhiên, đã gần hết năm đầu triển khai, việc thực hiện vẫn còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện của cả giai đoạn và khả năng thụ hưởng chính sách của người dân.

Báo cáo của Chính phủ cho thấy, đến hết ngày 31/8, tiến độ giải ngân nguồn vốn 3 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 được kéo dài sang năm 2026 còn thấp: vốn đầu tư công đạt 38,7%, kinh phí thường xuyên đạt 24,2%. Đối với việc thực hiện giai đoạn 2026 - 2030, đến nay chủ yếu tập trung ở bước hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, chuẩn bị kế hoạch và nguồn lực để triển khai thực hiện; việc phân bổ dự toán kế hoạch vốn chương trình có nội dung còn chậm.

Các địa phương miền núi sau khi sáp nhập có nhu cầu đầu tư nâng cấp, mở rộng các tuyến đường từ trung tâm xã đến bản, đường nội bản, đường ra khu sản xuất, đầu tư nước sinh hoạt và kinh phí cho triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất rất lớn. Hầu hết các danh mục này được các xã chờ để thực hiện theo Chương trình mục tiêu quốc gia.

Do đó, đại biểu nhấn mạnh, “chương trình chậm triển khai tác động rất lớn đến công tác giảm nghèo ở các địa phương. Đối với các địa phương còn khó khăn, đây cũng là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng hai con số”.

Từ thực tiễn trên, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị Chính phủ khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn sau khi tích hợp 4 Chương trình thành một Chương trình. Giải quyết kịp thời các vướng mắc trong quá trình chuyển tiếp sang chương trình hợp nhất, đảm bảo địa phương triển khai thông suốt, không gián đoạn chính sách và quyền lợi của người dân.

Chính phủ cần sớm hoàn thành việc phân bổ, giao bổ sung kế hoạch dự toán ngân sách Trung ương năm 2026 phần còn lại; rà soát tham mưu xử lý kế hoạch đầu tư công trung hạn đã giao cho phù hợp với chương trình tích hợp.

Đặc biệt, đảm bảo việc giao kế hoạch dự toán năm 2027 đồng nhất với giao dự toán ngân sách nhà nước để các địa phương chủ động phân bổ chi tiết, tổ chức thực hiện ngay từ đầu năm.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) cũng đề nghị, Chính phủ xem xét thống nhất phân bổ kế hoạch đầu tư công năm 2027 cho Chương trình mục tiêu quốc gia sau hợp nhất; không tiếp tục phân bổ vốn theo từng chương trình riêng lẻ triển khai sau như: Chương trình quốc gia về phát triển văn hóa, về giáo dục, về chăm sóc sức khỏe, nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương trong điều phối nguồn lực tổng thể.