Chung tay xây dựng "Kết nối không tổn thương", để trẻ em luôn có điểm tựa an toàn trên môi trường số

Kết nối để trẻ em không đơn độc trước những rủi ro trực tuyến

Với thông điệp “Kết nối không tổn thương”, chiến dịch “Không một mình 2026” hướng đến hai khía cạnh có mối quan hệ chặt chẽ: kết nối để cùng bảo vệ trẻ em và ứng xử có trách nhiệm để không gây tổn thương cho người khác trên không gian mạng.

Chia sẻ về thông điệp này, Thượng tá Nguyễn Tiến Cường, Trưởng phòng Tham mưu tổng hợp, Cục An ninh mạng, Bộ Công an, Tổng Thư ký Liên minh Niềm tin, cho biết kết nối là yếu tố xuyên suốt của chiến dịch, giúp mọi người cùng xây dựng môi trường mạng an toàn, nhân văn. Trong khi đó, “không tổn thương” nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi người khi tham gia các hoạt động trực tuyến.

Theo Thượng tá Nguyễn Tiến Cường, khi đề cập đến xâm hại trực tuyến, xã hội thường chú trọng việc phòng ngừa để trẻ em không trở thành nạn nhân. Tuy nhiên, một khía cạnh khác cũng cần được quan tâm là trẻ có thể chưa nhận thức đầy đủ rằng hành vi của mình trên mạng cũng có thể gây tổn thương cho người khác.

Từ góc độ cơ quan chuyên trách, ông cho rằng cần nhìn nhận không gian mạng và đời sống thực như những không gian gắn bó chặt chẽ, khó tách rời. Vì vậy, kết nối không chỉ diễn ra trên môi trường trực tuyến mà phải bắt đầu từ gia đình, nhà trường và xã hội.

Một trong những rủi ro đáng chú ý là việc trẻ tìm đến người lạ trên mạng để chia sẻ những vấn đề cá nhân, mong muốn được lắng nghe và thấu hiểu. Theo Thượng tá Nguyễn Tiến Cường, bên cạnh những lời khuyên hữu ích, các em cũng có thể phải đối mặt với sự chế giễu, công kích hoặc những phản ứng thiếu trách nhiệm từ cộng đồng. Do đó, trẻ cần được trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, biết lựa chọn cách thức chia sẻ phù hợp và tìm đến những người đáng tin cậy khi cần giúp đỡ.

Đề cập đến các đề xuất giới hạn việc sử dụng mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi, Thượng tá Nguyễn Tiến Cường lưu ý cần diễn đạt chính xác bản chất của các quy định. Theo ông, vấn đề cần đặt ra là trách nhiệm của nền tảng trong việc kiểm soát độ tuổi, kiểm duyệt nội dung và cung cấp dịch vụ phù hợp với trẻ em, chứ không nên hiểu thành việc cấm trẻ em tiếp cận internet. Trẻ em cần được bảo vệ bằng những giới hạn và cơ chế an toàn phù hợp với độ tuổi.

Để việc bảo vệ trẻ em không chỉ dừng ở những hoạt động tuyên truyền theo chiến dịch, Thượng tá Nguyễn Tiến Cường nhấn mạnh vai trò của việc trang bị kiến thức thường xuyên cho cả học sinh và những người đồng hành cùng các em. Ông cho biết, chiến dịch hướng tới xây dựng mạng lưới giáo viên, cán bộ và tư vấn viên học đường được đào tạo kỹ năng an toàn số, đồng thời kết nối trực tiếp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng. Qua đó, những diễn biến mới về phương thức, thủ đoạn trên không gian mạng có thể được cập nhật kịp thời đến nhà trường, giáo viên và học sinh.

Nhà trường và gia đình cùng lấp đầy những khoảng trống kết nối

Từ thực tiễn quản lý, giáo dục học sinh, ThS. Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng Trường Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, cho rằng an ninh, an toàn trên không gian mạng là vấn đề khiến các nhà trường ngày càng quan tâm, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).

Tại Trường Nguyễn Siêu, giáo dục an toàn số được triển khai bằng nhiều hình thức. Ngay từ đầu năm học, nhà trường phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức chương trình “Vắc xin số cho em”; đồng thời lồng ghép nội dung giáo dục vào các môn học, tổ chức vẽ tranh cổ động, tranh biện và các cuộc thi sáng tác clip, bài hát để học sinh chủ động tìm hiểu, đề xuất giải pháp bảo vệ bản thân.

Bà Nguyễn Thị Minh Thúy cho rằng học sinh ở độ tuổi còn trẻ thường tò mò, dễ bị thu hút bởi những trải nghiệm mới và có thể chưa lường hết các nguy cơ trên mạng. Khi thiếu sự quan tâm, lắng nghe từ người lớn, một số em có thể tìm đến mạng xã hội để chia sẻ những vấn đề riêng tư, vô tình để lộ thông tin cá nhân hoặc tiếp cận những nội dung tiêu cực.

Từ thực tế đó, nhà trường chú trọng xây dựng quy tắc ứng xử khi sử dụng công nghệ, kiểm soát thời gian và mục đích sử dụng thiết bị. Tại Trường Nguyễn Siêu, học sinh không sử dụng điện thoại trong thời gian ở trường; các thiết bị phục vụ học tập như máy tính, iPad được sử dụng thông qua hệ thống Wi-Fi có tường lửa bảo vệ của nhà trường. Mục tiêu là hướng học sinh sử dụng công nghệ như một công cụ học tập, đồng thời hình thành ý thức và trách nhiệm khi tham gia môi trường số.

Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng Trường Nguyễn Siêu, những quy định trong nhà trường chỉ phát huy hiệu quả khi có sự tiếp nối từ gia đình. Đề cập đến các hội nhóm trực tuyến có nội dung tiêu cực, thậm chí đối lập với cha mẹ, bà cho rằng người lớn cần nhìn nhận lại thời gian và cách thức đồng hành cùng con.

“Việc đầu tiên làm là bố mẹ có lẽ cũng phải giật mình để đánh thức mình, dành thời gian cho những đứa trẻ gần gũi các em hơn, để hiểu các em hơn, sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ”, bà Nguyễn Thị Minh Thúy chia sẻ.

Ở trường, giáo viên chủ nhiệm, bộ phận tư vấn học đường và bộ phận bảo đảm an toàn, hạnh phúc cho học sinh (safeguarding) có thể trở thành những điểm tựa để các em bày tỏ cảm xúc, tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp khó khăn. Bên cạnh đó, các hoạt động âm nhạc, thể thao, đọc sách và những sở thích lành mạnh cũng giúp học sinh tăng cường kết nối trực tiếp, mở rộng các mối quan hệ tích cực ngoài không gian mạng.

Sự đồng hành ấy cũng được phụ huynh nhìn nhận như một nhu cầu thường xuyên, không chỉ xuất hiện khi trẻ gặp sự cố. Chị Nguyễn Thu Trang, phụ huynh học sinh Trường Phổ thông liên cấp Wellspring, cho biết sau chiến dịch “Không một mình”, cả cha mẹ và con đều nhận ra rằng việc đồng hành cần diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi, kể cả khi trẻ đang ở trong chính ngôi nhà của mình.

Theo chị, những tin nhắn, tài khoản hoặc câu chuyện tưởng như đến từ bạn bè đôi khi lại không đúng như trẻ nghĩ. Bởi vậy, khi phát hiện điều bất thường, cha mẹ cần tạo điều kiện để con trao đổi, cùng kiểm chứng thông tin và tìm cách xử lý thay vì để trẻ tự chịu đựng.

Từ góc nhìn của một học sinh, con chị Nguyễn Thu Trang cho rằng kết nối chính là việc chủ động lên tiếng khi buồn hoặc cảm thấy bị tổn thương, thay vì giữ mọi chuyện trong lòng và tự tìm câu trả lời. Việc chia sẻ với cha mẹ, bạn bè hoặc những người đáng tin cậy có thể giúp các em hiểu rõ vấn đề và tìm được hướng giải quyết phù hợp.

Những chia sẻ này cho thấy, để trẻ không đơn độc trên không gian mạng, điều quan trọng không chỉ là cảnh báo nguy cơ mà còn là xây dựng môi trường để các em cảm thấy an toàn khi nói ra những điều mình đang gặp phải. Khi gia đình và nhà trường thực sự lắng nghe, trẻ sẽ có thêm điểm tựa để nhận diện rủi ro, ứng xử có trách nhiệm và tìm kiếm sự hỗ trợ đúng lúc.

Mỗi người lớn đều có thể trở thành một đại sứ “Không một mình”

Bên cạnh vai trò của cơ quan chức năng, nhà trường và gia đình, sự tham gia của nghệ sĩ cũng góp phần đưa thông điệp bảo vệ trẻ em đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Đồng hành cùng chiến dịch, anh Nguyễn Đức Cường (nghệ danh rapper Đen Vâu) cho biết anh cảm thấy may mắn và hạnh phúc khi tiếp tục tham gia “Không một mình” năm 2026. Với anh, đây không phải là một vai trò mang tính hình thức, mà trước hết là cơ hội để học hỏi, lắng nghe và trang bị thêm kiến thức cần thiết cho bản thân cũng như những đứa trẻ trong gia đình, họ hàng và cộng đồng xung quanh.

“Đen nghĩ ai cũng có đứa trẻ cần bảo vệ. Đừng phó mặc, trông đợi cho ai cả, mỗi chúng ta phải là người đầu tiên chủ động làm điều đó”, nam nghệ sĩ chia sẻ.

Theo Đen Vâu, những người trực tiếp chăm sóc, yêu thương và kết nối với trẻ mỗi ngày đều có thể trở thành đại sứ của chiến dịch. Sự bảo vệ không nhất thiết bắt đầu từ những hành động lớn lao, mà có thể đến từ việc cha mẹ dành thời gian cho con, thầy cô lắng nghe học sinh và mỗi người chủ động tìm hiểu cách giúp trẻ an toàn hơn trên môi trường số.

Đen Vâu cho rằng internet mở ra cánh cửa tiếp cận tri thức rộng lớn, nhưng những nguy cơ từng được xem là xa vời nay đã hiện hữu ngay bên cạnh mỗi người. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn nhận không gian mạng như một nơi cần tránh xa, điều cần thiết là giúp trẻ hiểu cách tận dụng những giá trị tích cực, nhận diện rủi ro và biết rằng luôn có những người sẵn sàng đồng hành, cổ vũ, bảo vệ mình.

Không dừng lại ở việc biểu diễn và truyền tải thông điệp qua âm nhạc, Đen Vâu còn bày tỏ mong muốn tham gia các hoạt động thiết thực hơn, trong đó có tập huấn về an ninh mạng và chương trình “5 phút cùng em”. Anh kỳ vọng có thể sử dụng khả năng, kỹ năng và sức ảnh hưởng của mình để góp phần đưa kiến thức bảo vệ trẻ em đến gần hơn với cộng đồng.

Từ cơ quan chuyên trách, nhà trường đến gia đình và nghệ sĩ, mỗi chủ thể có một cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu giúp trẻ em được bảo vệ và tự tin hơn khi tham gia môi trường số. Khi kiến thức an toàn mạng được cập nhật thường xuyên, nhà trường chủ động giáo dục, cha mẹ sẵn sàng lắng nghe và cộng đồng ứng xử có trách nhiệm, thông điệp “Kết nối không tổn thương” sẽ không chỉ dừng lại ở một chiến dịch mà trở thành cách ứng xử được thực hành mỗi ngày.

Bởi để trẻ em không một mình trên không gian mạng, trước hết người lớn cần hiện diện, kết nối và cùng các em đi qua những rủi ro của thế giới số.