Chưa tạo được cú hích lớn

Vẫn chỉ là chính sách

Thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ cao (CNC) vào sản xuất nông nghiệp đã nhận được sự đầu tư, quan tâm của Nhà nước, tuy nhiên “đó mới chỉ là sản phẩm của chính sách chứ chưa phải nhu cầu của thực tiễn” - Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam Nguyễn Văn Bộ nhấn mạnh.

Rõ ràng, việc ứng dụng công nghệ tiên tiến vào nông nghiệp từ rất lâu đã được thử nghiệm ở một số địa phương như Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh… với nhiều công đoạn nhưng chưa đạt được thành công bởi phần nhiều xuất phát từ mong muốn của Nhà nước và thực tế mới chỉ ưu tiên phát triển giống cây trồng, vật nuôi còn nhiều lĩnh vực khác về kỹ thuật chưa được đầu tư quan tâm, chú trọng.

Theo Quyết định 176/QĐ-TTg, nước ta sẽ quy hoạch phát triển khu nông nghiệp ứng dụng CNC ở các vùng sinh thái khác nhau, hỗ trợ xây dựng và phát triển tại một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có lợi thế. Tuy nhiên, để thực hiện được những mục tiêu đó cần giải quyết vướng mắc phát sinh và tìm ra nguyên nhân chưa thành công của mô hình này. Tại một số thành phố, khu nông nghiệp ứng dụng CNC được áp dụng cơ chế như khu công nghiệp, do Sở KH - ĐT cấp phép mặc dù có rất nhiều nội dung liên quan tới nông nghiệp, nông thôn. “Áp dụng cơ chế như vậy sẽ không bao giờ thành công”- một chuyên gia bày tỏ.

Đẩy mạnh ứng dụng CNC trong nông nghiệp, trước hết cần thay đổi tư duy từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường. Theo đó, Chính phủ cần hỗ trợ xác định thị trường chiến lược cho từng ngành hàng và ký các cam kết quốc gia để giảm thiểu thấp nhất rủi ro. Ngành nông nghiệp muốn phát triển cần tập trung mạnh vào doanh nghiệp tư nhân bởi các dự án mà Nhà nước đầu tư, nhà nước quản lý với mô hình trình diễn phần nhiều là thất bại vì vậy mô hình nhà nước quy hoạch, doanh nghiệp tự bỏ vốn để lựa chọn công nghệ tốt nhất và xác định rõ thị trường tiềm năng cơ bản sẽ đạt được thành công.

Thứ trưởng Bộ NN và PTNT Bùi Bá Bổng cho biết: đến nay đã có khoảng 30% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp song số lượng đăng ký và được chứng nhận CNC khá khiêm tốn do chưa thấy rõ được chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Chưa tạo cú hích lớn

CNC là công cụ quan trọng nhất để nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, hàng hóa khi mà các động lực khác cho phát triển như đất đai, lao động và một phần chính sách đã phát huy hết hiệu lực. Nước ta đã có chính sách hỗ trợ cho nuôi trồng thủy sản song “tỷ lệ này so với tốc độ tăng trưởng chưa tương xứng” - Phó giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học TP Hồ Chí Minh Nguyễn Quốc Bình nói.

Thực tế cho thấy, giá trị xuất khẩu tôm và cá tra mang lại khoảng 4 tỷ USD mỗi năm; các vùng nuôi tôm quảng canh ở Bạc Liêu, Cà Mau có diện tích rất lớn vào khoảng 200 ngàn ha, nhưng tới nay chương trình hỗ trợ chính sách nông thôn mới chưa nhiều. Bên cạnh đó, thiệt hại và thất thoát  trong nuôi trồng tôm hàng năm ở ĐBSCL ước tính khoảng 50%, đòi hỏi phải có sự hỗ trợ về chính sách cũng như khoa học kỹ thuật trong nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, sẽ còn không ít khó khăn khi mỗi năm chỉ có khoảng 30 triệu USD chi phí đầu tư cho nghiên cứu CNC trong nông nghiệp. 

“Chúng ta không có cú hích lớn để tạo ra giá trị cao hơn cho nông nghiệp” - Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Phan Đình Trạc nhấn mạnh.

Một trong những điều kiện tiên quyết bảo đảm sự thành công của nông nghiệp CNC là sự liên kết giữa 4 nhà: Nhà nước - Nhà nông - Nhà khoa học - Doanh nghiệp nhưng hoạt động sản xuất và kinh doanh nông sản đã cho thấy, sự phối hợp chưa tốt dẫn tới tình trạng “được mùa mất giá” hay hiện tượng thương lái ép giá nông dân. Đầu tư công nghệ tiên tiến vào nông nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn khi nguồn nhân lực chất lượng cao am hiểu về khoa học kỹ thuật còn hạn chế trong khi công tác tập huấn, đào tạo kỹ thuật cho người lao động chưa được quan tâm thỏa đáng.

Bộ NN và PTNT đang thực hiện Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó áp dụng CNC vào sản xuất nông nghiệp được coi là một đòi hỏi tất yếu đảm bảo sự thành công. Để lộ trình này đạt hiệu quả cần hoàn thiện chính sách khuyến khích áp dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp; thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, tạo bước đột phá chuyển từ một nền nông nghiệp tập trung vào số lượng là chủ yếu sang một nền nông nghiệp chất lượng, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.