Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Sửa Luật Hải quan phải đổi mới tư duy quản lý

Chiều 15/7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Đề xuất cho hải quan chủ động dừng thông quan hàng nghi giả mạo

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung một số quy định về tên gọi, chức danh; thủ tục hải quan; khu vực, kho, địa điểm hải quan; quản lý rủi ro; kiểm tra sau thông quan; tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và một số nội dung liên quan. Đối tượng áp dụng được giữ nguyên như Luật Hải quan hiện hành.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi điểm c khoản 1 Điều 33 theo hướng giao thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ hải quan quyết định việc miễn kiểm tra thực tế hàng hóa trong các trường hợp đặc biệt khác. Đồng thời, bổ sung hàng hóa trung chuyển vào nhóm hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan quy định tại khoản 1 Điều 64.

Dự thảo cũng bổ sung quy định xác định thời hạn khai bổ sung là trước thời điểm dừng đưa hàng hóa qua khu vực giám sát hải quan. Trường hợp khai bổ sung quá thời hạn hoặc khai bổ sung theo yêu cầu của cơ quan hải quan thì người khai hải quan bị xử phạt theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung thẩm quyền để cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu trong quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát phát hiện có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa quá cảnh là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ. Đồng thời, bãi bỏ quy định “không áp dụng việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh” tại Điều 73.

Đối với kiểm tra sau thông quan, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc kiểm tra sau thông quan trên cơ sở hiện đại hóa và áp dụng quản lý rủi ro; hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở người khai hải quan và tại trụ sở doanh nghiệp. Cùng với đó, sửa đổi thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn thời gian kiểm tra từ "10 ngày làm việc" lên "tối đa 20 ngày"; quy định nguyên tắc thực hiện kiểm tra sau thông quan và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn như Chính phủ trình; cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi của dự án Luật.

Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định còn bất cập nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Đối với các chính sách mới, cần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đánh giá đầy đủ tác động và yêu cầu về hạ tầng số trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Về quy định liên quan đến hồ sơ hải quan và phối hợp trong kiểm tra chuyên ngành (Điều 24), Thường trực Ủy ban tán thành việc kết nối, chia sẻ dữ liệu thông qua Cơ chế một cửa quốc gia. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu đổi mới mô hình kiểm tra chuyên ngành theo hướng cơ quan hải quan là đầu mối thống nhất trong tiếp nhận, điều phối và tổ chức thực hiện.

Theo Thường trực Ủy ban, mô hình này có thể được thí điểm tại một số địa bàn, sau đó đánh giá hiệu quả để hoàn thiện cơ chế, góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Thúc đẩy doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: lần sửa đổi này không chỉ nhằm hoàn thiện quy trình mà phải đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển, đồng thời thúc đẩy tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp.

Đối với quy định bổ sung về quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới, Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là một trong những nội dung đột phá của dự thảo Luật, góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự phát triển nhanh của hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thời gian qua, lượng lớn đơn hàng giá trị nhỏ qua cửa khẩu khiến phương thức quản lý truyền thống không còn phù hợp, trong khi tình trạng chia nhỏ giá trị hàng hóa để lợi dụng chính sách miễn thuế cũng làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật quy định theo hướng bắt buộc liên thông dữ liệu định danh và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng phục vụ quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đánh giá cao việc bổ sung quy định về quản lý tuân thủ tại Điều 17a, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo đã chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên phân luồng xanh, vàng, đỏ tại thời điểm thông quan sang quản lý doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình hoạt động. "Đây là quy định mới và doanh nghiệp chắc đều rất phấn khởi".

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao quy định về đối tác tự nguyện tuân thủ, theo đó doanh nghiệp không chỉ là đối tượng kiểm tra, giám sát mà còn được cơ quan hải quan hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý. Đồng thời, dự thảo chuyển từ cơ chế doanh nghiệp ưu tiên sang phân loại mức độ tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao được giảm tối đa tần suất kiểm tra sau thông quan.

Đối với quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan tại Điều 29, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc siết chặt là cần thiết nhằm ngăn chặn hành vi hợp thức hóa hồ sơ hoặc tẩu tán chứng cứ khi có dấu hiệu buôn lậu. Tuy nhiên, cần phân định rõ giữa trường hợp doanh nghiệp vô ý sai sót và trường hợp cố tình vi phạm; đồng thời quy định rõ thời hạn cơ quan hải quan được yêu cầu khai bổ sung để tránh kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh việc pháp lý hóa hải quan số và cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình cải cách hải quan. Vì vậy, các quy định về giá trị pháp lý của chứng từ điện tử và cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc cần bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thực chất.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi sang hải quan số, hải quan thông minh; tăng cường quản trị, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.

Đối với quy định về kiểm định hải quan, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng làm rõ nội hàm, tiêu chí kỹ thuật, căn cứ, phương pháp và phạm vi kiểm định; đồng thời phân định rõ với hoạt động đánh giá sự phù hợp theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Bên cạnh đó, xác định rõ thời điểm áp dụng kiểm định hải quan; quy định cụ thể trình tự, thủ tục và căn cứ pháp lý thực hiện; bảo đảm quyền tự khắc phục vi phạm và quyền khiếu nại của người khai hải quan đối với kết quả kiểm định.