Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Luật Văn bản quy phạm pháp luật phải là đạo luật mẫu mực nhất
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải là đạo luật mẫu mực nhất. "Sửa đúng thì chất lượng của toàn hệ thống được nâng lên; sửa chưa chuẩn thì những bất cập sẽ nhân lên ở hàng trăm đạo luật khác", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ.
Làm luật tốt hơn, ổn định hơn, "đi từ tốt trong văn bản đến tốt trong cuộc sống"
Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh sáng nay 23/10 về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận và đánh giá cao Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu Kết luận số 296 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 8/10/2026 và ý kiến thẩm tra sơ bộ để chỉnh lý hồ sơ trình Quốc hội.
Nhiều nội dung đã được tiếp thu, trong đó có việc thu hẹp phạm vi điều chỉnh của luật, không mở rộng sang các nội dung kỹ thuật; bổ sung việc sửa đổi Luật Tổ chức Quốc hội và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; quy định việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua pháp lệnh ngay tại phiên họp...
Chủ tịch Quốc hội tán thành với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã được chuẩn bị công phu, thẳng thắn, chỉ đúng những nội dung còn vướng mắc.
Nhấn mạnh lại đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm "điểm nghẽn về thể chế đã cơ bản được tháo gỡ; khâu yếu hiện nay là tổ chức thực thi", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, không được đổ thừa những vướng mắc trong tổ chức thực thi là do pháp luật, pháp luật đã rõ thì phải tổ chức thực thi cho nghiêm túc.
"Sửa đổi Luật lần này không nhằm làm luật nhanh hơn nữa, mà quan trọng hơn là làm luật tốt hơn, ổn định hơn, đi từ tốt trong văn bản đến tốt trong cuộc sống. Đó là thước đo để chúng ta soi vào từng điều khoản của từng dự án luật", Chủ tịch Quốc hội nói.
Thảo luận về các nội dung cụ thể của dự án Luật, Chủ tịch Quốc hội nêu 5 vấn đề cần đặc biệt quan tâm:
Thứ nhất, cơ chế để Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Chính phủ ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật
Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề lớn nhất vì "chạm" đến nguyên tắc hiến định. Theo Điều 70 Hiến pháp, Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền lập hiến, làm luật và sửa luật. Kết luận 09 của Bộ Chính trị mới yêu cầu nghiên cứu cơ chế này, nhưng hồ sơ dự án Luật chưa thể hiện đầy đủ kết quả nghiên cứu, chưa có đánh giá tác động và chưa phân định rõ cơ chế này với quy định tại Điều 47 của dự thảo Luật, chưa có phương án xử lý nếu Quốc hội không đồng ý với văn bản đã được ban hành.
Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tình trạng khẩn cấp đã quy định những cơ chế cần thiết để xử lý tình huống cấp bách, trong đó có thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Vì vậy, nếu thật sự cần thiết phải thiết kế thêm cơ chế đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chỉ giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội - cơ quan thường trực của Quốc hội - quyết định trên cơ sở đề nghị của Chính phủ, kèm theo các điều kiện chặt chẽ về phạm vi, thời hạn và trách nhiệm báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất; không để Chính phủ ban hành nghị định để sửa luật cũng như tự quy định trình tự, thủ tục cho cơ chế này.
"Ngoại lệ đã mở thì phải được giới hạn chặt chẽ, có khóa, có người giữ khóa, không để đặc biệt trở thành quy định thường xuyên, không để ngày thường như ngày Tết được", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Nhấn mạnh trách nhiệm của Quốc hội trong thời điểm lịch sử hiện nay, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, khi ban hành luật phải xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện. Đơn cử, luật thuộc lĩnh vực quốc phòng thì phải quy định rõ trách nhiệm của Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan; luật về công an phải xác định rõ trách nhiệm của Bộ Công an.
Thứ hai, đơn giản hóa hình thức văn bản quy phạm pháp luật phải đi đôi với xử lý những vướng mắc phát sinh
Chủ tịch Quốc hội tán thành nguyên tắc mỗi chủ thể một hình thức văn bản thực hiện từ ngày 1/3/2027, nhưng cũng lưu ý, không chuyển ghép một cách cơ học nội dung nghị quyết vào luật, pháp lệnh đến mức phải ban hành cả một đạo luật chỉ để tạm ngưng hiệu lực của một đạo luật.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xác định rõ vị trí pháp lý và trình tự ban hành các Nghị quyết không còn được xác định là văn bản quy phạm pháp luật, nhất là nghị quyết liên quan đến tài chính, ngân sách, động viên và tình trạng khẩn cấp.
Đồng thời, cần rà soát những vướng mắc liên quan đến Điều 74 Hiến pháp nói rõ pháp lệnh chỉ ban hành đối với những vấn đề được Quốc hội giao, tránh làm chậm khả năng phản ứng chính sách trong những trường hợp cần thiết. Những luật có liên quan cũng phải được rà soát, sửa đổi kịp thời để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.
Thứ ba, rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm
Dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật đang có các nội dung theo hướng lược bỏ thẩm quyền quyết định chính sách, bỏ báo cáo tổng kết, báo cáo rà soát hồ sơ và đưa đánh giá tác động thành nội dung tùy chọn.
Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong những kỳ họp vừa qua, có thời điểm Quốc hội phải xử lý khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu ban hành nhanh các văn bản để phục vụ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Trong hoàn cảnh đó, một số quy trình như đánh giá tác động, tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học có thể phải rút gọn.
Tuy nhiên, sau giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, đối với những đạo luật có tác động rộng, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, nhất là các luật như Luật Đất đai, Bộ luật Hình sự, việc đánh giá tác động và lấy ý kiến cần được thực hiện đầy đủ, thực chất.
"Những quy định nêu trên trong dự thảo Luật là chưa phù hợp với yêu cầu về chất lượng, tính khoa học, kỹ lưỡng và thực chất theo tinh thần Nghị quyết số 66 của Trung ương. Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm. Tôi đề nghị giữ quy trình thẩm định chính sách, quy trình hai trong một; đồng thời quy định rõ tiêu chí về tính cấp bách đối với trình tự, thủ tục rút gọn để tránh lạm dụng việc đi tắt quy trình xây dựng chính sách", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Thứ tư, cần thể chế hóa đầy đủ các kết luận của Trung ương
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị thể chế hóa đầy đủ Kết luận 09 của Trung ương, trong đó một số nội dung còn thiếu như: xác định giá trị pháp lý của án lệ, tập quán, lẽ công bằng; nguyên tắc ưu tiên áp dụng văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành; yêu cầu văn bản phải nêu rõ mục đích ban hành; và nguyên tắc chỉ luật mới được quy định việc hạn chế quyền, đặt ra nghĩa vụ mới hoặc quy định chế tài.
Đối với Điều 65 về đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần quy định cụ thể chu kỳ đánh giá, tiêu chí đánh giá, việc công khai kết quả và trách nhiệm sửa đổi pháp luật khi phát hiện bất cập.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý 2 điểm: Một là, quy định yêu cầu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước gửi báo cáo cho Chính phủ tổng hợp là chưa phù hợp với vị trí Hiến định của các cơ quan này; đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra rà soát, loại bỏ nội dung này trong dự thảo Luật. Hai là, việc Thường trực cơ quan của Quốc hội chủ trì tham vấn chính sách, cân nhắc để bảo đảm tính độc lập, khách quan của hoạt động thẩm tra.
Thứ năm, nâng cao trách nhiệm tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo luật
"Luật Văn bản quy phạm pháp luật là luật về làm luật nên phải là đạo luật mẫu mực nhất: chuẩn nhất về thẩm quyền, chặt chẽ nhất về quy trình và rõ ràng nhất về trách nhiệm".
Nhấn mạnh yêu cầu này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội. Đối với những vấn đề còn ý kiến khác nhau, cần xây dựng phương án cụ thể, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc tiếp thu, giải trình phải thực chất; đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, tổng hợp đầy đủ những vấn đề cần tiếp thu, nhất là các ý kiến đã được nêu rõ trong quá trình thảo luận và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
