Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Khắc phục triệt để chồng chéo trong kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng

Sáng 16/7, tiếp tục Phiên họp thứ 4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Làm rõ cơ chế tích hợp, dẫn chiếu và áp dụng Danh mục kiểm soát

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang cho biết, dự thảo Luật gồm 4 chương, 37 điều; quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật tập trung vào các nội dung cốt lõi: quản lý rủi ro quốc gia; danh mục kiểm soát; biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù đối với hoạt động, hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng; kiểm soát ngoài danh mục; kiểm soát người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng; biện pháp ngăn chặn, phản ứng khẩn cấp; kiểm soát tài trợ phổ biến; thông tin, dữ liệu, cảnh báo sớm, phối hợp liên ngành; quản lý nhà nước, kiểm tra, thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm, bảo đảm nguồn lực và hợp tác quốc tế.

Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung và hoàn thiện nhiều quy định còn thiếu hoặc chưa đầy đủ.

Theo Báo cáo thẩm tra dự án Luật do Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới trình bày, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật và cơ bản tán thành với các quy định trong dự thảo Luật.

Thường trực Ủy ban cho rằng, việc xây dựng Danh mục kiểm soát trên cơ sở tích hợp, chuẩn hóa từ các danh mục hàng hóa lưỡng dụng của các bộ, ngành là phù hợp, góp phần tránh tình trạng chồng chéo, trùng lặp thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ cơ chế tích hợp, dẫn chiếu và áp dụng Danh mục kiểm soát với các danh mục chuyên ngành; đồng thời, bổ sung quy định về bảo mật thông tin và cơ chế xử lý trong trường hợp đột xuất.

Liên quan đến cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Thường trực Ủy ban đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để làm rõ phạm vi thông tin, dữ liệu được thu thập; trách nhiệm cập nhật, khai thác, chia sẻ và quản lý dữ liệu của từng cơ quan có liên quan.

Đồng thời, cần nghiên cứu thiết kế theo hướng kế thừa, kết nối và khai thác tối đa các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được đầu tư, hạn chế xây dựng hệ thống dữ liệu độc lập, tránh trùng lặp trong đầu tư, thu thập và quản lý dữ liệu, bảo đảm đồng bộ với chủ trương phát triển Chính phủ số, dữ liệu số quốc gia và chuyển đổi số.

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi bên thứ ba ngay tình

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; nội luật hóa các điều ước quốc tế và đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng an ninh trong tình hình mới. Hồ sơ dự án Luật đáp ứng đầy đủ các điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua theo quy trình thủ tục rút gọn tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao công tác chuẩn bị dự án Luật của Bộ Quốc phòng, đồng thời cho rằng việc nâng các quy định từ Nghị định 81/2019 của Chính phủ thành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là cần thiết.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đạo luật không chỉ phục vụ yêu cầu quốc phòng, an ninh mà còn góp phần thực hiện các cam kết quốc tế, nâng cao năng lực phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tạo môi trường an toàn cho hoạt động đầu tư.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dự thảo Luật cần khắc phục tình trạng chồng chéo trong kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng, vốn vừa phục vụ mục đích dân sự vừa có thể bị lợi dụng để chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt, hiện do nhiều bộ, ngành cùng quản lý.

Theo Chủ tịch Quốc hội, vừa qua, doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với “ma trận” thủ tục kiểm soát từ nhiều đầu mối. Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tránh chồng chéo nhưng không rõ trách nhiệm.

Theo đó, cần thống nhất Danh mục quốc gia về hàng hóa lưỡng dụng; áp dụng cơ chế một cửa quốc gia, toàn bộ quy trình cấp phép, khai báo, thẩm định đối với hàng hóa lưỡng dụng phải được thực hiện đồng bộ trên Cổng thông tin quốc gia. Trách nhiệm của doanh nghiệp là tuân thủ theo quy định chung này.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, hoàn thiện quy định về đình chỉ giao dịch, phong tỏa tài sản và cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý; xây dựng hệ thống liên thông dữ liệu tự động; bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình và cho phép giải tỏa một phần tài sản bị phong tỏa để chi trả các nhu cầu thiết yếu theo hướng dẫn của Liên Hợp Quốc.

Thủ tục rút gọn để đưa ra khỏi danh sách cần quy định rõ quy trình, mốc thời gian tối đa để cơ quan đầu mối quốc gia xem xét đưa một tổ chức, cá nhân ra khỏi danh sách bị chỉ định hoặc giải tỏa tài sản phong tỏa, tránh kéo dài gây thiệt hại không thể khắc phục cho doanh nghiệp.

“Việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi bên thứ ba ngay tình là nội dung mới mà chúng ta phải nghiên cứu theo tiêu chuẩn quốc tế”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về xây dựng năng lực phản ứng khẩn cấp và bảo vệ lực lượng chuyên dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm nghẽn phải giải quyết khi xây dựng Luật lần này. Thời gian qua, hành lang pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù, trang thiết bị chuyên dụng và cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành, tình huống khẩn cấp cấp độ quốc gia vẫn chưa thực sự đồng bộ. Vì vậy, phải luật hóa chế độ đặc thù ở mức cao; có cơ chế diễn tập liên ngành bắt buộc để hoàn thiện khả năng chỉ huy, thống nhất sự điều hành của cơ quan đầu mối quốc gia.

“Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt khi được ban hành sẽ là minh chứng rõ nét cho cam kết trách nhiệm quốc tế của Việt Nam đối với nền hòa bình thế giới. Một đạo luật vừa chặt chẽ về kiểm soát nhưng minh bạch, thông thoáng về quy định sẽ giúp cho Việt Nam tránh được rủi ro bị đưa vào "danh sách xám"; tạo môi trường kinh doanh an toàn, tin cậy cho các tập đoàn đầu tư nước ngoài vào công nghệ bán dẫn và năng lượng mới tại Việt Nam”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý kiểm soát đặc thù. Trọng tâm là cơ chế đánh giá rủi ro quốc gia, các tiêu chí đánh giá và phương pháp sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ xây dựng, cập nhật danh mục kiểm soát và lựa chọn phương pháp quản lý.

Đồng thời, hoàn thiện các quy định về kiểm soát tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, bảo đảm thống nhất với pháp luật về phòng, chống rửa tiền, Luật Phòng, chống khủng bố và các luật có liên quan. Nghiên cứu kỹ và hoàn thiện các quy định về giao dịch đáng ngờ, danh sách chỉ định, các biện pháp phong tỏa, trì hoãn; quy định về trách nhiệm của tổ chức tài chính, cá nhân có liên quan bảo đảm phù hợp, khả thi, không phát sinh thêm đầu mối, thủ tục hoặc nghĩa vụ báo cáo không cần thiết.