Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô là vấn đề tiên quyết

Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, sáng nay, 18/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về: tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027; tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027; tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027; quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025; việc tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận tại Tổ 5, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh.

Nguồn lực lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất mới

Thảo luận tại Tổ 2, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá bức tranh kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm có nhiều điểm sáng, hết sức đáng mừng. Trong đó, tăng trưởng GDP cả nước đạt 9,01%; các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống chính trị và công tác đối ngoại đều được tăng cường. "Đây là kết quả rất đáng ghi nhận, là mức tăng trưởng mà chúng ta mong đợi trong nhiều năm", Chủ tịch Quốc hội nói.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cần nhìn thẳng vào những tồn tại, hạn chế. Cho biết, Trung ương, Bộ Chính trị và Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV đã phân tích, ban hành nghị quyết, kết luận về các vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội mong muốn các đại biểu Quốc hội tiếp tục phát huy trí tuệ, đóng góp những giải pháp thiết thực để đất nước hoàn thành các chỉ tiêu đề ra.

Theo Chủ tịch Quốc hội, có 7 tồn tại cần quan tâm: Một là, một số nền tảng tăng trưởng chưa thực sự vững chắc, thiếu bền vững. Đây là vấn đề phải thẳng thắn thừa nhận để phấn đấu.

Hai là, áp lực lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô còn lớn. Từ nay đến cuối năm, nếu điều hành giá cả không tốt, giá các mặt hàng tăng mạnh thì nguy cơ lạm phát vẫn hiện hữu. Giá một số mặt hàng trên thị trường thế giới tăng cũng có thể tác động đến trong nước. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đặc biệt quan tâm đến công tác điều hành giá, không được chủ quan.

Ba là, đầu tư tư nhân chưa có sự bứt phá, hiệu quả sử dụng nguồn lực còn hạn chế. Theo đó, đầu tư tư nhân mới chiếm khoảng 53% tổng vốn đầu tư nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Giải ngân đầu tư công đến thời điểm này cũng mới chỉ đạt khoảng 63%, trong khi vốn tạm ứng chưa thu hồi còn ở mức cao. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần tăng cường kiểm tra việc tạm ứng, thu hồi vốn, bảo đảm vốn được sử dụng đúng mục đích và có khối lượng thực hiện tương ứng. Nhiều dự án vẫn chậm thủ tục; nguồn lực lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất mới.

Bốn là, doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn, trong khi lãi suất ngân hàng còn cao, cùng với áp lực về chi phí đầu vào, logistics, đất đai và các điều kiện kinh doanh. Do đó, cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp phục hồi và phát triển.

Năm là, cán cân thương mại và cơ cấu nhập khẩu chưa thực sự bền vững. Trong 9 tháng đầu năm, nhập siêu khoảng 19,4 tỷ USD, cơ cấu nhập khẩu còn phụ thuộc vào một số thị trường. Vì vậy, cần quan tâm hơn đến chất lượng tăng trưởng thương mại, mức độ chủ động của nền kinh tế và khả năng đa dạng hóa thị trường.

Sáu là, chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; lao động phi chính thức chiếm tỷ trọng lớn; tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên còn cao. Chênh lệch trong tiếp cận giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu giữa các vùng vẫn hiện hữu, đời sống một bộ phận người dân còn khó khăn. Một số hạn chế trong lĩnh vực y tế, giáo dục, nông nghiệp và môi trường chưa được khắc phục triệt để. Ô nhiễm, ngập úng, ùn tắc vẫn xảy ra thường xuyên. Dù một số vấn đề có chuyển biến so với năm 2025, nhưng Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý "không được chủ quan trong những tháng cuối năm".

Bảy là, năng lực nội tại và đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, mặc dù đã có nhiều Nghị quyết của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ nhưng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa tạo được bước đột phá rõ rệt; năng lực cạnh tranh, năng lực sản xuất và khả năng làm chủ công nghệ trong nước vẫn còn hạn chế.

Vấn đề tiên quyết là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô

Từ những vấn đề trên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung vào một số định hướng lớn trong thời gian tới.

Trong đó, vấn đề số một, tiên quyết là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Hai là, tạo đột phá trong huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Vấn đề đặt ra không chỉ là có vốn hay không, mà còn ở khả năng giải ngân, sử dụng vốn đúng mục tiêu và tạo ra hiệu quả thực chất. Ba là, đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Bốn là, ưu tiên phát triển hạ tầng chiến lược và bảo đảm an ninh năng lượng. Năm là, tạo đột phá mạnh mẽ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2027.

Chủ tịch Quốc hội cũng chia sẻ, thực tiễn hoạt động của Quốc hội cho thấy yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cấp thiết. Khối lượng công việc lập pháp tăng nhanh: Kỳ họp thứ Tám, Quốc hội khóa XV thông qua 18 luật; Kỳ họp thứ Chín, Quốc hội khóa XV thông qua 39 luật; Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XV thông qua 51 luật. Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, trong 9 ngày đã thông qua 9 luật; Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thông qua 15 luật; Kỳ họp này dự kiến xem xét, thông qua 39 luật.

Tốc độ và khối lượng công việc lập pháp đòi hỏi Quốc hội phải đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Lưu ý các công cụ này chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng thường xuyên, đúng cách, gắn với yêu cầu thực tiễn của từng cơ quan, đơn vị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần có cách tiếp cận quyết liệt và tổ chức thực hiện hiệu quả hơn để thực sự tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Sáu là, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi và khơi thông các điểm nghẽn, nhất là trong lĩnh vực đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản; đồng thời cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực tổ chức thực thi.

Bảy là, phát triển con người và bảo đảm an sinh xã hội; nâng cao chất lượng giáo dục, giải quyết tình trạng thiếu trường, lớp và các vấn đề liên quan đến sách giáo khoa; phát triển y tế, nhà ở xã hội và giảm nghèo.

Tám là, bảo vệ môi trường và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Dứt khoát phân bổ và điều chuyển vốn đầu tư công theo kết quả đầu ra

Để các định hướng trên đi vào thực tiễn, theo Chủ tịch Quốc hội, cần triển khai những giải pháp cụ thể trong năm 2027.

Một là, phân bổ và điều chuyển vốn đầu tư công theo kết quả đầu ra. Dứt khoát phải điều chỉnh vốn linh hoạt, nơi nào thực hiện tốt thì được điều chuyển, bổ sung vốn; nơi nào chậm trễ, không hoàn thành nhiệm vụ thì phải mạnh dạn phê bình, thu hồi vốn. Việc đánh giá cán bộ cần gắn với các chỉ số kết quả công việc (KPI), bảo đảm tiêu chí rõ ràng, thực chất.

Hai là, đưa các trung tâm tài chính tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng vào hoạt động thực chất. Quốc hội đã có quyết định liên quan đến vấn đề này hơn một năm, nhưng chuyển biến trên thực tế còn hạn chế. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần sớm có giải pháp cụ thể để thúc đẩy triển khai.

Ba là, mạnh dạn thay thế ngay cán bộ đùn đẩy, né tránh. Nhắc lại yêu cầu "không vì sức ép tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, nhưng cũng không lấy sự thận trọng làm lý do để trì hoãn", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm của cán bộ từ các cơ quan của Quốc hội đến Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, gắn trách nhiệm cá nhân người đứng đầu với kết quả công việc, thời hạn hoàn thành và sản phẩm cụ thể. Cán bộ trong giai đoạn hiện nay phải quyết đoán, quyết liệt, quyết tâm và phải bằng quyết làm, tạo ra kết quả thực chất. Công tác đào tạo, quy hoạch, phân công và giao nhiệm vụ cho cán bộ cần được chú trọng.

Bốn là, chuyển trọng tâm phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sang tạo ra sản phẩm cụ thể. Mỗi cơ quan, đơn vị cần xác định rõ sản phẩm, nhiệm vụ và kết quả cần đạt được; khắc phục tình trạng chỉ nêu chủ trương mà thiếu sản phẩm đầu ra có thể kiểm chứng.

Năm là, phát triển hệ sinh thái công nghiệp nội địa và kinh tế biển theo các định hướng mới của Trung ương.

Sáu là, tính toán độ trễ của các cú sốc kinh tế trong năm 2026 để chủ động xây dựng kịch bản điều hành năm 2027. Chủ tịch Quốc hội đề nghị công tác điều hành cần bám sát diễn biến thị trường, cân đối vốn và tài chính; theo dõi chặt chẽ thanh khoản hệ thống ngân hàng, phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời thường xuyên cập nhật diễn biến tỷ giá để có phương án xử lý phù hợp.

Bổ sung các chỉ tiêu phản ánh thực chất mức độ thụ hưởng thành quả tăng trưởng của người dân

ĐBQH Trần Hoàng Ngân chia sẻ, kết quả tăng trưởng gần 10% trong 9 tháng đầu năm là thành tựu rất đáng trân trọng, nhất là trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, bất thường, bất định, khó dự báo và thời tiết diễn biến cực đoan. Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng, cả ba động lực tăng trưởng truyền thống vẫn còn những khó khăn, thách thức cần giải quyết.

Bày tỏ nhất trí với các giải pháp đã được Thủ tướng trình bày trước Quốc hội, đại biểu Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là giải quyết bài toán vốn đầu tư. Đại biểu đề nghị cần phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, nhà ở, khu công nghiệp và hoạt động sản xuất, kinh doanh; tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại nhà nước nhằm nâng cao năng lực cung ứng tín dụng cho nền kinh tế.

Ở góc nhìn khác, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung các chỉ tiêu phản ánh thực chất mức độ thụ hưởng thành quả tăng trưởng của người dân; đồng thời, gắn các mục tiêu xã hội với nguồn lực, trách nhiệm thực hiện và thời hạn hoàn thành cụ thể.

Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, điều quan trọng là phải làm rõ tăng trưởng được chuyển hóa thành thu nhập thực, việc làm ổn định và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân như thế nào. Đại biểu dẫn số liệu thu nhập bình quân của người lao động trong 9 tháng năm 2026 đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên ở mức 8,87%. Từ đó, đề nghị phân tách số liệu theo vùng, ngành nghề, nhóm thu nhập và hình thức việc làm, qua đó nhận diện rõ những nhóm được hưởng lợi từ tăng trưởng và những nhóm còn gặp khó khăn.

Trong đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch năm 2026 và xây dựng kế hoạch năm 2027, đại biểu Nguyễn Vũ Trung kiến nghị bổ sung các chỉ tiêu về thu nhập thực sau lạm phát, việc làm phi chính thức, thất nghiệp thanh niên, số người không tham gia học tập hoặc không có việc làm, mức độ tham gia bảo hiểm xã hội và tình trạng chậm đóng bảo hiểm xã hội. Mục tiêu tăng trưởng cần gắn với những kết quả có thể kiểm chứng, như giảm việc làm bấp bênh, mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội và duy trì việc làm trong các ngành chịu tác động của biến động thương mại.

Đối với các lĩnh vực xã hội, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, cần chuyển các chỉ tiêu thành cam kết thực hiện có nguồn lực và trách nhiệm cụ thể. Kế hoạch năm 2027 cần làm rõ các chỉ tiêu về giáo dục, y tế, bảo vệ trẻ em, việc làm cho thanh niên và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu tại vùng khó khăn; đồng thời xác định cơ quan chủ trì, kinh phí, nhân lực và thời hạn hoàn thành.