Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Cơ chế đặc thù phải đi liền với trách nhiệm đặc biệt

Giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, không để thất thoát, lãng phí

Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh chiều nay, 3/8 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, Hội nghị APEC năm 2027 là một nhiệm vụ chính trị đối ngoại đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao uy tín, vị thế của nước ta trên trường quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, khi Bộ Chính trị quyết định chủ trương cách đây gần 2 năm đã yêu cầu Chính phủ và địa phương tích cực, khẩn trương triển khai xây dựng hạ tầng phục vụ việc tổ chức Hội nghị. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai phát sinh những vấn đề cần phải tập trung tháo gỡ. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị những vướng mắc, khó khăn cần được xem xét tháo gỡ với tinh thần khẩn trương, quyết liệt; cơ chế phải khả thi, hiệu quả, đúng pháp luật; giám sát tiến độ chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, không để thất thoát, lãng phí.

"Các công trình đa phần do khu vực tư nhân đầu tư, sau đó sẽ có cơ chế thanh toán bằng nhiều hình thức. Nhưng tinh thần là việc gì đã rõ, đủ căn cứ, đúng thẩm quyền, thật sự cần thiết thì chúng ta ủng hộ mạnh mẽ. Việc gì có rủi ro thì phải thiết kế cơ chế kiểm soát. Việc gì chưa đủ cơ sở thì tiếp tục hoàn thiện. Cần phân định rõ phạm vi thẩm quyền. Cơ chế đặc thù phải đi liền với trách nhiệm đặc biệt", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, ngành trong chỉ đạo, hướng dẫn, phối hợp giải quyết kịp thời các công việc thuộc thẩm quyền; bảo đảm phân định trách nhiệm hợp lý giữa Trung ương và địa phương (tỉnh An Giang). Nếu Quốc hội ban hành nghị quyết về cơ chế đặc thù thì Quốc hội tiếp tục giám sát việc thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội cũng chia sẻ, trong gần 4 tháng qua, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trực tiếp chỉ đạo, đến nay, tiến độ các công trình rất tốt và khả năng hoàn thành trước thời điểm hội nghị diễn ra. Đây là điều rất đáng mừng.

Không áp dụng tùy tiện, không hạ thấp chất lượng công trình

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải rà soát thật kỹ danh mục công trình, dự án để áp dụng cơ chế đặc thù, tránh tạo tâm lý lợi dụng để xử lý những việc không thật sự cấp bách. Không áp dụng tùy tiện, không hạ thấp chất lượng công trình, không để thất thoát tài sản công, không tạo tiền lệ xấu trong quản lý đất đai, tài nguyên và ngân sách.

Một việc nữa là xử lý các trường hợp chưa hoàn thiện thủ tục xây dựng như đại biểu Trần Hoàng Ngân đã nêu. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần làm rõ cơ chế thay thế để kiểm soát chất lượng, an toàn công trình trong trường hợp chưa hoàn thành đầy đủ các thủ tục theo quy định của pháp luật về xây dựng, ví dụ như phê duyệt dự án, quy hoạch hoặc điều chỉnh quy hoạch. Nội dung này tới đây cần tiếp tục bổ sung, làm rõ.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thẩm định, giám định và chịu trách nhiệm đối với các rủi ro phát sinh trong quá trình thi công, nghiệm thu, khai thác và sử dụng công trình. Làm rõ thẩm quyền, căn cứ và trình tự xem xét việc áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn quốc tế để bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, một nội dung được Ủy ban Thường vụ Quốc hội rất quan tâm là việc sử dụng phần diện tích lấn biển để tạo quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT. Theo Chủ tịch Quốc hội, nên xử lý vấn đề này trong Luật Phát triển đô thị, tức là địa phương nào có đô thị lấn biển thì sẽ thực hiện theo luật, chứ không thể mỗi địa phương lại ban hành một văn bản riêng.

Đối với xử lý vướng mắc về nghiệm thu, bàn giao, thanh quyết toán công trình, Chủ tịch Quốc hội cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận và đã có phương án xử lý. Khi ban hành Nghị quyết này thì Quốc hội sẽ giám sát chặt chẽ. "Tinh thần là ủng hộ để từ nay đến khi các công trình hoàn thành với mục tiêu tổ chức thành công Hội nghị APEC, qua đó nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Sau APEC, hy vọng Phú Quốc sẽ thu hút thêm nhiều nhà đầu tư, nhiều khách du lịch đến để phát triển", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đề xuất thành lập một ủy ban đặc biệt về đầu tư các công trình phục vụ APEC

Nhất trí cao việc Quốc hội ban hành Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Thanh Tùng cũng đề nghị bổ sung thêm nội dung "và các dự án đối ứng" của các dự án, công trình phục vụ Hội nghị APEC tại Phú Quốc vì đây cũng là các dự án liên quan trực tiếp đến việc thực hiện tổng thể nhiệm vụ của các chủ đầu tư và các đơn vị thi công.

Khoản 2 Điều 4 dự thảo Nghị quyết quy định: đối với chất thải xây dựng (trừ chất thải nguy hại) phát sinh trong quá trình xây dựng các dự án, công trình phục vụ Hội nghị APEC và dự kiến đổ thải vào các khu đất chưa phù hợp với quy hoạch đổ thải, xử lý chất thải thì cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm rà soát, đánh giá, lựa chọn vị trí tiếp nhận chất thải rắn xây dựng; tổ chức quản lý, giám sát hoạt động đổ thải, bảo đảm không ảnh hưởng đến môi trường, cảnh quan và đời sống của Nhân dân khu vực lân cận.

Tuy nhiên, từ thực tiễn trong quá trình cấp tín dụng, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng băn khoăn nếu phải chờ cơ quan nhà nước lựa chọn vị trí tiếp nhận chất thải thì dự án có được tiếp tục triển khai hay phải dừng lại? Trong khi thời gian hiện nay rất gấp. Đại biểu đề nghị Nghị quyết quy định cụ thể thời hạn thực hiện, ví dụ trong vòng 30 ngày kể từ ngày Nghị quyết có hiệu lực phải hoàn thành việc xác định vị trí tiếp nhận chất thải, tránh tình trạng phải chờ đợi, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án.

Đối với điểm c khoản 2 Điều 10, dự thảo Nghị quyết quy định giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể; thời điểm xác định giá đất là thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt. Đại biểu cho biết, theo Nghị định số 257/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) đối với hợp đồng BT thì thời điểm xác định giá đất là thời điểm giao đất hoặc cho thuê đất. Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ việc áp dụng theo quy định của Nghị quyết này ngay trong Nghị quyết để tránh chồng chéo hoặc có cách hiểu khác nhau giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Tại Điều 12 - điều khoản thi hành, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung các tổ chức tín dụng, các ngân hàng tài trợ vốn, tham gia thẩm định, phê duyệt và giải ngân cấp tín dụng cho các dự án thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết này cũng thuộc nhóm đối tượng được miễn trừ trách nhiệm. Bởi trên thực tế, khi thực hiện các khoản cấp tín dụng này, các ngân hàng, tổ chức tín dụng cũng chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý nhưng vẫn phải triển khai giải ngân để bảo đảm tiến độ dự án. "Có thể nói là vừa làm, vừa hoàn thiện thủ tục. Vì vậy, rất mong được xem xét bổ sung nhóm đối tượng này vào diện được miễn trừ trách nhiệm", đại biểu đề nghị.

Đại biểu Nguyễn Thanh Tùng cũng đề nghị nghiên cứu thành lập một ủy ban đặc biệt về đầu tư các công trình phục vụ APEC, tương tự mô hình của một số nước khi triển khai các công trình có yêu cầu tiến độ rất gấp. Việc tập trung thẩm quyền xử lý tại một đầu mối sẽ giúp quá trình triển khai nhanh hơn.