Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ để loại bỏ ngành, nghề hoặc điều kiện kinh doanh không còn phù hợp

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều nay, 3/8, Quốc hội thảo luận tại Tổ về: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư và dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện giảm đáng kể, nhưng chi phí tuân thủ chưa giảm tương xứng

Tại Tổ 2 Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, các đại biểu Quốc hội đánh giá thời gian qua, đặc biệt là từ sau Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đến nay, dù trong thời gian rất ngắn nhưng Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ đã nỗ lực, quyết tâm triển khai hiệu quả Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị cũng như Kết luận 19 Bộ Chính trị làm cho thể chế không còn là điểm nghẽn mà trở thành động lực kiến tạo phát triển.

Thảo luận cụ thể về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự thảo Luật phải thể chế hóa đầy đủ tinh thần Kết luận số 18 của Trung ương, trong đó cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh và 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt lưu ý việc cắt giảm không chỉ quan tâm đến số lượng mà phải bảo đảm thực chất, phải tham vấn đầy đủ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động trực tiếp, nâng cao hiệu quả cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao việc thời gian qua, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức nhiều cuộc làm việc, lấy ý kiến về nội dung này. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng thẩm tra rất kỹ lưỡng và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận tại Phiên họp thứ Tư vừa qua.

Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện lần đầu tiên được quy định tập trung tại Luật Đầu tư năm 2014, với 267 ngành, nghề. Đến năm 2016, Luật sửa đổi, bổ sung giảm xuống còn 243 ngành, nghề; đến Luật Đầu tư năm 2020 còn 227 ngành, nghề và Luật Đầu tư năm 2025 giảm xuống còn 198 ngành, nghề.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, mặc dù số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm đáng kể, nhưng vấn đề đặt ra là chi phí tuân thủ chưa giảm tương xứng. Trong một số lĩnh vực, doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng nhiều loại giấy phép và sự chấp thuận của các cơ quan quản lý khác nhau; vẫn còn tồn tại những điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn hoặc giấy phép, thủ tục hành chính...

"Các đại biểu thảo luận nhiều về vấn đề này. Tôi cũng cho rằng, đây là những vấn đề bất cập cần được giải quyết. Phải rà soát danh mục này thật kỹ. Từ nay đến khi Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua, cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng chỉ duy trì đối với những ngành, nghề thực sự cần thiết, liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường, tránh xu hướng hành chính hóa hoạt động đầu tư kinh doanh", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Rà soát thật kỹ trên nguyên tắc: Có phát sinh rủi ro với quốc phòng, an ninh, cộng đồng và xã hội hay không? Có thay thế bằng công cụ quản lý khác được không?

Nêu một số vấn đề cụ thể, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải rà soát thật kỹ sự cần thiết của từng ngành, nghề trên nguyên tắc: có phát sinh rủi ro với quốc phòng, an ninh, cộng đồng và xã hội hay không? Có thể thay thế điều kiện đầu tư kinh doanh bằng các công cụ quản lý khác như tiêu chuẩn kỹ thuật, hậu kiểm, chế tài xử lý vi phạm hay không?

Đối với những ngành, nghề đã phát triển ổn định, doanh nghiệp có khả năng tự chịu trách nhiệm và cơ chế hậu kiểm đầy đủ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nên xem xét bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, đảm bảo sự bình đẳng, công bằng trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ, tăng trách nhiệm tự công bố, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp; tăng cường thanh tra theo mức độ rủi ro, áp dụng công nghệ số trong thanh tra, giám sát.

Dự thảo Luật đã bãi bỏ 58 ngành, nghề. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát các ngành, nghề có thể đưa ra khỏi danh mục; lưu ý điều kiện đảm bảo cho cơ chế hậu kiểm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thay thế, không để phát sinh thêm thủ tục hành chính, giấy phép, chứng nhận...

Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc hạn chế quy định điều kiện phân tán tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật, quy định mang tính định tính, thiếu tiêu chí định lượng, khó thực hiện và khó kiểm tra.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế rà soát danh mục định kỳ để loại bỏ ngành, nghề hoặc điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế, nhất là trong lĩnh vực mới như công nghệ số, đổi mới sáng tạo và tài chính số, đảm bảo cân bằng giữa quản lý rủi ro và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư kinh doanh.

Bày tỏ nhất trí với ý kiến của các đại biểu, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị rà soát hoàn thiện quy định về điều khoản chuyển tiếp theo hướng xác định rõ nguyên tắc xử lý đối với các trường hợp đang thực hiện các giấy phép, chứng nhận điều kiện kinh doanh được cấp và các quyền, nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm luật có hiệu lực.

Sửa đổi lần này hoàn toàn mang tính kiến tạo

ĐBQH Lê Ngọc Sơn bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết phải sửa đổi Luật Đầu tư; đánh giá, dự thảo Luật đã thể hiện đúng tinh thần cải thiện môi trường kinh doanh, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66 của Trung ương.

"Sửa đổi lần này hoàn toàn mang tính kiến tạo". Nhấn mạnh điều này, đại biểu Lê Ngọc Sơn đề nghị hoàn thiện thêm một số nội dung.

Trong đó, về ràng buộc trách nhiệm và thời hạn hoàn thành phương án quản lý thay thế, khoản 3 Điều 5 dự thảo Luật mới giao cho các bộ, cơ quan ngang bộ nghiên cứu, quy định giải pháp, phương án quản lý thay thế, nhưng chưa xác định thời hạn hoàn thành và nguyên tắc thực hiện.

Đại biểu cho rằng, "cắt một giấy phép không có nghĩa là giảm một khâu quản lý, mà là chuyển sang phương thức quản lý minh bạch và hiệu quả hơn. Nếu tiêu chuẩn dữ liệu và đầu mối hậu kiểm chưa sẵn sàng thì có thể xuất hiện khoảng trống quản lý hoặc một yêu cầu bắt buộc dưới tên gọi khác".

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh sửa khoản 3 Điều 5 theo hướng: Bộ, cơ quan ngang bộ có trách nhiệm hoàn thành và công khai giải pháp, phương án quản lý thay thế trước thời điểm quy định bãi bỏ hoặc sửa đổi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện có hiệu lực; đồng thời, giải pháp quản lý thay thế không được làm phát sinh điều kiện đầu tư kinh doanh, giấy phép, chấp thuận, xác nhận, thủ tục hành chính hoặc các yêu cầu có tính chất tương đương dưới hình thức khác. Cùng với đó, cần công khai một đầu mối thống nhất về nội dung đã cắt giảm, tiêu chuẩn tiếp tục áp dụng và cơ quan thực hiện hậu kiểm để doanh nghiệp biết ngay mình cần tuân thủ những gì.

Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện Điều 5 để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp. Theo đó, Điểm a khoản 2 Điều 5 quy định tổ chức, cá nhân không cần đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh. Cách diễn đạt này dễ bị hiểu nhầm theo nghĩa rộng, rằng không phải tuân thủ cả quy chuẩn, tiêu chuẩn hoặc nghĩa vụ chuyên ngành. Vì vậy, đại biểu đề nghị diễn đạt rõ hơn: Tổ chức, cá nhân không phải đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh đã bị bãi bỏ, nhưng vẫn phải tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các nghĩa vụ chuyên ngành có liên quan theo quy định của pháp luật.

Đối với hồ sơ đã được tiếp nhận hợp lệ nhưng chưa trả kết quả, điểm c khoản 2 hiện quy định ngừng giải quyết và trả lại hồ sơ, nhưng chưa có quy định về xử lý phí, lệ phí và chi phí thẩm định đã nộp. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý các khoản đã thu và thông báo cơ chế quản lý mới; đơn giản hóa thủ tục, không nên biến thời gian và chi phí doanh nghiệp đã bỏ ra thành thiệt hại.

Các đại biểu Quốc hội cũng đề nghị cần đánh giá chặt chẽ điều kiện kinh doanh mới đối với dịch vụ thị thực. Tại số thứ tự 141 Phụ lục IV, dự thảo Luật bổ sung hoạt động của cơ sở kinh doanh được ủy quyền cung cấp dịch vụ thị thực.

Chia sẻ yêu cầu bảo đảm an ninh và an toàn dữ liệu, tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mới cần chứng minh rõ công cụ quản lý hiện hành vì sao chưa đáp ứng; lợi ích quản lý có lớn hơn chi phí tuân thủ hay không; điều kiện mới có chồng lấn với pháp luật về xuất nhập cảnh, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân hay không. Cần quản lý theo mức độ rủi ro, tận dụng dữ liệu đã có và không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại cùng một thông tin cho nhiều cơ quan.

ĐBQH Trần Hoàng Ngân bày tỏ đồng tình việc bổ sung lĩnh vực kinh doanh khí N₂O ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm nghiên cứu khoa học vào danh mục ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh. Đây cũng là nội dung mà các kỳ họp trước đây đại biểu Quốc hội phát biểu rất nhiều.

Tuy nhiên, về cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị cân nhắc một số nội dung, giải trình thuyết phục hơn. Trong đó, đối với lĩnh vực kinh doanh nước sạch, đại biểu đề nghị "khoan đưa ra khỏi danh sách ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Bởi nước uống vào rồi mà lỡ có vấn đề gì thì hậu kiểm bị chậm một nhịp rồi".

Đối với lĩnh vực kinh doanh tàu bay không người lái, phương tiện khác, động cơ tàu bay, cánh quạt tàu bay và trang thiết bị của tàu bay không người lái, phương tiện bay khác, đại biểu Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, nếu đưa ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện thì "cũng không được an toàn. Đặc biệt là trong thời gian vừa qua đã có những ảnh hưởng nhất định đối với các hoạt động an toàn bay".