Chủ động nhận diện sớm, cảnh báo rủi do về gian lận hoá đơn

Chuyển đổi phương thức quản lý truyền thống sang quản lý trên dữ liệu

Phát biểu tại Hội nghị trực tuyến với cơ quan Thuế toàn quốc trao đổi về tình hình triển khai công tác đánh giá quản lý rủi ro hóa đơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, mỗi ngày, lượng lớn dữ liệu về giao dịch thương mại, hoạt động sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế được gửi về cơ quan Thuế.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh, đây là nguồn dữ liệu quan trọng để chuyển đổi phương thức quản lý, từ kiểm tra theo cách truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ. Qua đó, cơ quan Thuế từng bước chuyển từ thế bị động kiểm tra sang chủ động giám sát trên cơ sở mức độ rủi ro.

Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi từ chuyển đổi số, công tác quản lý hóa đơn cũng đang đứng trước những thách thức mới. Các hành vi gian lận ngày càng đa dạng, có tổ chức và liên tục thay đổi để thích ứng với các biện pháp quản lý của cơ quan Thuế.

Đáng chú ý, rủi ro không chỉ xuất hiện ở một doanh nghiệp hoặc một hóa đơn riêng lẻ mà có thể hình thành theo chuỗi, theo mạng lưới doanh nghiệp có sự liên kết chặt chẽ. Những mối liên kết này gắn với dòng dịch chuyển của hàng hóa, dòng tiền, đồng thời liên quan đến nhiều người nộp thuế, nhiều địa bàn và nhiều lĩnh vực kinh tế.

Trước rủi ro ngày càng đa tầng, ngành Thuế đặt yêu cầu nâng cao khả năng nhận diện, cảnh báo và can thiệp từ sớm, từ xa, thay vì chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra.

Nhiệm vụ trước hết là khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu hóa đơn đang có; đồng thời kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử với dữ liệu kê khai thuế, đăng ký thuế, nghĩa vụ thuế và các nguồn thông tin liên quan khác.

Trong đó, phân tích dữ liệu lớn (Big Data), phân tích mạng lưới và trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là những công cụ quan trọng. Các công nghệ này giúp phát hiện tự động dấu hiệu bất thường, mô hình và mối quan hệ rủi ro phức tạp nằm trong dữ liệu mà phương thức quản lý truyền thống khó nhận diện.

Xây dựng phương pháp quản lý rủi ro thống nhất và đồng bộ

Theo Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Misa Bùi Thanh Minh, với 100% doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử, mỗi năm cơ quan Thuế tiếp nhận khoảng 25 tỷ hóa đơn. Với khối lượng dữ liệu này, việc rà soát thủ công gần như không thể thực hiện.

Trong khi đó, các doanh nghiệp “ma” thường có vòng đời ngắn, có thể biến mất trước khi bị phát hiện. Một số tổ chức, cá nhân còn xây dựng các chuỗi mua bán phức tạp thông qua các công ty trung gian để che giấu hành vi trốn thuế. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là có phát hiện được hành vi vi phạm hay không, mà còn phải phát hiện đủ nhanh, đủ chính xác để can thiệp kịp thời.

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung trao đổi về phương pháp, công cụ phân tích và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, AI trong nhận diện, cảnh báo rủi ro hóa đơn. Các ý kiến cũng tập trung hoàn thiện những chỉ số, tiêu chí phân tích rủi ro đang được nghiên cứu, hướng tới xây dựng hệ thống chỉ số có khả năng tự động cập nhật, thích ứng với sự thay đổi của dữ liệu và hành vi của người nộp thuế.

Đại diện Thuế các tỉnh, thành phố chia sẻ những tình huống và giải pháp thực tiễn trong nhiều lĩnh vực, từ các ngành kinh tế trọng điểm, doanh nghiệp có vòng đời ngắn, chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, hộ kinh doanh đến hoàn thuế, nợ thuế thông qua khai thác dữ liệu lớn và AI.

Lãnh đạo Cục Thuế nhấn mạnh, dù công nghệ hiện đại và dữ liệu mang lại lợi thế, đây vẫn là những công cụ hỗ trợ. Yếu tố quan trọng là xây dựng phương pháp quản lý rủi ro thống nhất và đồng bộ trong toàn ngành.

Quản lý rủi ro đồng thời phải bảo đảm sự cân bằng giữa phòng, chống gian lận thuế với tạo điều kiện thuận lợi cho những doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường và tuân thủ tốt pháp luật. Đây là định hướng trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý của ngành Thuế, giảm sự phụ thuộc vào thanh tra, kiểm tra trực tiếp sau khi giao dịch phát sinh, hướng tới quản lý chủ động dựa trên phân tích dữ liệu và đánh giá mức độ rủi ro thực tế của từng người nộp thuế.

Về lâu dài, phương thức này giúp cơ quan Thuế phân loại chính xác, quản lý đúng đối tượng và đúng mức độ rủi ro. Theo đó, những người nộp thuế có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được hạn chế tối đa việc kiểm tra, thanh tra trực tiếp.

Qua đó, ngành Thuế tối ưu hóa nguồn lực quản lý, đồng thời tạo môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh lành mạnh, minh bạch và bình đẳng cho các doanh nghiệp, tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.