Chủ động đối phó với gian lận trong xuất nhập khẩu

Hiện nay, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều rủi ro trong xuất nhập cảnh cho dù nhiều hợp đồng mua bán giữa hai bên đã được ký kết bởi nhiều hợp đồng không thực hiện do phương thức thanh toán không chặt chẽ, người mua không chịu lấy hàng khi ký hợp đồng FOB do giá cả hàng hóa của thị trường đang đi xuống, cũng như những ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua đã ảnh hưởng nhiều đến thị trường các nước. Để đối phó với tình trạng này, theo nhiều chuyên gia, trước khi ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ các điều khoản ràng buộc và luôn tìm kiếm cơ hội ở thị trường mới, tìm hiểu kỹ các đối tác để triển khai kế hoạch cho phù hợp. Theo ông Nguyễn Gia Hảo, trọng tài viên VIAC (Trung tâm Trọng tài quốc tế Việåt Nam), 60% các vụ tranh chấp thương mại là do ký kết hợp đồng không chặt chẽ và không có các phương án xử lý tranh chấp xảy ra.

Trong các hợp đồng thương mại quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang áp dụng các điều kiện thương mại được giải thích bởi quy tắc incoterms (thương mại quốc tế) của Phòng thương mại quốc tế. Song trong bối cảnh hiện nay, điều kiện thị trường có nhiều thay đổi phát sinh nhiều đòi hỏi về mặt pháp luật. Theo Giám đốc Trung tâm Hợp tác nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) Tô Bình Minh, các doanh nghiệp cũng như nhiều nhân viên hải quan chưa nắm vững các điều kiện thương mại nên dẫn đến nhiều rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu. Bên cạnh đó, việc Bộ Tài chính yêu cầu xác định trị giá hàng nhập khẩu chỉ theo một số giá nhất định như FOB, CIF cũng khiến doanh nghiệp lúng túng khi nhập hàng theo các phương thức khác. Trong khi rất nhiều doanh nghiệp sơ hở khi cho rằng các chi tiết nhỏ không quan trọng trong hợp đồng. Ví dụ, doanh nghiệp không để ý đến tuổi của con tàu chở hàng, trong khi đó, tàu càng già thì phí chuyên chở thấp nhưng rủi ro cao và phí bảo hiểm cũng cao. Ngoài ra, doanh nghiệp cần lưu ý thỏa thuận về mua bảo hiểm, nếu không thì đối tác chỉ mua bảo hiểm ở mức tối thiểu, thậm chí họ mua ở công ty nào có giá tốt cho họ chứ không quan tâm đến uy tín hay khả năng tài chính của công ty bảo hiểm.

Ngoài ra, theo nhiều chuyên gia, các doanh nghiệp khi thực hiện các hợp đồng mua bán ký kết với các đối tác nước ngoài cần chú trọng thêm đến các điều khoản sở hữu của hàng hóa. Hiện nay trong các hợp đồng xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam đều không có điều khoản về thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hoá từ người bán sang người mua nên đã xảy ra nhiều trường hợp người bán hàng bị mất trắng khi người mua hàng có khó khăn về tài chính hoặc vỡ nợ.

Trong những năm gần đây, số vụ việc được đưa ra giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam ngày càng tăng, trong đó có rất nhiều vụ việc xảy ra do doanh nghiệp thiếu thông tin, thiếu hiểu biết trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Các rủi ro mà doanh nghiệp thường gặp phải nằm ngay ở những điểm cơ bản nhất như hợp đồng, phương thức giao nhận, mất hàng trong container… Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam Trần Hữu Huỳnh cho rằng, cùng với thành tích xuất khẩu và nhập khẩu ấn tượng, chúng ta cũng đã bộc lộ một số rủi ro. Cần phải đưa ra những cảnh báo nhất định đối với các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu để giúp doanh nghiệp phát huy hiệu quả và giảm rủi ro.